Zondag 15/09/2019

Tussen woord en wok

Bij deze Thaise kunstanaar draait het om ervaring, een retrospectieve kan dus enkel herinneringen tonen

l Rirkrit Tiravanija in Boijmans Van Beuningen HHHH

Luk Lambrecht

Het Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam organiseert een grote en erg polemische overzichtstentoonstelling van een van de markantste kunstenaars van de laatste vijf jaar. Rirkrit Tiravanija (°1961) is Thais maar leidt al sinds zijn kinderjaren een nomadisch bestaan. Tiravanija's werk zal de modale burger niet meteen als kunst beschouwen, laat staan dat hij het in huis haalt. Of wat dacht u van de kliekjes van een maal, inclusief de wok?

De artistieke praktijk van Tiravanija wordt in verband gebracht met de esthétique relationelle, een term van Nicolas Bourriaud, Parijs kunstcriticus en baas van Palais Tokyo. De theorie ervan borduurt verder op de verworvenheden van dada, waarbij het unieke kunstwerk stilaan plaatsmaakte voor een unieke ervaring.

Begin jaren negentig maakten tal van kunstenaars werk met de ambitie een sociaal gebeuren op gang te brengen. Tiravanija was een van hen. Steevast gebruikte hij het koken van exotische maaltijden om een galerie of een museum om te toveren tot een sociale ruimte waar 'iets doen' en 'eten' de artistieke activiteit uitmaakten.

Tiravanija hechtte in de jaren daarna steeds meer belang aan het op gang brengen van een proces, zonder enige pretentie dat hij een esthetisch statement maakte. Natuurlijk veroorzaakt dat heel wat tegenkanting. Velen hebben het moeilijk om de resten van een maaltijd, inclusief de wok, als kunst te definiëren. De man stelt helemaal niet het kijken naar een kunstwerk centraal. Waar het om draait, is de aanwezigheid van de bezoekers en het actieve participatie.

Zo realiseerde Tiravanija in 1996 in Keulen een getrouwe kopie van zijn New Yorks appartement. Alles - kookfornuis, toilet en bad - stonden de klok rond ter beschikking van het publiek. Het open appartement werd volop gebruikt en kreeg zo betekenis. Er verdween trouwens niets uit.

In Boijmans zijn nu zeven belangrijke werken samengebracht, of toch niet helemaal. Geen enkele installatie is er eigenlijk echt te zien. Tiravanija bouwde alleen met houten planken ruwweg de contouren na waarin hij de bewuste projecten tussen 1989 en 2002 uitvoerde. Je loopt als bezoeker/deelnemer door zijn wondere wereld met een gids die, lege ruimte na lege ruimte, alles (na)vertelt op basis van een script van de kunstenaar zelf. Mis je de gids, dan gebruik je een walkman. In het weekend krijg je er een performance bij, op basis van een tekst van kunstenaar/vriend Philippe Parreno.

Je loopt in deze ongewone tentoonstelling letterlijk door Tiravanija's herinnering van tijd en ruimte, van New York via Keulen naar Wenen. Je beseft daarbij ten volle hoe sprankelend creatief het inlevingsvermogen kan zijn bij een bijna volledige leegte, enkel opgevuld met woorden.

Eindelijk komt een kunstenaar van de tussengeneratie er trouwens toe zichzelf niet te fêteren met een allesomvattend en soms dodelijk overzicht, voorzien van een klet van een catalogus. Die publicatie is in dit geval betaalbaar (12 euro) en omvat de drie teksten van de expo en zeven souvenirfoto's van de oorspronkelijke tentoonstellingen.

Rirkrit Tiravanija blijft hier trouw aan zijn werk: gebeurtenissen op een bepaalde plaats en tijdstip kun je niet zomaar reconstrueren. Alleen een volle leegte kan zoals hij schrijft "een eigen beeld vormen en oproepen, een eigen herinnering, een ervaring die zichzelf heeft doen ontstaan". Deze tentoonstelling is de radicaalste van 2004 en geeft stof tot nadenken over de manier waarop je omgaat met het artistieke verleden van een (levende) kunstenaar. Reis naar Rotterdam en geniet van de leegte.

WAAR EN WANNEER Nog tot 6 februari, dinsdag tot zaterdag, 10 tot 17 uur, zondag vanaf 11 uur, Museum Boijmans Van Beuningen, Museumpark 18-20, Rotterdam, www.boijmans.rotterdam.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234