Woensdag 26/02/2020

Literair hoogseizoen

Twee prijzen in twee weken: Gouden Boekenuil versus Libris Literatuurprijs

Mark Schaevers (m.) ontving net nog de Gouden Boekenuil. Benieuwd of een vrouw straks de Libris wint.Beeld Tim Dirven

Nog geen twee weken na de Gouden Boekenuil wordt vanavond de Libris Literatuurprijs uitgereikt. De twee prijzenkleppers bekronen boeken die zijn verschenen in dezelfde periode én in hetzelfde taalgebied. Kortom, dezelfde boeken. Waarin verschillen de prijzen dan wel?

Tijdens een galadiner - invitation only - in het poepchique Amstel Hotel in Amsterdam wordt vanavond de winnaar van de Libris Literatuurprijs, oftewel het neusje van de literaire zalm, bekendgemaakt. Op het vlak van literaire prijsuitreikingen spant de Libris de kroon: qua locatie, maar ook qua sponsors, jury en prijzengeld.

In dezelfde categorie bevindt zich natuurlijk ook de ECI Literatuurprijs (de vroegere AKO Literatuurprijs). Die wordt pas in het najaar uitgereikt maar is eveneens goed voor 50.000 euro. Terwijl de Libris vooral bekendstaat om zijn literaire exclusiviteit, boort de ECI Literatuurprijs bewust een breder publiek aan.

Een voorbeeld: David Van Reybroucks ontzettend populaire non-fictiebestseller 'Congo: een geschiedenis' was in 2010 niet eens geselecteerd voor de Libris-longlist, maar won later dat jaar wel de toenmalige AKO Literatuurprijs.

Fleur Speet, literair recensent voor onder andere Het Financieele Dagblad en deze krant, zetelde meermaals in verschillende literaire jury's. Zo was ze in 2008 een van de Libris-juryleden die de verhalenbundel Sleur is een roofdier van D. Hooijer tot winnaar uitriepen. Geen evidentie. "De boekhandels waren niet tevreden: de bundel was niet verkoopbaar genoeg", herinnert Speet zich.

Vandaag beperkt de Libris zijn nominaties tot uitsluitend literaire romans. "De Libris modelleert zich nu voluit naar het voorbeeld van de Britse Booker Prize", zegt De Morgen-recensent Dirk Leyman, die in de Libris-jury zetelde in 2012. Daarmee distantieert de prijs zich nadrukkelijk van de ECI en de Gouden Boekenuil, die ook non-fictie nomineren. Zo kwam de meest recente Gouden Boekenuil-winnaar, Mark Schaevers' 'Orgelman', een biografie over de in Auschwitz omgekomen kunstenaar Felix Nussbaum, niet in aanmerking voor de Libris Literatuurprijs.

Die literaire exclusiviteit vertaalt zich ook naar de samenstelling van de Libris-jury. Zetelen bij de Gouden Boekenuil vooral recensenten en vertegenwoordigers van de sponsorende media in, dan beschikt de Libris steevast over een jurerend auteur en academicus. De aanwezigheid van academici verleent de prijs extra wetenschappelijke standing.

Libris Literatuurprijs

Naam komt van de hoofdsponsor, de Nederlandse boekhandelketen Libris.

Na een selectie van 18 titels (longlist) volgt een shortlist van 6 titels en uiteindelijk een winnaar, gekozen door een jury van 5 personen.

De prijsuitreiking vindt traditioneel plaats tijdens een galadiner in de Spiegelzaal van het Amstel Hotel te Amsterdam.

De auteur van het winnende boek ontvangt 50.000 euro. De andere shortlistgenomineerden 2.500 euro.

Sinds 2010 wordt de prijs nog enkel uitgereikt aan literaire romans.

Gouden Boekenuil

Opgericht in 1995.

Behalve de Gouden Boekenuil, uitgereikt door een jury van 5 deskundigen, wordt ook een Prijs van de Lezersjury uitgereikt.

In beide categorieën ontvangen de winnaars 25.000 euro en een trofee ontworpen door Philip de Aguirre. De overige genomineerden ontvangen elk 1.500 euro.

In 2011 werd geen prijs uitgereikt, in 2012 ging de voormalige Gouden uil verder als de Gouden Boekenuil.

Organisator is nu boek.be in plaats van Villanella, en Standaard Boekhandel is geen ondersteunende partner meer. Hoofdsponsor is nu Fintro.

Vrouwen

Ademt de Libris prestige, dan toch voornamelijk Nederlands prestige: in die dikke twee decennia dat de prijs bestaat, wisten slechts vier Vlaamse auteurs de prijs te verzilveren, waaronder Hugo Claus in 1997 en, recenter, Yves Petry in 2011. "De laatste jaren liggen Vlaamse auteurs wel hoger in de schuif, met drie opeenvolgende winnaars als Dewulf, Verhulst en Petry, en meer Vlamingen op de shortlist", zegt Leyman. "Maar vóór Mark Schaevers was het ook al acht jaar geleden dat er nog een Vlaming de Gouden Boekenuil won: Tom Lanoye."

Maar dit jaar is de grootste gemeenschappelijke deler van Libris en Gouden Boekenuil toch de nominatie van Niña Weijers' 'De consequenties': als enige vrouw was zij voor beide prijzen genomineerd. Twee weken geleden mocht ze in Brussel al de Prijs van de Lezersjury mee naar huis nemen.

Wint ze nu ook de Libris Literatuurprijs, dan verhoogt ze het opmerkelijk lage aantal vrouwelijke Libris-laureaten naar drie. Een reëel scenario, want hoewel de laureatenlijst leest als een opsomming van de gevestigde literaire waarden van de voorbije twintig jaar, hintte het Libris-juryrapport voorzichtig naar een koerswijziging. Zo maakte de jury zich sterk dat Nederlands literaire toekomst vrouwelijk zal zijn: "Het viel op hoeveel jonge, vrouwelijke debutanten het voorbije jaar heeft opgeleverd die niet alleen qua kwantiteit, maar ook qua literaire kwaliteit menig mannelijke vakgenoot ver achter zich lieten."

Een heus statement of makkelijke mooipraterij? Dat weten we vanavond.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234