Donderdag 08/12/2022

Twaalf jonge uiltjes

Annemie Leysen

Op 15 februari worden de nominaties voor de Gouden Uil bekendgemaakt. Een eerste keuze, de 'longlist', moet het allemaal spannend houden. In de categorie kinder- en jeugdboeken worden alvast twaalf titels geselecteerd. Een staalkaart van wat het voorbije jaar in Vlaanderen en Nederland voor het jonge publiek werd geschreven en getekend, zo blijkt uit de diversiteit aan genres, stijlen en bedoelde leeftijdsgroepen.

Twee druppels water - Carli Biessels - Leopold (6+)

"Ze kennen het schaap niet eens, die letters", zegt kleine Denny. "En trouwens, het schaap was er veel eerder. Niemand heeft gevraagd of het zo wilde heten." Denny heeft het moeilijk met leren lezen en schrijven. Het wil er bij hem niet in dat die onnozele schrifttekens niets te maken hebben met datgene waarop ze slaan. Eigenzinnig gaat hij door met het uitvoerig illustreren van het geschreven woord. Zijn associaties gaan almaar verder, zijn hele leefomgeving raakt bij het eigen schriftsysteem betrokken. Een geestig en origineel debuut van Carli Biessels over 'het wonder van ontluikende geletterdheid', mooi geïllustreerd door Wolf Erlbruch. Koka en de doodsviool van Bidshika - André Boesberg - Fontein (10+)

Het is zomer 1943, ergens in Roemenië. Koka, een zigeunerjongen van elf, leeft samen met zijn ouders en zijn jongere zusje in een Roma-gemeenschap. Ze trekken rond in woonwagens en worden bestookt door Duitse soldaten. De twee kinderen zien hoe op een dag de hele 'kumpania' wordt opgepakt. Iedereen wordt op transport gesteld naar Auschwitz.

Het boek is een sober en aangrijpend relaas van de omzwervingen van Koka en zijn zusje, en geeft een verrassend en boeiend beeld van een voor veel jonge lezers ongekende zigeunersamenleving. De gruwelen van de Tweede Wereldoorlog door weer eens nieuwe ogen bekeken in een indringende en goed gecomponeerde jeugdroman.

Jesse 'ballewal-tsji' - Harm de Jonge - Van Goor (10+)

Net als in zijn boek Tijgers huilen niet, dat vorig jaar de aandacht trok, voert Harm de Jonge ook nu weer een bijzonder stel vrienden op. Rogger is aan het woord. In het laatste jaar van een fictieve oorlog, in een fictieve stad ontmoet hij Jesse, die in z'n eentje in de kelders van zijn vernielde huis hokt, ergens in de Diepe Oost. Jesse organiseert zijn eigen verzetsactiviteiten tegen de bezetter en werkt in zijn ondergrondse verblijf aan een vuurbom die alles moet oplossen. Rogger raakt in de ban van zijn vreemde vriend en van diens paradijselijke verhalen over Marrakas, waar nog dodo's leven en waar uit de rook van de vulkanen karameldruppels op je tong vallen. Al wie uit de Diepe Oost vertrok, leeft nu - volgens Jesse - gelukkig in Marrakas. Een ontroerend en goedgeschreven verhaal over hoe de macht van de verbeelding onmenselijke angsten kan bezweren. Hee meneer Eland - Eva Gerlach - Querido (10+)

Eva Gerlach waagde zich voor het eerst op het soms wat gladde ijs van de poëzie voor jongeren. Dat ze daarbij niet neerbuigend 'naar de doelgroep toe' ging schrijven, siert deze mooi uitgegeven en knap geïllustreerde bundel. Net zoals dat in haar gedichten voor volwassenen het geval is, staat hier evenmin wat er staat. Er moet behoorlijk wat tussen de regels gelezen worden van deze zorgvuldig geschreven poëzie. Anekdotes uit het dagelijkse leven vormen hier vaak de aanzet voor intrigerende hersenkronkels en mooi geformuleerde beschouwingen die aan het denken zetten. "Want", schrijft Gerlach, "daar kun je veel mee doen, met je gedachten." Wie - Dirk Nielandt en Marjolein Pottie - Standaard (3+)

Een grappig en fraai uitgegeven quizboekje voor nieuwsgierige kleine wereldverkenners. Op de linkerbladzijde wordt - in grote druk - telkens een prangende vraag gesteld ('Wie gaat slapen?', 'Wie gaat trouwen?', 'Wie is de koning?'). De copieus beschilderde en geïllustreerde rechterpagina moet uitkomst bieden. Telkens worden zes tot acht personages afgebeeld met misleidende attributen of eigenschappen. Speuren, denken en elimineren is de boodschap. Een origineel concept met prachtige, grappige illustraties van Marjolein Pottie. De verjaardag van alle anderen - Toon Tellegen - Querido (8+)

In deze feestelijke verhalenbundel laat Toon Tellegen zijn aandoenlijke dieren volop hun verjaardagen vieren. Waar die in vroegere verhalen niet echt een eigen identiteit meekregen, zegt de wijze waarop elk beest zijn verjaardag organiseert in deze bundel veel over ieders bijzondere geaardheid. Zo doet de secretarisvogel het allemaal schriftelijk met een geschreven taart. Bij de horzel wordt het een grimmige aangelegenheid en de aardworm zit diep onder de grond in zijn eentje te feesten. De bizon loopt verrukt rond in de steppe, die hij van de bij cadeau kreeg. Tussen al het gefeest door wordt alweer veel gedacht, gepraat en gezwegen. Het wonderlijke universum van Toon Tellegen gaat nooit vervelen, zo blijkt nog maar eens. Vos en Haas - Sylvia Vanden Heede en Thé Tjong-Khing - Lannoo (6+)

