Woensdag 16/10/2019

Reportage Grenfell

Twee jaar na ‘Grenfell’ wonen nog steeds tienduizenden Britten in brandonveilige gebouwen

De Grenfell Tower in Londen staat in lichterlaaie, 14 juni 2017. Beeld BELGAIMAGE

Op 14 juni 2017 eiste de brand in de Londense Grenfell Tower 72 levens. Twee jaar later wonen en werken tienduizenden Britten nog altijd in gebouwen met levensgevaarlijke, brandbare gevelbekleding. ‘Als je er steeds aan denkt, word je gewoon gek.’

Verbijsterend snel werkten de vlammen zich omhoog door de 24 verdiepingen van de Grenfell Tower in Londen, de ergste woningbrand in Groot-Brittannië sinds de Tweede Wereldoorlog. 72 mensen in de woontoren kwamen om. De schok en het verdriet waren enorm. Maar woede kreeg de overhand toen bleek dat de Grenfell Tower was voorzien van goedkope gevelbekleding die het gebouw bij brand veranderde in een dodelijke val.

Dat was bijna twee jaar geleden, maar tienduizenden Britten riskeren nog steeds het lot van de bewoners van Grenfell. De eigenaren van zo’n 16.000 appartementen blijven opgescheept met het soort gevelbekleding dat de tragedie mogelijk maakte. De regering ging redelijk snel te werk om gevaarlijke beplating van sociale huurwoningen te verwijderen, maar ongeveer 8.400 mensen in die sector wachten nog op volledige vervanging van het gevaarlijke spul.

GRENFELL TOWER
• torenflat in de Londense wijk Kensington 
• had 24 verdiepingen 
• brand brak uit op 14 juni 2017, kort voor 1 uur ’s ochtends 
• bij de brand vielen 72 doden en 77 gewonden 
• oorzaak: kortsluiting in een koelkast 
• brand kon snel uitslaan door niet-brandbestendige gevelbedekking 
• na de ramp ontstond discussie over de gebrekkige veiligheid van woontorens
 
• de uitgebrande Grenfell Tower wordt niet afgebroken voor 2022

Een jaar voor de brand voorzagen aannemers de torenflat van een goedkope soort aluminium gevelbekleding die in de Verenigde Staten en veel Europese landen is verboden, omdat ze bij brand de verspreiding van de vlammen versnelt. Maar de Engelse voorschriften voor sociale woningbouw waren minder streng. Zolang de oppervlakte van de bekleding – het aluminium – onbrandbaar was, deed het er minder toe wat eronder zat. Dat was in dit geval een middenlaagje plastic dat bij contact met vuur veranderde in gestolde brandstof.

De brand in Grenfell brak uit nadat in een flat op de vierde verdieping een koelvriescombinatie was ontploft, waarschijnlijk door oververhitting in de bedrading. Weldra bleef van de toren slechts een geblakerd geraamte over dat, inmiddels gehuld in een wit doek, opdoemt boven Londen.

De ruïne van de Grenfell Tower is ingepakt, tot ze in 2022 gesloopt wordt. Beeld Photo News

De oorzaak van de tragedie lag volgens veel Britten in de kruistocht tegen regelgeving die meteen na het aantreden van premier Margaret Thatcher in 1979 was begonnen. Sindsdien hadden regeringen honderden pagina’s met gedetailleerde, strikt na te leven bouwvoorschriften afgezwakt om de zakenwereld ter wille te zijn, met als gevolg het aanbrengen van brandbare gevelbekleding vanaf het midden van de jaren 2000.

Marteling

De brand in Grenfell gold als een waterscheiding, het regende sindsdien beloftes over ingrijpende veranderingen. Dany Cotton, de commandant van de Londense brandweer, sprak van een ‘keerpunt’ in de opvattingen over brandveiligheid in woningen en gebouwen. Inspecteurs troffen in 433 flatgebouwen gevelbeplating aan van dezelfde soort als bij Grenfell, en gaven opdracht die te verwijderen. Maar in april was dat bij nog geen honderd van de aangegeven gebouwen gebeurd; 338 ervan zitten nog steeds opgescheept met de brandbare aluminium bekleding.

Het leven in die flats is voor velen een marteling. “Als je er steeds aan denkt, word je gewoon gek”, zegt Rachel Guy. Zij woont in een flatgebouw van tien verdiepingen in Zuid-Londen, particulier bezit, dat deels nog is verpakt in het soort brandbare sandwich van aluminium en plastic dat Grenfell fataal werd.

Iemand van de brandweer vertelde Guy dat bij een brand op de begane grond de vlammen binnen zeven minuten het dak kunnen bereiken. Ze vreest dat haar 81-jarige moeder dan nooit veilig de trappen af kan komen.

Kort na Grenfell stelde de regering 400 miljoen pond – ruim 450 miljoen euro – beschikbaar aan plaatselijke overheden om zo’n 150 flatgebouwen in de sociale sector van de beruchte bekleding te ontdoen. Daar wordt nog steeds aan gewerkt, zij het in een lager tempo dan velen wensen. In een derde van de gebouwen is de klus geklaard. Maar niemand wilde betalen voor de ingreep in flatgebouwen die particulier bezit zijn. 

Manchester City Gate, een van de 300 licht ontvlambare woontorens in Groot-Brittannië waar nog geen maatregelen genomen zijn. Beeld rv

De wetgeving maakt het voor bewoners of de regering moeilijk om de eigenaars van de gebouwen – in Engeland zijn dat vaak investeringsmaatschappijen – te dwingen de gevaarlijke gevelplaten weg te halen. In plaats daarvan oefenden de eigenaars druk uit op bewoners zoals Rachel Guy om het werk uit eigen zak te betalen. In haar gebouw kwam dat op omgerekend 80.000 euro per woning; een bedrag dat velen nooit bij elkaar kunnen krijgen.

