Zaterdag 11/07/2020

Catalonië

Twee maanden geleden leek Catalonië een kruitvat. Nu zijn er verkiezingen en is het heel kalm

Twee weken geleden gingen duizenden mensen de straat op in Brussel om hun steun te betuigen aan Catalonië.Beeld epa

Vandaag kiezen de Catalanen een nieuw parlement. Twee maanden geleden leek de weerspannige Spaanse regio een kruitvat, sindsdien bleef het echter opmerkelijk kalm. Vier verklaringen voor deze rust.

Nog geen twee maanden geleden trainden burgers zich overal in Catalonië in vreedzaam verzet. Hoe werp je menselijke barricades op? Wat doe je als je wordt gearresteerd? Er vormden zich Comités ter Verdediging van de Republiek. Meer dan een miljoen Catalanen hadden zich al bereid getoond de straat op te gaan voor de onafhankelijkheid. De deelstaat van Spanje leek een kruitvat: zou iemand uit Madrid er een lont bij houden, dan zou de Catalaanse zaak ontploffen.

Op 27 oktober riep het Catalaanse parlement de onafhankelijkheid uit, en tegelijkertijd stemde de Spaanse Senaat ermee in dat de regering van Mariano Rajoy de macht in Barcelona overnam. Het hele Catalaanse kabinet werd ontslagen, ruim honderd ambtenaren weggestuurd. Een paar dagen later zat een flink deel van de ministers in de gevangenis, de rest ging in ballingschap.

De eerste dag daarna gebeurde er niets. De tweede ook niet. Op dag elf riep een kleine vakbond op tot een algemene staking, die halverwege de dag al voorbij was. Op de veertiende dag betuigden 750.000 demonstranten steun aan de 'politieke gevangenen'.

En daar bleef het zo'n beetje bij. Hoe kon het in Catalonië zo rustig blijven na de machtsgreep van Madrid?

1. Het besef dat geweld uit den boze is

Spanje heeft levendige herinneringen aan de terreur van de Baskische ETA. Ook Catalonië kende in het verleden separatistische bomaanslagen, door Terra Lliure (Vrij Land). Iedereen weet dat die gewapende strijd averechts heeft gewerkt. De Spaanse regering weigerde ook maar een millimeter toe te geven aan de wensen van terroristen.

De Catalaanse voorvechters van de onafhankelijkheid gebruiken om de haverklap het woord 'vreedzaamheid', en het lijkt ze inderdaad menens met dat pacifisme. "Ze weten dat ze maar één fout hoeven te maken of de Spaanse regering zegt: zie je wel, dit is het nieuwe kale borroka (Baskisch voor straatgeweld, red.)", zegt Xavier Miró, politiek redacteur van de Catalaanse krant El Punt Avui.

De angst bestond dat de demonstranten, eenmaal gemobiliseerd, niet meer in de hand te houden zouden zijn. Miró: "Natuurlijk zijn er mensen die denken: laat die agenten maar komen. Op zeker moment zouden de protestleiders de controle verliezen."

2. De angst voor geweld door de Spaanse staat

"Mij heeft het uitblijven van protesten tegen de Spaanse machtsovername niet verbaasd", zegt Carles Mundó, ex-minister van Justitie in het kabinet van Carles Puigdemont. "Twee dingen hebben me wel verbaasd. Het geweld dat werd gebruikt om het referendum te verhinderen. En het feit dat politici in de gevangenis zijn gezet."

Hij is zelf één van die politici. Een maand zat hij vast op verdenking van rebellie, opruiing en misbruik van publieke gelden. Nu is hij op borgtocht vrij en voert hij campagne in een buurtcentrum.

"De mensen zijn in shock", zegt hij, nadat jongeren met hem op de foto zijn gegaan. "Ze zijn bang en maken zich zorgen. Dat is de strategie geweest van de staat: mensen angst aanjagen."

Carles Mundó.Beeld epa

En de Catalaanse regering kon hen geen moed inpraten - zij deelde de angst. Mundo: "We hadden al zoveel geweld gezien. We hadden niet de garantie dat meer geweld zou uitblijven."

Marta Rovira, de nummer twee van Republikeins Links en kandidaat voor het regiopremierschap nu de nummer één in de gevangenis zit, heeft gezegd dat betrouwbare bronnen binnen de Spaanse regering het Catalaanse deelstaatbestuur waarschuwden voor 'extreem geweld en doden op straat'. "Als we niet stopten, zouden ze optreden, en deze keer niet met rubberkogels", aldus Rovira op de radio.

Haar verhaal werd bevestigd noch ontkend door de Spaanse regering. Maar de Catalaanse regering heeft het niet willen testen.

