Zaterdag 04/12/2021

Twee levensverhalen, één fatale ontmoeting

Andermaal raasde vorig weekend een rivier van protest door Sanford, Florida om gerechtigheid te vragen in naam van een ongewapende Afro-Amerikaanse tiener die er doodgeschoten werd. De menigte begon te kolken tegenover Crooms, de eerste high school voor zwarte studenten in het district, denderde dan door de straten om te eindigen in een waterval van verdriet en woede voor het politiekantoor.

Andermaal zongen duizenden mensen de naam van Trayvon Martin, de 17-jarige jongen die met één enkele kogel gedood werd toen hij op weg was naar een woning in een ommuurde woonwijk waar hij te gast was. Andermaal zongen ze voor de arrestatie van George Zimmerman, de 28-jarige coördinator van de burgerwacht die vooralsnog uit de cel blijft omdat hij zich met succes beroept op de omstreden Stand Your Ground-wet, het recht om je buurt tegen indringers te beschermen.

In vijf weken tijd heeft de fatale ontmoeting tussen een zwarte jongere, die naar de universiteit wou gaan en een hispanic man die rechter wou worden de Verenigde Staten, in volle verkiezingscampagne gepolariseerd. Sanford, de bescheiden gemeente in Florida vindt zijn naam nu terug naast andere iconische steden van de Afro-Amerikaanse burgerrechtenstrijd, zoals Selma of Birmingham.

Nochtans is de raciale scheidslijn tussen blank en zwart die Sanford ooit doormidden sneed, de expresweg US 17-92, weggedeemsterd in de tijd. De integratie in het centrum is nagenoeg compleet. Toch leeft bij veel bewoners het gevoel dat de politie niet mee evolueerde met de stad. Zelfs het enige zwarte gemeenteraadslid, Velma Williams, meent dat haar korps een "arrogante houding" durft aan te nemen "als een zwarte man wordt vermoord". De politiecommissaris a.i., Darren Scott, die zelf zwart is, weerlegt dat. "Iedereen wordt hier gelijk behandeld."

Toch is het dat Amerikaanse credo 'and justice for all' dat hier in Sanford, maar ook in de rest van de VS, vandaag op de proef wordt gesteld. Door enkele gebeurtenissen die zo onschuldig, zo ordinair begonnen.

Een gewone tiener

Op 26 februari, wanneer een tienerjongen in een grijs sweatshirt met capuchon vanuit het neonlicht van een 7-Eleven-buurtwinkel de druilerige zondagavond inwandelt met een beetje snoep en een icetea, terug op weg naar een residentieel, omheind, complex met een imposante poort. Trayvon Martin was echter meer dan welkom in de 'Retreat at Twin Lakes'. Hij werd verwacht, want was er te gast bij Brandy Green, de levenspartner van zijn vader Tracy, een vrachtwagenchauffeur uit Miami. Brandy, een jeugdgevangenisbewaakster in Orlando, leefde op het domein met haar 14-jarige zoon Chad. Vader en zoon Martin gingen er steeds regelmatiger logeren. Mogelijk werd dit hun nieuwe thuis.

Trayvon was een tienerjongen zoals er miljoenen zijn. Hij sliep in beddengoed van de Miami Dolphins, droomde er van zijn jeugdvriendinnetjes, speelde computerspelletjes, rapte en hiphopte terwijl de songs uit zijn smartphone in zijn oortjes weergalmden. Op Twitter noemde hij zichzelf 'Slimm', en gebruikte de handle @no_limit_nigga, een echo van een rapsong van Kane & Abel. Op Facebook drukte hij zijn interesses uit voor alles en iedereen, van vliegtuigen tot South Park, van Bob Marley tot LeBron James. Op MySpace postte hij snapshots uit zijn jonge leven: vissend met zijn vader, of terwijl hij een verjaardagscake versierde. Hij stond altijd klaar voor zijn familie, voedde zowel zijn zevenjarige neefje als oom Ronald die verlamd is.