Gevangen in een nachtmerrie

Nogal wat bewoners weigerden te betalen, maar aan andere kosten moesten ze wel bijdragen. Zoals in de patrouilles onder toezicht van de lokale brandweer in en rond brandgevaarlijk geachte flatgebouwen. Dus loopt Rachel Guy, een gepensioneerde lerares Engels, drie maal per week inspectierondes. Terwijl haar buren slapen, tuurt ze in vuilstortkokers en is ze extra alert op brandlucht en rook. Zij en andere brandwachten in de flat krijgen er minder voor betaald dan het minimumloon. En per jaar moeten de bewoners hier 220.000 euro voor opbrengen.

De meeste mensen die in zulke doorgaans sobere flatgebouwen wonen zijn gepensioneerden, arbeidersgezinnen, migranten en jonge stellen die hun eerste woning hebben gekocht. “Ik heb echt geen 20.000 pond over nu ik zo lang heb gespaard en op alles bezuinigd om mijn flat te kunnen kopen”, zegt William Martin, student geneeskunde in Sheffield. De bewoners van het gebouw worden geacht die (omgerekend) 22.000 euro neer te tellen om het van brandbare gevelbekleding te ontdoen. Martin: “Ik zit gevangen in een nachtmerrie.” Niemand wil zijn flat kopen en een goedkopere hypotheek krijgt hij niet.

De gepensioneerde lerares Rachel Guy woont in een brandgevaarlijke woontoren in Zuid-Londen. ‘Als je er steeds aan denkt, word je gek.’ Beeld NYT/ANDREW TESTA

De financiële en psychologische stress eisen een hoge tol, zo bleek uit een onderzoek onder bewoners van met Grenfell vergelijkbare flatgebouwen. Mensen zijn thuis vaak angstig. Hun woning zou een veilige haven moeten zijn, maar voelt aan als een kooi.

De regering staakte vorige maand haar pogingen om eigenaars van flatgebouwen te dwingen zelf de reparaties aan de gevels te betalen, en maakte er 227 miljoen euro voor vrij.

Het flatgebouw van Rachel Guy is niet alleen bedekt met Grenfell-type gevelbekleding, maar ook met de bijzonder gevaarlijke variant HPL. Die veroorzaakt meer rook en vliegt nog sneller in brand dan de Grenfell-versie. Brandpreventiedeskundige Richard Hull: “De volgende tragedie speelt zich waarschijnlijk af in een met HPL bedekt gebouw, want daar zijn er veel meer van. En niemand probeert er iets aan te doen.”

HPL mag niet op nieuwe gebouwen worden geplaatst, maar de regering laat het op bestaande gebouwen zitten. Volgens het bedrijf Rockwool, producent van isolatiemateriaal, is op 340 recentelijk gebouwde flatgebouwen gemakkelijk ontvlambare gevelbekleding gebruikt.

Race naar de bodem

Katie Peate woont in een gebouw in Manchester met gevelplaten en een isolatiesysteem die volgens experts niet deugen. De eigenaar wil dat de bewoners de vervanging van de bekleding zelf betalen, de kosten kunnen oplopen tot ruim 70.000 euro per flat. Ze kunnen geen beroep doen op het door de regering beschikbaar gestelde fonds.

Afgezien van torenflats hebben volgens Rockwool meer dan 1.300 gebouwen zoals ziekenhuizen, scholen en hotels ontvlambare buitengedeelten. Omdat het geen flats betreft, geldt de verplichting tot vervanging hier niet.

Grenfell legde een falend veiligheidssysteem bloot, waarin lakse bouwvoorschriften projectontwikkelaars in staat stelden tot een ‘race naar de bodem’, volgens een onderzoek op last van de regering. Veel van die voorschriften bleven onveranderd.

Premier Theresa May prees laatst de respons van haar regering. Het was een van de belangrijkste prestaties uit haar ambtsperiode, zei ze in de toespraak waarin ze haar aftreden aankondigde. Anderen zagen het anders. Een bond van brandweerpersoneel vond het ‘schandalig’ dat May de lof zong van een beleid dat de ogen sloot voor lakse bouwvoorschriften die nog steeds tienduizenden mensen in gevaar brengen.

Veel veiligheidsexperts waren teleurgesteld in de aanbevelingen aan het parlement van een jaar geleden. Daarin ontbrak een pleidooi voor de installatie van sprinklerinstallaties op bestaande hoge flatgebouwen of op nieuwe gebouwen lager dan tien verdiepingen. Evenmin was sprake van een verplichte aanleg van extra brandtrappen. Het regeringsverbod op gevelbekleding zoals die van de Grenfell Tower geldt alleen voor gebouwen hoger dan 18 meter.

Gebrek aan vooruitgang

“De regering wilde absoluut niet de schuld krijgen van Grenfell”, zegt Jonathan Evans, directeur van het bedrijf Ash and Lacy, dat gevelbekledings­systemen maakt. Het uitvaardigen van nieuwe en strengere regels komt volgens hem neer op toegeven dat de oude regels zo’n tragedie mogelijk maakten.

De regering verzekert er alles aan te doen om een nieuwe tragedie te voorkomen en wijst erop dat sommige voorstellen tot harde maatregelen nog wachten op parlementaire goedkeuring.

Veiligheidsexperts zijn vooral bezorgd over het gebrek aan vooruitgang in de bescherming van invaliden en ouderen, die moeilijk uit brandende gebouwen kunnen ontsnappen. “Het is slechts een kwestie van tijd voordat leden van een kwetsbare groep in groten getale sterven”, voorspelt Jonathan O’Neill, directeur van de Britse brandpreventieorganisatie FPA.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234