Boekjes voor beginnende lezers kunnen knap vervelend en onnozel zijn. Dat heeft dan alles te maken met het nogal beperkte taalaanbod waarover men mag beschikken om binnen de leestechnische toegankelijkheid te blijven. In Vos en Haas vertelt Sylvia vanden Heede zestien échte, samenhangende verhalen. Vos, Haas en Uil zijn de protagonisten. Ze kregen een eigen identiteit mee, die de melige clichés doorbreekt. Door geestige belevenissen en aandoenlijke conversaties heen komen allerlei emoties naar boven. Vos en Haas is in alle opzichten een groeiboek. Het ritme van de seizoenen volgt de toenemende geletterdheid van een kind van de eerste klas: van éénlettergrepige woorden zonder hoofdletters naar heuse volzinnen. De opmerkelijke typografie en de prachtige tekeningen van Thé Tjong-Khing vullen het wonderlijke taalspel perfect aan. Gijsbrecht - Edward van de Vendel en Hanneke van der Hoeven - Querido (12+)

Edward van de Vendel schreef eerder al twee opvallende dichtbundels voor kinderen. In Gijsbrecht bewerkte hij Vondels Gijsbrecht van Aemstel voor een jong publiek. Hij zette het toneelstuk over de strijd om Amsterdam (1302), over heldendom en huwelijkstrouw ingenieus naar zijn hand. De vijf bedrijven werden vijf hoofdstukken, geschreven in een woordzuinig proza dat archaïsch en hedendaags taalgebruik met elkaar verzoent. Er wordt evengoed behoorlijk wat gemoord, gebrand, verkracht en bedrogen in deze eigentijdse Gijsbrecht. De figuur van Gijsbrecht is hier herleid tot menselijke proporties en wordt op die manier een sympathieke en - voor jonge lezers van vandaag - aanvaardbare antiheld. De breed uitgewerkte zwartwitillustraties van Hanneke van der Hoeven zorgen voor de nodige theatrale of dramatische compensatie in deze indrukwekkende bewerking. Bezoekjaren - Joke van Leeuwen - Querido (10+)

Voor deze realistische roman over politieke repressie in het Marokko van de jaren zeventig liet Joke van Leeuwen zich inspireren door de verhalen die Malika Blain haar vertelde. Aan het woord is Zima. Ze doet het relaas van wat haar familie en vooral haar twee verdwenen broers overkwam. Alles draait om de ingrijpende veranderingen in het armoedige maar warme bestaan van het gezin, na de arrestaties van de oudste zonen. Jaren van onzekerheid en zoeken, vergeefse brieven, lange processen en eindeloze bezoeken aan de gevangenis worden door de vertelster op een nuchtere, vaak argeloze en geestige toon opgeroepen. Joke van Leeuwen geeft jonge lezers op subtiele wijze een helder inzicht in wat politiek onrecht aanricht. Bovendien schildert ze een authentiek portret van een andere samenleving. Stil leven - Ted van Lieshout - Sun (10+)

Dichter en beeldend kunstenaar Ted van Lieshout trakteert jeugdige lezers in dit boek op een rondleiding door zijn persoonlijke, eigenzinnig samengestelde tentoonstelling. Hij koos ongeveer vijftig kunstwerken uit en geeft daarbij zijn persoonlijke commentaar. Dat doet hij soms met de argeloze blik van een kind. Zo maakt hij eeuwen van beeldende kunst toegankelijk voor niet-kenners. Hij vertelt merkwaardige verhalen achter het schilderij, zet kunstwerken naast elkaar die op het eerste gezicht niets gemeen hebben en legt daarbij nieuwe, originele verbanden. Ook wat Van Lieshout 'stom' vindt, krijgt een plaats in de expositie. Achteloos geeft hij tussendoor wat informatie mee over technieken, stromingen en historische achtergronden. Ted van Lieshout laat jongelui op die manier anders kijken naar kunst en hij haalt daarbij heel wat vanonder het stof. De bezwering - Tjibbe Veldkamp - Querido (12+)

In deze eerste roman voor jongeren van Tjibbe Veldkamp hangt er heel wat magie in de lucht. Die wordt opgeroepen door de jonge held, die de voor hem chaotische wereld wil ordenen door er wel erg bijzondere wetmatigheden in te leggen. In zijn verbeelding gaat hij dan ook de vreemdste verbanden en gevaren zien. Bezweringsrituelen moeten helpen om controle te krijgen en te behouden. Een vakantie op een eiland en een ontmoeting met hét meisje bevrijden hem ten slotte uit zijn eigen web. In De bezwering creëert Veldkamp, in een zuinige en authentiek klinkende stijl, een beklemmende kinderwereld met eigen wetten, machtsverhoudingen, intriges en geheimen. Jubeltenen - Rita Verschuur - Van Goor (9+) Rita Verschuur paste in Jubeltenen het procédé toe dat haar eerder verschenen cyclus met jeugdherinneringen zo geloofwaardig deed klinken. Ze verplaatst zich in het hoofd van het kleine meisje dat ze ooit was en legt vervolgens met treffende precisie vast wat ze daar aantreft. Een tekenwedstrijd die twee jaar bevrijding aan het einde van de Tweede Wereldoorlog moet herdenken, is de aanleiding voor een geestige, ontroerende en bijwijlen spannende gedachtestroom van een klein, pienter meisje van vlees en bloed. Korte, haastige zinnen, levensechte dialogen, aandoenlijke humor en een ingenieus spel met de taal maken van Jubeltenen een bijzonder boek over kunstbeschouwing-op-kindermaat.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234