Tegelijk was Trayvon zoals zoveel tieners geen engeltje. In zijn laatste jaar van de high school in Miami Dade werd hij drie keer geschorst, wegens te laat komen, graffiti en, recentelijk, omdat hij in zijn rugzakje een spoor van marihuana werd teruggevonden. Na de laatste schorsing, van tien dagen had zijn vader extra veel aandacht voor hem. Voor zijn jongste zoon had hij immers hetzelfde parcours uitgestippeld als voor diens oudere broer, Jahvaris Fulton (21), die nu aan de universiteit studeert. Vader Martin bracht zijn zoon mee naar Sanford om te vermijden dat hij in Miami op straat zou rondhangen. Zijn recente problemen weerspiegelen volgens zijn familie en vrienden helemaal niet zijn rustige en tactvolle karakter. Op de fatale avond bijvoorbeeld haalde hij snoepjes voor Chad, misschien wel zijn toekomstige stiefbroer, terwijl zijn vader en Brandy uit eten waren in het nabijgelegen Orlando.

Na het binnenkomen in het 'Retreat at Twin Lakes' wandelde hij langs een deel van de 260 zandkleurige nieuwbouwhuizen, waarvan vele nog te koop staan, nadat ze als gevolg van de vastgoed- en huizencrisis in beslag werden genomen. Nieuwe eigenaars, die de woningen voor een prikje opkochten, verhuren ze nu. Daardoor is er veel verloop in de wijk en weinig sociale samenhang.

De beveiligde wijk bleek ook niet zo veilig meer. Er waren zeven inbraken in 2011. Er doken vreemde gezichten op, zegt Frank Taaffe (55), een marketingspecialist die hier woont en werkt. "Jochies zoals Trayvon, met afgezakte broek", benadrukt hij. De buurtvereniging besliste daarom vorige zomer haar eigen 'Neighborhood Watch' op te richten. De politie kwam de regels uitleggen: vrijwilligers hebben géén politiebevoegdheden, ze mogen niet gewapend zijn; en ze moeten de ogen en oren van de politie zijn - geen burgerwacht.

Hun coördinator werd George Zimmerman. De volgende maand plaatste hij een oproep voor vrijwilligers in het wijkkrantje, met een cartoon waarop een man door een vergrootglas kijkt. "Verdacht gedrag rapporteren is erg belangrijk", schreef hij, in een verwijzing naar de recente inbraken. "We moeten een boodschap sturen dat we dit in onze gemeenschap niet tolereren!"

Op die donkere, natte, avond zag Zimmerman, ondanks het politieadvies gewapend met een 9-mm-revolver waarvoor hij een licentie had, vanuit zijn wagen een jongen met capuchon door de buurt wandelen. Hij stond op het punt om uit te gaan, maar zijn waakzaamheid weerhield hem. Deze reflex, zo lijkt, was een deel van Zimmermans persoonlijkheid.

Ook hij had hier geen geboortebanden. Als tweede van drie kinderen groeide hij op in een bakstenen huis in een doodlopende straatje, in Manassas, Virginia. Zijn vader, Robert, was rechter en Vietnamveteraan. Zijn grootvader werkte voor de militaire inlichtingendienst. Zijn moeder Gladys, een Peruaanse immigrante, werkte als assistente van een griffier. In het huishouden primeerden begrippen als dienstbetoon en verantwoordelijkheid, geworteld in hun rooms-katholieke geloof. George werd er als misdienaar zo gerespecteerd door de priesters dat hij receptionist mocht worden van de pastorie. Hij voegde zich ook bij de jeugdbeweging Young Marines. Elke bijeenkomst marcheerde hij er letterlijk in de pas, in zijn uniform. "Hij gaf om iedereen", zegt zijn vader. "Voor iedereen die iets nodig had."

George was ook niet op zijn mondje gevallen. In de middelbare school struikelde een zwarte jongen, Anthony Woodson, over een stoel in de klas, waarop een andere student hem lachend toeriep: 'Weet je niet hoe je moet stappen of struikelde je over je lip?' Uit die opmerking werd een vriendschap geboren. Woodson herinnert zich vandaag goed dat de student, George Zimmerman, niets racistisch bedoelde omdat hij altijd optrok met "twee andere zwarte jongens, een Aziatische jongen en een hispanic". Zijn nieuwe, tweetalige, vriend voelde zich op zijn gemak in het multiculturele Amerika.

