Maandag 16/12/2019

Zalm van het jaar

Turteltaks: kapitale blunder met electorale gevolgen of berekende gok?

Annemie Turtelboom (Open Vld) kon er aanvankelijk nog om lachen ¿ 'mooie geuzennaam'. Maar ondertussen staat ze wel bekend als die liberale minister die de Vlaming 100 euro afhandig maakt. Beeld Tim De Backer

Weinig politici lenen gewillig hun naam aan een nieuwe belasting, laat staan dat ze er fier op zijn. Annemie Turtelboom is sinds dit jaar nochtans de trotse bedenker van de Turteltaks. Tot ieders verbazing vond ze dat nog grappig ook. Een kapitale blunder met electorale gevolgen, of een berekende gok?

Soms kan het raar lopen. Toen Vlaams energieminister Annemie Turtelboom (Open Vld) op een zomerse vrijdagavond in juli na een marathonvergadering aankondigde de energieprijzen met 8 procent te laten stijgen, kraaide er geen haan naar. Nou ja, geen haan. Iemand deed dat wel. Tom De Meester, de zelfverklaarde energiespecialist van de PVDA, schreef er een stukje over op een verdwaalde opiniepagina in De Standaard. De Meester had de geniale ingeving om die belastingverhoging schalks de 'Turteltaks' te noemen. Hij deed het zelfs twee keer, voor mocht het de eerste keer niet opgevallen zijn. Helaas voor hem werd zijn geniale woordspeling niet opgepikt. Vlaanderen ging de zomer in, en de Turteltaks bleef onopgemerkt op het bureau van Turtelboom liggen.

Tot een paar maanden later. Deze krant rekende uit dat de energieheffing van Turtelboom de Vlaming 100 euro ging kosten. Blijkbaar is een nominale verhoging een stuk mediagenieker dan een procentuele verhoging, want plots ging het crescendo. De oppositie schreeuwde moord en brand, de meerderheid sloeg hard terug. En in een onbewaakt ogenblik kwam een socialist met een geniale en hoogst originele inval: de Turteltaks. De rest is geschiedenis. De Turteltaks groeide in geen tijd uit tot het symbool van de vaakgeplaagde en wegkwijnende middenklasse. Iemand opperde zelfs om het woord te nomineren als woord van het jaar. Het was het felbegeerde - en tot dan toe ontbrekende antwoord van de oppositie op de regering-Bourgeois. Er werd betoogd, gescandeerd. En Annemie Turtelboom was met haar Turteltaks de veruitwendiging van de harde besparingsregering. Of zo wilde de oppositie het toch.

Feit is dat de Turteltaks een godsgeschenk was voor de oppositie. Een makkelijk te verkopen slogan, want iederéén verbruikt toch energie. Bovendien was de Turteltaks al door vijf andere belastingen op energie voorafgegaan. Trop is te veel. En dus werd de zesde belastingverhoging op de hoop gegooid met de andere. Dat de Turteltaks de enige taks is die komaf probeert te maken met de financiële put van de groenestroomcertificaten, vergat de oppositie strategisch. Dat het probleem van die certificaten gecreëerd is door vorige regeringen, ook.

Groenestroomcertificaten

Ondanks al het getier van de oppositie, stond minister Turtelboom er laconiek naar te kijken. "Mooie geuzennaam", zei ze. "Ik zal het inzenden als woord van het jaar, in het concours van Van Dale". Turtelboom rekende erop dat de Vlaming zo slim zou zijn haar belasting met open armen te verwelkomen. De Turteltaks moest er immers voor zorgen dat de loodzware schuld van de groenestroomcertificaten eindelijk afgelost zou worden. Dat die integraal op de hoofden van de hardwerkende middenklasse terecht zou komen, en dat de grote bedrijven beduidend minder moesten betalen, was haar ontgaan. Wat een goedbedoelde maatregel was, ontplofte algauw in haar gezicht. Een poging om de schuld door te schuiven naar de socialisten met een nieuw neologisme, Freyafactuur, lukte maar half. En toch bleef Turtelboom lachen.

Die grijns zou haar weleens zuur kunnen opbreken. Een liberale politica die geassocieerd wil worden met een pestbelasting, is als een kok die graag diepvriesmaaltijden opwarmt. Turtelboom staat electoraal bijzonder zwak. Tijdens de gemeenteraadsverkiezingen in Antwerpen werd ze in 2012 zwaar overklast door Peter Mertens (PVDA), nota bene als justitieminister. Twee jaar later werd ze tijdens de federale verkiezingen haast verslagen door Meyrem Almaci (Groen). De grijns is dus hoogst ongepast, wil ze in 2018 en 19 niet roemloos van het schaakbord geveegd worden. Mensen vergeten snel, maar het woord Turteltaks heeft zich als een oorwurm in het gemeenschappelijke geweeklaag genesteld.

De Turteltaks is het reële spiegelbeeld geworden van de metaforische zure appel die de N-VA haar kiezers heeft voorgehouden, maar dat nu plots blijft plakken aan Turtelboom en Open Vld. Op voorhand dacht iedereen dat de felle besparingen de N-VA op termijn pijn zouden doen. Dat het uiteindelijk Open Vld is die verantwoordelijk wordt geacht voor de financiële kater die de Vlaming zal overhouden aan de regering-Bourgeois, is opvallend. Zeker met het soortelijk gewicht dat de Vlaamse liberalen invullen in die regering. Je zou overigens toch denken dat de liberalen hun lesje wel geleerd hadden, na hun traumatische ervaring in de regering-Di Rupo. Ook toen kleefden nogal wat pestbelastingen aan de handen van de Vlaamse liberalen. Zo werd er een belasting op bedrijfswagens ingevoerd, en eentje op de liquidatiebonus, mét goedkeuring van Open Vld. Rutten en co. zijn destijds door het stof moeten kruipen om die pestbelastingen van zich af schudden, maar electoraal bleef het een en ander wel degelijk plakken. Dat Turtelboom nu opnieuw dezelfde fout maakt en de kritiek zelfs makkelijk probeert weg te lachen, bewijst hoe weinig ze heeft geleerd uit het verleden.

Ze zal dus blij zijn met haar woord van het jaar. Het is dan misschien niet het concours van Van Dale geworden dit jaar, wie weet kan het ook nog dienen als woord van het verkiezingsjaar 2018.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234