Woensdag 28/10/2020

'Twee dingen moet je warm houden: reuma en het leven'

Verhalen over mensonwaardige omstandigheden in rusthuizen zijn de jongste tijd schering en inslag.Mark Coenen was een week in Wommelgheem, het rusthuis waar zijn vader verblijft. Op zoek naar verhalen over de waardigheid van de oude dag.

We eindigen het leven door de band zoals we het begonnen zijn: in pampers. Daartussen strekken zich een beperkt aantal jaren uit, waarvan de duur, als je het vergelijkt met de oneindigheid van de eeuwigheid, volstrekt verwaarloosbaar is. Het leven is een omweg naar de dood. En dan moet je, als het even tegenvalt, je laatste jaren nog naar een rusthuis.

Horreur! Denkt ongeveer iedereen die daar nog nooit geweest is.

Wie er liever nog niet komt, kan alvast, om in de stemming te geraken, kijken naar Het geheime dagboek van Hendrik Groen op de Nederlandse openbare omroep. De zender heet Max en is bedoeld voor mensen boven de 50. De serie is gebaseerd op de gelijknamige bestseller, waarvan meer dan 400.000 exemplaren verkocht zijn. De rechten zijn verkocht aan 35 landen.

In de allereerste scène zien we hoe een overleden dame redelijk onzacht wordt opgeruimd door ijskoude begrafenistypes. Hoofdrolspeler Hendrik Groen ziet het gebeuren. De ruwe confrontatie met de dood overtuigt hem om het beste te maken van zijn dagen in het rusthuis. Hij richt de Omanido-club op ('Oud maar niet dood'), een zootje ongeregeld op leeftijd, dat alle regels aan de banden van hun rolstoelen lapt en vrolijk op zoek gaat naar vertier, wijn en late liefdes.

De reeks is een hit in Nederland: op kerstdag keken 1.682.000 Nederlanders ernaar, waarmee het programma onbedreigd marktleider was.

De deelname van André van Duin zal daar niet vreemd aan zijn, maar het zegt wel iets over hoe men boven de Moerdijk tegen oude mensen aankijkt.

Dat het een gevleid beeld is: welzeker. Hoe gaat het eraan toe in die huizen van rust? Bestaat de Omanido-club in het echt? Ik ga op onderzoek.

Als je rusthuis Wommelgheem vlak bij Antwerpen binnenkomt, zie je, tegenover de ontvangstbalie, een kast staan met daarin alleen maar doodsprentjes. Roerloze getuigen van een volbracht leven. Verder ziet het rusthuis eruit als een combinatie van een gemoedelijk familiehotel en een vakantiecentrum, zij het zonder zwembad en jengelende kinderen.

Op de bovenste verdieping zitten zij die weleens roepen zonder dat nog goed te beseffen: dames en heren bij wie de dementie heeft toegeslagen en die met meer zorgen omringd dienen te worden. Het is er stil: er wordt veel gesoesd en gesuft, de slaap is een vriend.

Meer leven is er op de andere verdiepingen. Daar wonen mensen die nog voor een groot deel en met wat hulp zelfstandig kunnen functioneren. Men houdt van wat leven in de brouwerij: de dag dat we de bewoners komen fotograferen, passeert ongeveer het hele rusthuis op de plek waar de shoot plaatsvindt.

Here we are now, entertain us: op amusement staat geen leeftijd.

Een bezoekje aan de cafetaria breekt de sleur. Lekkere pintjes ook. Velen hebben er een vaste plaats. Soms wordt er gezongen.

Weken keek men uit naar de kerstmarkt, iedereen is vol lof over het eindejaarsconcert waar de hele hup in bussen naartoe is gevoerd. Met de precisie van een militaire operatie, want velen zitten in een rolstoel en die rollators nemen ook plaats in. Krijg die maar allemaal op tijd in de zaal.

De bewoners van zo'n rusthuis behoren tot de happy few.

We worden ouder dan ooit, maar het bereiken van de leeftijd waarop je klaar bent voor een kamer in het rusthuis is nog altijd niet voor iedereen weggelegd. Niet iedereen wordt oud.

Het rusthuis is de laatste statie van de boemeltrein die ons leven is. Hier wonen de overlevenden: zij die de landmijnen van kanker en hartfalen, van cirrose en diabetes of een spookrijder op de E19 vermeden hebben en ouder worden, voorlopig zonder grote kleerscheuren.

