Maandag 23/09/2019

Tussen leven en dood

Ieder jaar, in de week na Allerzielen, zette mijn Indische grootmoeder elke avond een kopje melk buiten, om de doden te voeden. Hoe ze op het idee kwam heb ik nooit geweten (ze stierf voor ik de moed bij elkaar had geschraapt om het haar te vragen), maar ik nam het ritueel over en zet nu dus al bijna een week lang 's avonds een glas melk op mijn balkon, alsof de doden zwerfkatten zijn. Als ik buiten gerommel hoor, denk ik maar dat het een verdwaalde voorouder is die zijn calciumspiegel komt opkrikken.

Het hiernamaals lijkt deze week dichterbij, niet alleen door deze gewoonte, maar ook omdat ik net de winnaar van de Booker Prize 2017, Lincoln in the bardo, van George Saunders, uit heb.

Dit werk, dat het midden houdt tussen fantasy- en geschiedenisroman, begint in februari 1862, gaat over de dood van Willie, de oudste zoon van de Amerikaanse president Abraham Lincoln die op zijn elfde overleed aan tyfus. Nadat Willie is bijgezet op een begraafplaats in Washington, bezoekt zijn vader de crypte. Wat de gebroken president niet weet, is dat op die plek talloze geesten rondhangen - onder wie die van zijn zoontje - en hem zien. De meesten hebben geen idee dat ze dood zijn, en vragen zich af waarom de levenden hen negeren. En zo wachten ze af in de zogenaamde bardo, een overgangsplek tussen aarde en hiernamaals. Tot de levenden hen opmerken, en weer mee terugnemen naar huis.

De premisse van Lincoln in the Bardo klinkt krankjorem: een mix tussen historische werkelijkheid en de geesteswereld - maar het werkt. Het is grappig, ontroerend en het werpt een heel ander licht op hoe je als lezer de doden beziet, zeker de doden die op dat moment nog allemaal tijdens Lincolns presidentschap zullen gaan vallen (de Amerikaanse Burgeroorlog is dan immers nog maar net aan de gang).

Het knapste van het werk is echter dat je het op een gegeven moment allemaal gewoon begint te geloven, dankzij de literaire technieken die Saunders toepast: de roman is een aaneenschakeling van verschillende vertellers: de doden richten in de roman zich direct tot de lezer, maar ook zijn er (deels fictieve) historische teksten opgenomen. Aan de hand van ooggetuigenverslagen, krantenartikelen, brieven en memoires word je als lezer ondergedompeld in het Amerika uit de 19de eeuw.

Zo ontstaat er een sfeer en geloof je dat je er echt bij bent, vooral wanneer de bronnen elkaar beginnen tegen te spreken. Neem bovenstaand voorbeeld, over een receptie die de Lincolns houden op de avond dat Willie sterft: scheen de maan nou wel of niet? De getuigen worden het maar niet met elkaar eens, of ze nu levend of dood zijn.

Alleen echt goede boeken scheppen een bewustzijn van een werkelijkheid, die in de wereld waarin je leeft, doordringt. Alsof je omgeving een nachtelijk treinraam is, waarin je jezelf én de wereld achter het raam, weerspiegeld ziet. Het leverde een roman op die me deze week elke avond toch met een wat vrediger gevoel een glas melk buiten deed zetten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234