Na te zijn afgestudeerd in 2001 verhuisde Zimmerman naar Florida. Hij werd er hypotheekmakelaar toen de vastgoedmarkt boomde. Volgens zijn vader verdiende hij als jonge twintiger minstens 10.000 dollar per maand. Toen zijn werkgever rond 2005 kopje-onder ging aan het begin van de huizencrisis moest Zimmerman zijn vaste job omruilen voor losse baantjes als verkoper. Hij verhuisde naar een appartement in Lake Mary, Florida, waar zijn ouders woonden sinds hun pensionering. Hij werd een jongeman die opnieuw zijn weg zocht, en wiens frustratie ook leidde tot geweldsuitbarstingen. In de zomer van 2005 werd hij gearresteerd omdat hij een agent duwde die identiteitscontroles uitvoerde in een bar. Hij ontsnapte aan een veroordeling. Een maand later vocht hij een juridische strijd uit met zijn ex-verloofde. Zij klaagde dat hij haar had geslagen, hij zei dat ze hem met een baseballknuppel sloeg.

Toch keken Zimmermans familie en vrienden nog altijd naar hem op, omdat hij zich opwierp als een beschermer, die aanvoelde wat goed en fout was. Zo ging hij zwemmen met de autistische zoon van een buur van zijn ouders. Zimmerman was ondertussen ook weer gaan studeren, strafrecht, en haalde een eerste diploma aan Seminole State College. Op een dag wou hij politieagent of rechter worden, zoals zijn vader. Op zijn feestje nodigde hij twee Afro-Amerikaanse tieners uit, voor wie hij een mentor was geworden. Een van hen, Austin (16), herinnert zich hoe hij voor zijn verhuizing naar de Retreat in Lake Mary een rolmodel was voor lokale jongeren. Hij gaf ze dikwijls advies en nam het op voor een dikkere jongen in de buurt die gepest werd. Ook daar focuste hij al op veiligheid. "Hij klopte 's avonds bij mensen aan om te zeggen dat ze beter hun garagepoort zouden sluiten", herinnert Austin zich.

Door zijn behoedzame reflex jaagde hij ook mensen tegen zich in het harnas. De 17-jarige Afro-Amerikaanse jongen Teontae Amie, die nu ook in de Retreat woont, herinnert zich hoe Zimmerman ooit zijn vriend foutief beschuldigde zijn fiets te hebben gestolen. "Als je hem ziet denk je automatisch dat hij iets wil ondernemen", zegt Teontae, die hem sindsdien meed.

George Zimmerman leek wel een private eed te hebben afgelegd 'om te beschermen en te verdedigen', maar een echte agent werd hij nooit. Enkel in 2009 nam hij deel aan enkele preventiecursussen die de lokale politie gaf aan burgers.

"Ik denk niet dat hij bekommerd was om veiligheid, dan wel om de rechten en het welzijn van andere mensen", zegt zijn vader. "Waar hij leefde waren er een groot aantal problemen met inbraken. Ik denk dat hij gealarmeerd werd en hij hielp de buurtbewaking organiseren."

Zimmerman werd een bekende stem bij de operatoren van de noodcentrale 911. Altijd leek hij wel in het centrum van de gebeurtenissen te willen staan. In oktober 2003 achtervolgde hij met succes een man, die vervolgens werd gearresteerd met twee gestolen dvd-spelers uit een buurtwinkel. Meestal waren zijn telefoontjes klaagzangen. Over loslopende honden. Gevaarlijke putten in de weg. Te snel rijdende wagens. Open deuren. 'Verdachte sujetten'.

