Vrijdag 18/06/2021

Tuymans, Alÿs en Janssens scoren in New York

Met drie prestigieuze exposities in toonaangevende galerieën in New York is het jaar voor de Belgische hedendaagse kunst uitstekend gestart. Luc Tuymans en Francis Alÿs bevestigen hun status, en fotografe Frieke Janssens oogst furore met haar Smoking Kids.

De tentoonstellingen van Luc Tuymans en Francis Alÿs, twee Belgische supersterren aan het internationale kunstfirmament, openden vorige donderdag in aanpalende galerieën in New York. Dat was twee maanden later dan gepland omdat die grote schade opliepen tijdens superstorm Sandy.

Beide kunstenaars waren in New York voor de installatie van hun shows toen de storm op 29 oktober aan land kwam. De Zwirnergalerieën, die dicht bij de Hudsonrivier gelegen zijn, werden overstroomd. "Het water kwam tot hier", vertelt galerist David Zwirner, zijn hand ter hoogte van zijn navel. "De stank was verschrikkelijk. In beide galerijen moesten we binnenmuren uitbreken en herbouwen. We zijn er nog maar net mee klaar." De schade aan de kunst viel relatief mee. "Veel tekeningen liepen waterschade op. Maar de schilderijen bleven intact. De werken van Alÿs lagen op een tafel die tijdens de storm begon te drijven en in een andere kamer terechtkwam. Er kwam geen spatje op terecht."

Broosheid der dingen

Twee weken voor de storm opende Zwirner een nieuwe galerij in Londen. De inaugurale tentoonstelling was een soloshow van Tuymans. Tijdens de persvoorstelling in New York legt de schilder uit dat de shows in Londen en New York niet toevallig gelijktijdig waren gepland. Ze zijn inhoudelijk verbonden. In beide is het thema 'de kunstenaar'. Maar terwijl hij in de Londense show het geromantiseerde Hollywoodbeeld van de kunstenaar op de korrel nam, kijkt de kunstenaar in de New Yorkse show naar zichzelf.

Dat is ongewoon voor Tuymans, die meestal culturele en politieke representaties als uitgangspunt neemt. Een centraal werk in de show, het enige dat niet gepaard is aan een ander, is een zelfportret, Me getiteld. Het is gebaseerd op een foto die zijn vrouw van hem nam met haar iPhone. Hij koos dit beeld, zo legt hij uit, omdat hij er niet geflatteerd op stond maar vooral omdat de imperfecties van de opname en de weerspiegeling van zijn brillenglazen het onmogelijk maken om hem psychologisch te duiden. Het portret weerstaat interpretatie.

Die strategie typeert ook de andere werken. Tuymans kiest eens te meer afbeeldingen op basis van foto's en videostills, maar nu zijn het beelden uit zijn directe omgeving. Een gebarsten ruit. Een stuk jas. Zijn been. Zijn tuin, 's nachts. Een muur, de achterkant van de Antwerpse dierentuin. Hij verfraait ze niet, hij voegt er niets aan toe. Gretig verklaart hij elk detail. "Rechts ziet u mijn schaduw terwijl ik de foto nam." De onderwerpen zijn banaal maar Tuymans probeert ze onvatbaar te maken. Hij dompelt ze in grijzig licht, hij tast de grens af tussen figuratie en abstractie. "The joke is on the viewer", zegt hij, "want de beeltenissen laten zich niet binnendringen, ze zijn niet interpreteerbaar."

Banaal en brutaal

En toch, een interpretatie dringt zich op. In deze schilderijen confronteert Tuymans de vergankelijkheid, de broosheid der dingen, zijn eigen sterfelijkheid. Ze tonen het laatste wat iemand zou kunnen zien voor hij sterft, legt de schilder uit. De titel van de tentoonstelling, Summer Is Over, ontleende hij aan een uitspraak van een tafelbuur, een demente oude man die hem zonder aanleiding toevertrouwde: "De zomer is nu wel echt voorbij." Twee maanden later was hij dood, vertelt Tuymans.

De reacties op de show in Londen waren gemengd. "Slick, superficial and only for the super-rich", kopte The Independent. De show in New York was alvast een commercieel succes. Alle schilderijen waren verkocht op de openingsdag, aan prijzen tussen de 1,4 en 1,8 miljoen dollar. Niet slecht voor een schilder die nooit langer dan een dag aan een doek borstelt.

Het centrale werk in de tentoonstelling van Alÿs is een filmpje getiteld Reel-Unreel, dat twee kinderen volgt terwijl ze, al rennend door Kaboel, een filmspoel ontrollen en weer oprollen. Het was eerder te zien op Documenta 13 en werd toen in deze krant besproken. Alÿs verdient geen geld met zijn filmprojecten, hij financieert ze met de verkoop van zijn tekeningen en schilderijen. In deze show toont hij schilderijtjes die hij maakte in Afghanistan. Ook hier zijn de beelden vrij banaal, maar ze worden brutaal onderbroken door felgekleurde verticale stroken die doen denken aan een testbeeld op tv. Voor Alÿs symboliseren ze afstand. "Ik had moeite om mijn ervaringen in Aghanistan te verwerken", legt hij uit. "Ik had iets nodig om eruit te stappen."

Diezelfde donderdagavond opende nog een derde tentoonstelling van een Belgische kunstenaar in New York. In de VII Gallery in Brooklyn toont Frieke Janssens haar inmiddels welbekende Smoking Kids. De show reist later naar Chicago en andere Amerikaanse steden. Janssens is intussen aan haar volgend project bezig, met als werktitel Your Last Shot, waarbij ze mensen laat poseren voor voor hun eigen doodsprentje.

Summer Is Over van Luc Tuymans en Reel-Unreel van Francis Alÿs zijn tot 9 februari te zien in de David Zwirner galerieën (Manhattan), Smoking Kids van Frieke Janssens loopt tot 8 februari in de VII Gallery (Brooklyn).

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234