Donderdag 28/10/2021

Tussenstand: De charlatans van het confederalisme

null Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN

Chef politiek Bart Eeckhout maakt als opiniemaker van De Morgen een balans op van de afgelopen week.

Omhoog gestuwd door de peilingen, bevindt N-VA zich in het soort staat van genade, waarin de partij zich werkelijk alles kan permitteren. Het weze haar gegund, schrijft Bart Eeckhout, maar mag het tussendoor ook even over de feiten gaan?

Als - áls - de N-VA de nu tweemaal op een rij voorspelde score van meer dan 25 procent zou halen, is dat zonder meer een historisch belangwekkend feit. Belangwekkend in de geschiedenis van het politieke Vlaams-nationalisme: zelfs toen de Volksunie de toon zette van het maatschappelijke debat, piekte de partij in 1971 op een topscore van 18,8 procent (en toen waren CVP en SP nog veel groter). Maar zelfs in het licht van de gehele politieke geschiedenis van het land zou een dergelijk resultaat bijzonder straf zijn. Het is van de CVP in 1995 en 'ervaren gids' Dehaene geleden dat nog eens een partij op eigen kracht en zonder kartelformule het plafond van 25 procent in Vlaanderen kon doorbreken.

Een mens zou van minder een beetje zegedronken worden. N-VA voert eigenlijk niet eens zo'n briljante campagne, maar het vertrouwen dat kopman Bart De Wever schijnbaar inboezemt, veegt alle uitschuivers met verbazend gemak onder het tapijt. Uitschuivers die nochtans bijzonder veelzeggend zijn voor de werkelijke inhoudelijke draagkracht van N-VA op dit moment. Welke andere partij zou zich bijvoorbeeld een boegbeeld kunnen permitteren dat in een radio-interview badinerend toegeeft dat hij ook de voorgestelde besparingscijfers van zijn partij zelf niet vertrouwt (Siegfried Bracke, afgelopen dinsdag in De Ochtend)? Is het niet net daar dat de flinterdunne grens van zegezekerheid overschreden wordt en we binnentreden op het glibberige domein van de pure arrogantie?

Betekenisloze onzin

Bracke heeft overigens wel gelijk: de cijfers waar zijn partij vorige week al mee uitpakte zijn zo onbetrouwbaar dat ze zelfs een beetje grappig worden. Zo zou het geen kwaad kunnen om de verkiezingsaffiches van de N-VA-Kamerleden Jan Jambon en Ben Weyts vier jaar lang omhoog te laten hangen, zodat u zich goed herinnert wie het ook alweer waren die u op 25 mei 2010 de monstrueuze belofte deden van 500.000 jobs. Een lastenverlaging van 2 miljard volstaat, volgens het cijferplaatje van N-VA, om via terugverdieneffecten een gat van 14 miljard in de begroting dicht te rijden. Welja, waarom dan niet ineens de lasten op arbeid met 4 miljard verlagen, dan draait de begroting zelfs op winst.

We kunnen eens lachen met dit soort betekenisloze onzin, maar het gat in de staatskas is wel degelijk bittere ernst. Zoals deze krant begin deze week heeft proberen aantonen met het extra verkiezingskatern over 'De Stand van het Land' dringt een plan van aanpak zich nu echt wel op, als we willen vermijden dat de budgettaire infectie recht naar het hart van onze welvaartsstaat gaat. Gelukkig heeft de N-VA ook daar een probate remedie voor: het confederalisme. Dat de N-VA met dat nieuwe institutionele concept uitpakt, is op zich al uiterst merkwaardig. N-VA'ers, Vlaams-radicalen, zijn namelijk hoegenaamd geen confederalisten. Zij willen België weg en leven in een onafhankelijk Vlaanderen. Dat is een respectabele en democratische overtuiging, met helaas een klein nadeel: je wint er geen verkiezingen mee, of je wordt er alleszins niet de grootste partij van het land mee.

En dus willen de N-VA-independisten (dat zal Bart De Wever toch al liever horen dan het ruwe woord 'separatisten') ons doen geloven dat ze genoegen nemen met confederalisme. Mediatrainer-lijsttrekker Siegfried Bracke - daar hebben we hém weer - heeft de les duidelijk uitgespeld aan zijn nieuwe partijgenoten: het echte einddoel, een onafhankelijk Vlaanderen, mag niet vermeld worden. Bracke zingt zelfs voor hoe ze dat klipje in de debatten kunnen vermijden: verschuil je achter de uitspraken van een ander, Karel De Gucht met name, die ooit de 'verdamping' van België in Europa voorspelde.

Maar goed, confederalisme dus. Dat willen Open Vld en CD&V ook. Ze kunnen ook moeilijk anders, want beide partijen hebben dat in onverdachte tijden op een minder waakzaam congresmoment in hun partijprogramma laten inschrijven. Dan kun je nu, met een harde concurrent op de Vlaamse flank, moeilijk terugkrabbelen. Vlaams-nationalisten, liberalen en christendemocraten willen ons doen geloven dat dit federale land, met een geschiedenis van bijna een halve eeuw staatshervormingen, na 13 juni vreedzaam en democratisch, om niet te zeggen in een handomdraai, te hervormen valt naar confederaal model. Dat is pure charlatanerie.