Op 2 februari rapporteerde hij een Afro-Amerikaanse man in een zwarte lederen jas in de Retreat. Een vals alarm, maar een essentieel onderdeel van het leven van Zimmerman, nu getrouwd met schoonheidsspecialiste Shellie Nicole Dean, en in afwachting van zijn einddiploma rechten werkzaam voor antifraudebedrijf Digital Risk. Zijn opdracht: speuren naar fouten in de kredietaanvraag van hypotheekaanvragers.

George Zimmerman was een waakhond, zowel op het werk en thuis. En daar in de nacht zag hij opnieuw een verdachte opdoemen, een 'hoodie' dan nog wel.

Schot

"Hey, we hebben enkele inbraken in onze buurt gehad", begint Zimmerman de dialoog met de 911-operator. "Er loopt hier een zeer verdachte gast rond." Gevraagd naar een verdere beschrijving zegt hij. "Hij ziet er zwart uit... Nu staart hij zelfs naar me."

Het is 7:11 pm. De gebeurtenissen uit de volgende zes minuten blijven tot vandaag onvolledig. Er zijn alleen geluidsfragmenten van de noodoproep en de enige getuigen hoorden een deel van de gebeurtenissen, maar zagen weinig. Er is ook het 16-jarig vriendinnetje met wie Treyvon aan het bellen was. En er is Zimmerman zelf, wiens verklaringen nadien werden opgetekend.

Zimmerman vertelde 'iets' te zien in de handen van Treyvon. Hij vroeg de 911-operator hoe lang het zou duren vooraleer een agent langskwam. "Die eikels, ze ontkomen altijd", mopperde hij.

Gelijktijdig vertelde Trayvon zijn vriendin dat iemand hem beloerde. Ze vertelde hem te rennen, maar hij vertelde haar "sneller te zullen wandelen". Zimmerman vertelde de operator dat de verdachte het op een lopen zette. Hij sprong uit zijn wagen om hem te volgen, tegen het politieadvies voor buurtbewakers in. Op het 911-gesprek is een ruisende wind te horen en een gedempte vloek, die racistisch zou zijn.

Operator: "Volg je hem?"

Zimmerman: "Yep."

Operator: "Oké, dat hoeft u niet te doen."

Zimmerman: "Oké."

Beiden worden het eens dat Zimmerman een agent zal ontmoeten bij het clubhuis.

Wat daarop gebeurde blijft gehuld in het duister van het slechtverlichte pad dat Treyvon inslaat.

Volgens zijn vriendin draaide de jongen zich om en vroeg Zimmerman waarom hij hem volgde. Ze hoorde hem vragen wat hij er deed. Voor de telefoon werd ingelegd hoorde ze ze iets wat leek op zijn oortje dat werd ontkoppeld.

Ze kreeg geen antwoord toen ze terugbelde.

Volgens Zimmermans vader vertelde zijn zoon een ander verhaal. Hij zou zijn weggestapt, maar Trayvon zou hem hebben achtervolgd. Een 'vloekende' Trayvon zou hem hebben gevraagd of hij een 'probleem' had. Zimmerman zou ontkennend hebben geantwoord, waarop Trayvon hem op de neus sloeg.

Hoe het begon is onduidelijk, maar meerdere buren belden even later naar 911 dat twee mannen op de grond worstelden.

Op de achtergrond horen de hulpverleners geschreeuw. Trayvons geroep, zegt zijn moeder. Zijn jongste zoon George, zegt Robert Zimmerman.

Niemand beantwoordde het hulpgeroep.

"H-E-E-E-E-L-P!", overstemt zelfs de oproep van een vrouw.

Operator: "Ziet hij er gewond uit?".

Vrouw: "Ik kan hem niet zien", zegt ze. "Ik wil niet naar buiten gaan. Ik weet niet wat er gebeurt, dus...".

Operator: "Dus u denkt dat hij om hulp schreeuwt?"

"Ja", antwoordt de vrouw. "Oké", zeg de operator, "wat is uw...?"

Een geweerschot doorklieft de nacht.

Eén schot. Stilte.

Trayvon ligt dood in het gras.

Een kogel in de borst.

Enkele straten verder wacht Chad vergeefs op zijn snoepjes.

(The New York Times, bewerking Maarten Rabaey)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234