Donderdag 17/06/2021

ProfielIsraëlische politiek

Twaalf jaar premier: wat is de balans van Benjamin Netanyahu?

Benjamin Netanyahu in de Knesset. Beeld AP
Benjamin Netanyahu in de Knesset.Beeld AP

Nu er een coalitie tegen hem is gesmeed, komt er in Israël een einde aan het tijdperk van twaalf jaar Netanyahu. Wat heeft hij in die jaren voor het land betekend?

Niet Netanyahu, maar een voormalig vertrouweling van hem staat klaar om de nieuwe Israëlische premier te worden. Als Naftali Bennett en zijn regering uit de startbokken schieten, dan markeert hij het einde van meer dan een decennium waarin Benjamin ‘Bibi’ Netanyahu de plak zwaaide.

Bennett kreeg het premierschap op een zilveren schoteltje aangeboden, omdat de andere partijen hem er per se bij moesten hebben om de coalitie te smeden. Die coalitie, die zowel Joodse religieuze nationalisten als Arabische islamisten verenigt, heeft eigenlijk als voornaamste verenigende factor dat alle (acht!) partijen tegen Netanyahu zijn.

“De laatste verkiezingen van 23 maart waren eigenlijk ook al een referendum over Netanyahu”, zegt Midden-Oosten-kenner Brigitte Herremans, die verbonden is aan het Centrum voor Mensenrechten (UGent). “Hij zal nu deze regering zoveel mogelijk proberen wegzetten als ‘links’ en ‘slecht voor de veiligheid van Israël’.”

Donald Trump

‘Mister security’, zo heeft Netanyahu zichzelf altijd geprofileerd, stelt Herremans. De elitesoldaat, die lid was van de Israëlische special forces en na zijn studies aan onder meer Harvard de zakenwereld instapte als consultant, had het geknipte profiel om harde thema’s te verdedigen. Netanyahu is sinds 2009 onafgebroken premier van Israël en heeft steeds een rechtse, liberale koers gevolgd.

“Zijn partij, Likoed, is ook steeds een radicale rechtse partij geweest”, stelt Herremans. “Met zijn vlot Engels en goede pr kon Netanyahu zijn beleid rond de bezetting van de Palestijnse gebieden goed verkopen. Hij heeft ook getoond dat het mogelijk is om het vredesproces gewoon te bevriezen zonder daarvoor een grote prijs te betalen.”

Voor Netanyahu was de relatie met de VS van levensbelang. Toch was hij erg scherp voor Obama, die toenadering probeerde te zoeken met Iran. Memorabel was dan ook zijn speech voor de VN waar hij een tekening van een bom meebracht om uit te leggen welke dreiging er van het Iraanse kernprogramma uitging. Pundits op Twitter konden daarmee lachen, het kabinet van Obama veel minder.

Toen president Trump aan de macht kwam, was er duidelijk wel een goede klik. De erkenning van Oost-Jeruzalem en het Amerikaanse terugtrekken uit het nucleair akkoord met Iran waren voor Netanyahu diplomatieke triomfen. Op de koop toe erkenden de VS in 2019 ook nog de Golanhoogten (die Israël al sinds de Zesdaagse Oorlog van 1967 bezet) als Israëlisch grondgebied.

Wet op de Natiestaat

“De balans van de Netanyahu hangt in Israël sterk af van wie je het vraagt”, zegt correspondent Ties Brock. “Aanhangers zeggen dat hij het internationale aanzien van het land sterk heeft verbeterd. Tegenstanders wijzen erop dat hij de interne tegenstellingen nog heeft vergroot.”

De tegenstellingen in de Israëlische samenleving waren er ook voor Netanyahu, maar hij probeerde ze volgens beide kenners uit te buiten voor politiek gewin. Door af te geven op Arabische Israëli’s kon hij de steun verzamelen van rechtse en extreemrechtse Joden. Netanyahu voerde in 2018 ook de Wet op de Natiestaat in, die stelt dat Israël de natiestaat is van het Joodse volk. Arabische Israëli’s voelden zich weggezet als tweederangsburgers.

Toch is Netanyahu er ook in geslaagd om toenadering te zoeken tot Arabische landen zoals de Emiraten en Bahrein, die sterk geïnteresseerd zijn in Israëlische wapens en hightech. Door de jaren is Israël ook het land van de techstart-ups geworden. Niet voor niets is er een wielerploeg met de naam Israel Start-Up Nation.

“Hij heeft die bedrijven ondersteund met een economisch beleid dat erg neoliberaal is georiënteerd”, zegt Herremans. “Ik verwacht ook dat Bennett, zelf een golden boy die rijk geworden is in die sector, dat gaat voortzetten.”

Rechtszaken

Maar de nieuwe regering is er nog niet. Het kan zelfs nog enkele weken duren voor ze van start gaat en in die tijd kan er misschien nog wat veranderen. “Netanyahu zal sowieso nog stokken in de wielen proberen te steken”, zegt Brock. “En omdat de coalitie zo divers is, is het nog afwachten of ze echt bestand zal zijn tegen een toekomstige crisis.”

Vervelend voor Netanyahu is wel dat er al enkele rechtszaken tegen hem bezig zijn voor fraude en corruptie. Hij zou onder meer mediabonzen gunsten hebben verleend en zou sigaren en dure champagne als geschenken hebben gekregen. Maar politiek dood is Netanyahu nog lang niet. De covidcrisis heeft hem zelfs nog een laatste succes opgeleverd: Israël loopt in de vaccinatierace ver vooraan, 63 procent van de bevolking heeft minstens één prik gekregen.

“Het is niet gegarandeerd dat het in die rechtszaken snel tot een straf zal komen voor Netanyahu”, zegt Herremans. “Zijn partij Likoed is ook nog steeds de grootste. Dus wordt het minstens zijn ambitie om terug te keren als de leider van de oppositie. Het is niet zijn stijl om als een dief in de nacht te verdwijnen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234