3. De slimme, minimale interventie van Soraya Sáenz de Santamaría

De Spaanse regering is zo discreet mogelijk te werk gegaan bij het besturen van Catalonië. Vice-premier Soraya Sáenz de Santamaría, in onafhankelijkheidskringen aangeduid als 'de onderkoningin', vertoonde zich niet in Catalonië. De staatssecretaris die werd afgevaardigd liet zich evenmin zien op de Catalaanse departementen. Hij nam zijn intrek in het gezantschap van de staat.

"Er is gekozen voor een minimale interventie", zegt journalist Miró. "Eerst was er nog sprake van dat de Catalaanse publieke omroep zou worden overgenomen of dat scholen meer lessen zouden moeten geven in het Spaans. Dat is niet gebeurd. Het deelstaatbestuur draait gewoon door. Op een laag pitje, want nieuwe initiatieven zijn er niet."

Alleen bij een paar symbolische kwesties drukte de Spaanse regering haar zin door. De diplomatieke posten in het buitenland werden gesloten. En een jarenlang conflict tussen Catalonië en Aragón over kunstschatten werd beslecht in het voordeel van Aragón.

Soraya Sáenz de Santamaría.Beeld epa

4. De mogelijkheid om de strijd via verkiezingen te winnen

Wat verder meespeelt bij het uitblijven van straatprotesten, is dat de onafhankelijkheidsbeweging zich kon richten op de snelle verkiezingen.

"We hebben ervoor gekozen onze protesten te richten tegen de repressie: tegen de gevangenschap van onze leiders, ter ondersteuning van de regering in ballingschap", zegt Agustí Alcoberro. Hij is vicevoorzitter van de grote protestbeweging Nationale Catalaanse Assemblee (ANC), de hoogste baas nu de voorzitter in de gevangenis zit.

Hun strategie is deels ingegeven door voorzichtigheid. "We moesten overgaan op zelfcensuur", zegt Alcoberro. "Hadden we wel geprotesteerd tegen de machtsovername, dan hadden we het risico gelopen dat onze totale politieke beweging wordt onthoofd. Ja, dan had ik nu ook vast kunnen zitten."

Daarbij komt de overtuiging dat de gevangenschap van de politiek leiders kiezers in beweging kan brengen. "De Spaanse regering heeft zich vergist", denkt Alcoberro. "Door onze geschiedenis is dit iets wat zwaar op ons drukt. De gevangenen herinneren ons aan de dictatuur, toen onze ouders en grootouders om politieke redenen in de cel werden gegooid. Vooral oudere mensen beleven deze tijd als een persoonlijk drama. We gaan de verkiezingen winnen door die gevangenen." En dan, hoopt hij, kunnen Spanje en Europa de Catalaanse onafhankelijkheidswens niet langer negeren.

Agustí Alcoberro (rechts).Beeld epa

Guillermo Fernández (18) student rechten  en bedrijfskunde

Stemt op: Burgers of Socialistische Partij (beide tegen onafhankelijkheid)

"Ik wil stemmen op een centrum-linkse partij tegen de onafhankelijkheid. De situatie in Catalonië is rampzalig. Dat komt door het onafhankelijkheidsproces. Wat mij betreft hoort nationalisme niet in de 21ste eeuw. De helft is hier misschien voor een breuk met Spanje, maar de andere helft niet. Ik vind dat er moet worden onderhandeld met Madrid."

José Luis Vecino (63) drukker

Stemt op: Republikeins Links of Samen voor Catalonië (beide voor onafhankelijkheid)

"Ik heb meegeholpen bij het drukken van de stembiljetten voor het referendum. Steeds als Catalonië sociale wetten wil aannemen, draait Spanje dat terug. Wij wilden meer vluchtelingen opvangen, maar Spanje staat dat niet toe. Dan komt er een moment waarop je merkt dat ze je niet vrij laten. Ik ben republikeins links, maar ik vind dat Puigdemont een goede rol speelt, vanuit het buitenland."

Soledad Gurpegui Roncal (73), gepensioneerd

Stemt op: Volkspartij of Ciudadanos (beide tegen onafhankelijkheid)

"Ik kom uit Navarra en ben een apostolisch rooms-katholiek. Daaraan zal ik denken als ik stem. Ik wil niet dat Spanje zich opdeelt. Families worden verscheurd door het onafhankelijkheidsproces. Ik wil vrede, eenheid en werk voor iedereen. Ik heb er geen probleem mee dat de regering van Rajoy in Catalonië heeft ingegrepen. Het gebeurde volgens de wet en met steun van andere partijen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234