Sommigen zitten al op tram negen. Velen zijn alleen. Eén koppel is al 65 jaar getrouwd.

Het leven is een tragedie, maar dan wel een die veel vreugdes kent. Oud worden daarentegen is, in de woorden van Philip Roth, geen strijd maar een slachtpartij. De carrosserie gaat kapot. De motor stokt. Men behoeft hulp.

Een voor een sneuvelen zij die we graag zien. Prettig is dat niet, maar hoe ouder men wordt, hoe minder daarover gezeurd wordt. Omdat men weet dat de man met de zeis de volgende keer aan de eigen voordeur kan komen kloppen.

Ontroostbaar zijn is iets voor jongere mensen.

Het is wat het is.

Van piekeren word je alleen onrustig en ongelukkig.

Buiten een verdwaalde priester gelooft haast niemand die ik daar gesproken heb in een leven na de dood. Sommigen twijfelen nog een beetje, bij anderen heerst de scepsis en het cynisme: "Het moet hierboven goed zijn, want er komt toch nooit iemand terug."

De Welshe, permanent dronken dichter Dylan Thomas schreef zijn 'Ga niet zomaar gewillig de goede nacht in' - Do not go gentle into that good night, rage against the dying of the light - niet over zijn eigen levenseinde, maar over dat van zijn vader.

Schrik voor de dood is immers iets voor zij die nog niet oud zijn. Schrik voor de dood is ook dikwijls schrik voor de dood van geliefden. Als je oud bent, vermindert dat geleidelijk aan, zo lijkt het. Het leven is een afvallingskoers: er staan steeds minder vrienden op de foto.

Over doodgaan zelf babbelt men niet graag, maar men doet er ook niet moeilijk over: het is de weg van alle vlees. Schrik hebben om oud te worden hebben ze niet: ze zijn het. Met de ouderdom komt ook de wijsheid dat al dat ragen niets uithaalt. Wat men ook doet: het licht gaat toch uit.

Hun grootste wens is dat alles blijft zoals het is: het is goed zo.

Mensen hebben dikwijls geen makkelijk leven gehad, maar ze schikken zich in hun lot, in hun kamer met tv, met veel foto's en meubeltjes van thuis. Velen zijn content.

Het is wat het is.

Gerontologen noemen dit de paradox van de ouderdom: hoe meer geest en lichaam achteruitgaan, hoe positiever het gevoel dat men heeft over het leven dat men geleid heeft. Geheugentesten bewijzen dat oude mensen het positieve uit hun leven veel beter onthouden dan het negatieve. Moet een van de cadeaus van de oude dag zijn.

Ze leven, veel meer dan hun onrustige kroost, in het nu. Elke dag is er een. Elke dag is een dag extra.

Ze vertellen veel en graag over het verleden: de Tweede Wereldoorlog is voor deze rusthuisgeneratie, die pubers waren tijdens de oorlog, een echte cesuur geweest. Zowat iedereen heeft daar nog heldere herinneringen aan.

De toekomst is simpel. De toekomst is: woensdagnamiddag als de kleinkinderen komen.

De toekomst is: vrijdag frieten.

Wij tobben wat af over de toekomst, zij hebben geleerd dat dat niets uithaalt. Het grootste voordeel van oud worden, vindt iedereen, is dat er niets meer moet. Moet just niks, het klopt.

Ik heb een weekje rondgelopen in het rusthuis waar mijn vader verblijft. Op zoek naar verhalen over de waardigheid van de oude dag die voor mij, nog te jong om dat te weten, alleen maar nadelen lijkt te brengen. Wat niet helemaal klopt, zo blijkt dus. Methusalem brengt ook evenwicht en relativering en inzicht.

Het gaat, schreef Simone de Beauvoir, over aanvaarding. Dat er een heel leven achter je ligt, maar ook nog een leven voor je. Al duurt dat misschien niet zo lang meer.

Het gaat over levenswijsheid. Iets wat we, aan het begin van alweer een nieuw raar jaar, misschien meer nodig hebben dan we denken.

Het leven: zoals het is en zoals het was. En zoals het voor iedereen ooit zal worden.

Met dank aan de inwoners en de staf van WZC Wommelgheem, Wommelgem.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234