Woensdag 21/10/2020

Vluchtelingen

Twee reepjes Europa in Afrika zijn de hoop van migranten: "Leve Spanje!"

Vluchtelingen in Ceuta.Beeld EPA

Gek van vreugde liepen ruim driehonderd migranten in de vroege ochtend door de straten van Ceuta, een van de twee Spaanse enclaves in Afrika. Ze riepen "leve Spanje", "dank aan God" en vooral "boza", de strijdkreet die Afrikanen altijd gebruiken bij de bestorming van de hekken op de grens. Ze waren bijna vergeten, Ceuta en Melilla, maar dat is nu voorbij.

Het zijn twee reepjes Europa in Afrika: Ceuta meer naar het westen, Melilla naar het oosten, beide omringd door Marokko en de zee. De enclaves zijn al Europees grondgebied sinds de 15de eeuw.

Hoewel Marokko de enclaves niet erkent, slaagde het er gedurende vijf eeuwen niet in ze te veroveren. De Marokkanen houden staande dat Ceuta en Melilla overblijfselen zijn van het koloniale verleden. Tegelijkertijd vormen de enclaves de broodwinning voor een groot deel van de bevolking van de Rif. Marokko erkent de grensovergangen niet voor de handel. Maar wat een mens kan dragen, mag mee als handbagage. Er hoeft dan geen invoerbelasting te worden betaald. Tienduizenden Marokkaanse mannen en vrouwen steken dus dagelijks de grens over met enorme pakken op hun rug.

Zwaar verdedigde grens

Ceuta was aanvankelijk Portugees, Melilla was steeds in Spaanse handen. In 1860 werd daar de grens vastgesteld: vanaf het fort van Melilla werden met een kanon kogels afgeschoten. Waar ze neerkwamen, werd de grens getrokken. Die grens is nu een van de zwaarst verdedigde van Europa.

Dat was nog niet zo in de jaren negentig. Steeds meer migranten ontdekten Ceuta en Melilla toen als gemakkelijke entree naar Europa. De Spaanse autoriteiten reageerden op hun komst door in 1995 het eerste hek op te richten. Daarna werden de hekken steeds hoger en ze werden bekleed met steeds venijniger prikkeldraad.

Maar zelfs toen er doden vielen, lieten de Afrikaanse migranten zich niet ontmoedigen. In 2005 kwamen minstens veertien mensen om het leven, de meeste doordat ze werden beschoten door de Marokkaanse grenswachten. Spanje versterkte de hekken met ijzerdraad met mesjes eraan. Het leidde ertoe dat de migranten ernstige verwondingen oplopen als ze de grens probeerden over te steken. 

Ook de sociaal-democratische premier Zapatero zag er uiteindelijk de wreedheid van in en haalde de mesjes weg. Er kwam een constructie met staalkabels voor in de plaats, waarin de migranten verstrikt raakten. De Spaanse politie kreeg zo de tijd om de migranten te bereiken als ze het hek over gaan. Zo lang ze nog niet het derde hek over waren, stuurden ze hen terug naar Marokko.

Migranten aan de hekken langs de grens met Marokko.<br /><br />Beeld EPA

In 2014 probeerde een grote groep Afrikanen Ceuta al zwemmend te bereiken. De Spaanse politie vuurde rubberkogels op hen af. Er verdronken vijftien mensen.

Daarna zocht Europa de samenwerking met Marokko. Ook aan de Marokkaanse zijde van de grens werd vanaf 2014 een hek opgericht. 

Waarom het land zo veel moeite doet migranten binnen zijn landsgrenzen te houden? Vooral omdat Marokko rijkelijk wordt beloond voor deze dienstverlening. Van 2014 tot 2017 ontving het tussen de 728- en 890 miljoen euro uit het Europees Nabuurschapsinstrument. Geen enkel buurland krijgt zo veel geld. Ook Spanje betaalt. In 2012 gaf de Spaanse regering 32 miljoen euro aan Marokko voor de integratie van immigranten en de economische ontwikkeling in het noorden van het land.

Westelijke Sahara

Ondertussen was de Europese markt opengesteld voor groenten en fruit uit Marokko. En was de Europese Unie voorzichtig met kritiek op de Marokkaanse bezetting van de Westelijke Sahara. Totdat het Europees Hof van Justitie in december 2016 vonniste dat het akkoord over vrijhandel in groenten, fruit en vis niet van toepassing is op de Westelijke Sahara.

De Marokkaanse minister van Landbouw, Aziz Akhannouch, gaf begin februari een interview aan het Spaanse persbureau EFE dat weinig aan duidelijkheid te wensen overliet. "Wij willen dat onze landbouwers en vissers niet in onzekerheid hoeven te zijn omdat ze niet weten wat er met hun producten gebeurt als ze de grenzen van de Europese Unie bereiken", zei hij. En ook: "Hoe willen jullie dat wij de Afrikaanse emigratie tegenhouden en zelfs de Marokkaanse als Europa niet met ons wil samenwerken? Waarom gaan we er nog mee door de politieagenten van Europa te zijn en hen (de migranten in Marokko, red.) werk te geven? Om waarheen te exporteren? Het emigratieprobleem is erg begrotelijk voor Marokko en Europa moet dat op waarde schatten."

Het lijkt erop dat Marokko de Europese Unie nu onder druk probeert te zetten door de grens open te stellen. Ook Marokko weet: de enclaves zijn maar klein, de capaciteit om immigranten op te vangen is beperkt. Nu al zitten er 1.400 mensen in een opvangcentrum waar er 512 in passen.

Het zou dus zomaar kunnen dat achthonderd Afrikanen die dit weekend Europa binnenkwamen pionnen zijn in een geopolitiek spel. Tot hun blijdschap: er waren vanochtend ook mensen die de Marokkaanse koning Mohammed VI dankten, meldt de plaatselijke krant El Faro de Ceuta.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234