Maandag 18/01/2021

Tussen modder en beton

De banaliteit van het Vlaamse landschap is zo uniek dat ze toch weer schoon wordt. Aan dat cliché voegt de expo Weg van Vlaanderen krachtige beelden toe.

Bomen met weelderige bladeren gaan over in dorre, kale natuur. Een vijver droogt op. Woeste natuur wordt een aangelegde tuin met fontein. In de video Gardening animeert Hans Op de Beeck tekeningen zodat het landschap permanent in transformatie is. Het werk lijkt de tentoonstelling Weg van Vlaanderen samen te vatten: het landschap is permanent onderhevig aan verandering. En optimistisch is curator Jeroen Laureyns daar niet over.

In Weg van Vlaanderen bracht Jeroen Laureyns kunstwerken samen die het veranderende Vlaamse landschap de afgelopen vijftig jaar in beeld hebben gebracht. De titels van de onderdelen zeggen genoeg: 'Het einde van het lyrische landschap', 'Het rampgebied Vlaanderen', 'Het onbereikbare landschap'.

Om de teloorgang van het lyrische landschap te illustreren werden een aantal topwerken bij elkaar gebracht. Zo is er Emile Claus' beroemde impressionistische doek De picknick uit 1887. Met zijn grijze Leiezicht met kerk van Machelen ziet Roger Raveel het daarentegen somber in. En daarna zoomt Raoul De Keyser zo sterk in op het landschap dat er enkel abstractie overblijft. Zo is er Krijtlijn, waarop enkel een groen vlak en witte lijn te zien zijn.

Raveel beklaagt het verdwijnen van de natuur ten voordele van de verstedelijking, een thema dat als rode draad doorheen de expo loopt. De curator legt de vinger op de wonde door werken te tonen als Hans Op de Beecks installatie Staged Memory, een schaalmodel van een tuin omringd door een betonnen muurtje, een triest grasveld met een bankje dat uitkijkt op een aangelegde vijver en een dorre boom. De natuur is hier artificieel en begrensd, in toom gehouden door beton.

Onkruid wieden

In 1968 riep Renaat Braem België uit tot lelijkste land ter wereld om daarna een boek te maken met de omgekeerde titel: Het schoonste land ter wereld. Diezelfde tegenstelling zit in de hele tentoonstelling, want ook de pracht van het herkenbare Vlaamse landschap is hier te zien. Op de zwart-witfoto Zaventem toont Michiel Hendryckx hoe langs de autosnelweg enkele moestuintjes liggen. Een oude man staat in zijn perceel onkruid te wieden, een beeld dat iedereen al wel eens langs zijn netvlies zag passeren. Nog mooier is Hendryckx' kleurenfoto van de achterkant van een vrachtwagen op een wegje in een bos. Het heeft net geregend, wat de kleuren intenser maakt. Het asfalt licht op in de zwakke zon en het groen van de bladeren wordt net iets donkerder.

Jeroen Laureyns laat in zijn tentoonstelling dus beide uitersten van Braems tegenstelling aan bod komen. En hij koppelt er ook een boodschap aan: hij pleit voor een andere manier van omgaan met ruimte en natuur.

De expo is het resultaat van een doctoraat en dat merk je aan de grondige research van curator Laureyns. Dat maakt van Weg van Vlaanderen - Hedendaagse Vlaamse landschappen in de beeldende kunst 1968-2013 vooral een slimme expo. Interessant en doorwrocht, maar echt raken doet hij als geheel niet, ondanks een aantal prachtige werken, niet. Maar, zo schrijft Laureyns zelf in de catalogus: een esthetische waardering is relatief. En een oordeel is nooit definitief.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234