Zaterdag 27/11/2021

Tv-democratie Nederland was uitgekeken op Jan Peter Balkenende

Na het ontslag van x-premier Jan Peter Balkenende aan het hoofd van het CDA vragen de Nederlandse christendemocraten zich af of de historische verkiezingsnederlaag voorkomen kon worden met een vroegtijdige machtswissel. ‘Onze kiezers zijn niet overgelopen, een derde bleef thuis omdat ze niet voor Jan Peter wilden stemmen’, zegt CDA-senator Hans Hillen aan De Morgen.

Het CDA likte gisteren zijn wonden. Hun zetelaantal in de Tweede Kamer werd bijna gehalveerd, van 41 naar 21. Maxime Verhagen, uittredend minister van Buitenlandse Zaken, zal als nieuwe fractievoorzitter van het CDA eerst de nederlaag analyseren voor een nieuwe partijvoorzitter wordt gekozen. “Het is nu zaak de boel op orde te krijgen”, zei Verhagen.

Binnen de partij zal een hartig woordje worden gesproken. Volgens sommigen had Balkenende al de handdoek in de ring moeten gooien na de val van zijn laatste kabinet, in februari. Maar toen zijn gedoodverfde opvolger Camiel Eurlings onverwacht uit de politiek stapte besloot de koppige Zeelander zelf nog één keer ‘voor goud’ te gaan, een fatale vergissing zo blijkt nu.

“Niet het beleid is afgewezen, wel de persoon”, erkent Hans Hillen (63), die sinds 2007 namens het CDA in de Eerste Kamer der Staten-Generaal zit (de Nederlandse Senaat) in een gesprek met De Morgen. Eerder was Hillen twaalf jaar lang lid van de Tweede Kamer. “Het CDA heeft, net zoals partijen in België, te lijden onder een erg volatiel kiezerspubliek. Dat heeft veel te maken met de moderne politieke campagnes die vooral op de persoon zijn gericht. Na verloop van tijd raakt men uitgekeken. Onze democratie lijkt tegenwoordig op Idols. Er wordt te weinig gekeken naar inhoud. De mensen stemmen vandaag op mensen, niet meer op een programma. Maar als de democratie afhankelijk wordt van de houdbaarheid van de leider, dan evolueren we naar een televisiedemocratie. Het wordt steeds moeilijker om aan de mensen de consistentie uit te leggen. Dat is verontrustend. De vorige eeuw gold zowel in België als in Nederland als de emancipatie-eeuw. Als men vandaag de emancipatie laat afhangen van televisie-optredens zijn we ver heen.”

Toch heeft Hillen vertrouwen in de terugkeer van zijn partij. “De kiezers komen altijd naar het CDA terug”, zegt hij. “We zijn de enige professionele partij uit het midden, de andere clusteren om ons heen.” Hij betwijfelt de stelling dat het ‘gefragmenteerde verkiezingsresultaat’ betekent dat sommige CDA-kiezers definitief afhaakten. “De CDA-kiezer is niet massaal naar andere partijen getrokken. Uit onderzoek blijkt dat een derde van onze kiezers gewoon is thuisgebleven. Ze kwamen gewoon niet opdagen omdat ze niet op Jan Peter wilden stemmen. Ze zijn niet overgelopen. Hadden ze wel gestemd, dan was het Nederlandse verkiezingsresultaat veel evenwichtiger geweest.”

Wel een fundamenteel probleem heeft het CDA volgens Hillen door een duidelijke tweedeling binnen de partij tussen reformatischgezinden (protestanten) en roomsgezinden (katholieken), boven en beneden de Moerdijk. “De voorbije jaren zijn we té reformatorisch geweest. Dat komt omdat Jan Peter Balkenende een protestant is maar ook door onze samenwerking in de vorige coalitie met de ChristenUnie. Het zuiden van Nederland heeft ons dat niet in dank afgenomen.”

Met Balkenende (54) verdwijnt ondertussen een vertrouwd gezicht uit de Nederlandse politiek. Aan het hoofd van zijn partij sinds 2001 wist hij als consensusfiguur in het onstuimige jaar 2002 (met de moord op Pim Fortuyn) de verkiezingsstrijd te winnen. Maar het lukte hem vervolgens niet zijn eerste kabinet overeind te houden; het viel al na 87 dagen door interne conflicten bij nieuwkomer LPF (de partij van de Fortuyn-erven). Hierna volgden nog drie kabinetten, waarvan geen enkele de volle vierjarige termijn wist uit te zitten. Zijn grootste probleem was niet zijn bekwaamheid maar zijn ‘onhandige’ imago en ‘gebrek aan regie’.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234