Over het confederalisme weten wij dit: er bestaat vandaag nergens ter wereld een stabiele, werkzame confederale staat - dat wil zeggen: een verbond van zelfstandige landsdelen die samen één staat vormen. Confederalisme eindigt ofwel in (her)federalisering, zoals in Zwitserland, ofwel in de splitsing van een land. Confederalisme als einddoel, zoals Open Vld duidelijk stelt en de andere twee partijen voorwenden? Het bestaat nergens ter wereld.

Onze toekomst als wetenschappelijk experiment
Sterker: nog nooit - en dan bedoelen we 'nog nooit' zoals in: nog nooit sinds de oerknal - heeft ergens ter wereld een bestaand land zichzelf succesvol omgebouwd tot een confederale staat. Zoals de Leuvense hoogleraar staatkunde Stefan Sottiaux deze week half grappend in De Morgen zei: "Het is een uniek model, maar de Belgische situatie vraagt misschien ook wel een unieke oplossing. Dan kunnen we nog altijd interessant doen in het buitenland." De toekomst van de Belgische welvaartsstaat, van onze pensioenen en onze sociale zekerheid als wetenschappelijk experiment: zo hadden we de inzet van deze verkiezingen nog niet bekeken.

Ook met de budgettaire gevolgen van dat confederalisme is iets merkwaardigs aan de hand. Volgens CD&V en N-VA zijn er namelijk geen, zo moet althans blijken uit hun zeer negatieve reacties op het veelbesproken besparingsplan van Open Vld. Daarin wordt de helft van de factuur van 22 miljard doorgeschoven naar de met meer middelen en bevoegdheden bedeelde deelstaten - confederalisme, quoi! Over de maatschappelijk erg riskante consequenties van dat donkerblauwe plan valt heel wat te zeggen - maar dan liefst niet met de totaal uit de lucht gegrepen verzinsels van sp.a, die nu al een week lang straffeloos rondbazuinen dat Open Vld een vijfde van het onderwijsbudget wil weghakken.

Nu goed, de liberalen doen tenminste een poging om de gevolgen van een 'grote staatshervorming' te verrekenen in hun programma. CD&V daarentegen laat nog liever de volledige wettelijke groeinorm voor de ziekteverzekering vallen, dan toegeven dat er aan een staatshervorming financiële verantwoordelijkheden vasthangen. Aldus koppelen de christendemocraten de toegestane groei van de kosten in de gezondheidszorg aan de economische groei. Dat zou dus plus 1 procent in plaats van plus 4,5 procent zijn. Je vraagt je af waar de ACW'ers zaten toen dat idee op tafel kwam.

Bij N-VA is het antwoord wat, euh, diffuser. "Open Vld laat Vlaamse belastingbetaler opdraaien voor Belgische begrotingsputten", schreeuwt de kop van een N-VA-communiqué. Datzelfde persbericht eindigt evenwel zo: "Er is maar één oplossing om de ontspoorde Belgische overheidsfinanciën ooit opnieuw op de rails te krijgen en dat is een cultuur van financiële verantwoordelijkheid introduceren in dit land. Als we nu de stap naar het confederalisme zetten en de deelstaten zelf verantwoordelijk maken, niet alleen voor de uitgaven maar ook voor de inkomsten, dan zullen zij wel twee keer nadenken hoe ze hun middelen aanwenden." Tiens, is dat nu niet net wat Open Vld concreet voorstelt?

Schiltz-moment
Niet dat het voorts allemaal veel uitmaakt. Alle verdienstelijke pogingen van sommige media en sommige politici ten spijt om een inhoudelijk correct debat te voeren op dit kantelmoment voor ons land, is het ook in deze merkwaardige campagne nauwelijks over the heart of the matter gegaan. Dat zal ook in de door snelle media gedomineerde slotweek niet meer veranderen. Bart De Wever heeft tenminste dát van zijn voormalige en nu zo noodlijdende kartelpartner CD&V geleerd dat je met een onbetwiste leidersfiguur, een vage boodschap en een externe vijand heel ver kunt geraken in een Vlaamse kiesstrijd. Alleen een spreekwoordelijke meteoriet krijgt De Wever nog van die winnende koers af. De Franstalige partijen hebben dat inmiddels ook wel begrepen: ze fulmineren nog, maar hebben tegelijk alvast de veto's tegen N-VA één na één ingeslikt.

En als de N-VA volgende week 25 procent haalt, of wat meer, of wat minder, zal Bart De Wever dan zijn Schiltz-moment kiezen en een knieval maken voor het compromis dat nog altijd België heet? Bof, wie leeft, zal het zien. Zijn Leterme-moment heeft hij alvast gehad. Dat interview in La Libre Belgique waarin hij het nuttig achtte om de splitsing van de sociale zekerheid én de afschaffing van het Brussels Gewest te bepleiten in ruil voor een stelsel van Vlaams-Waals cobeheer, zal in Franstalig België niet gauw vergeten worden. Neen, België is niet op weg naar het confederalisme. België is op weg naar exact dezelfde ellende als in de zomer van 2007.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234