Dinsdag 22/10/2019

Analyse

Turteltaks is nog niet zo gek

Energieminister Annemie Turtelboom (Open Vld) Beeld © BELGA

Energieminister Turtelboom doet vooral gezinnen meer betalen voor stroom. Bedrijven worden gespaard. Onzinnig en schandalig? Niet te snel. Je kan er voor of tegen zijn, maar er zit wel een redenering achter. Die van meer jobs, jobs, jobs.

Nee, populair heeft Annemie Turtelboom (Open Vld) zich de laatste dagen niet gemaakt. De energieheffing ('Turteltaks') die ze invoert om de historische schuldenberg van de groenestroomcertificaten voor zonnepanelen en windmolens aan te pakken, weegt zwaar door. Tegelijk: iedereen die van ver of dichtbij betrokken is bij de elektriciteitsmarkt, wist dat deze beslissing er al jaren zat aan te komen. Turtelboom had twee mogelijkheden: ofwel niets doen en de schulden verder laten aangroeien. Ofwel het probleem aanpakken. Vandaag ziet een gemiddeld gezin zijn jaarlijkse stroomfactuur met 100 euro stijgen. Mocht Turtelboom deze regeerperiode niet hebben bewogen, was die meerkost gestegen tot 250 euro.

Dat Turtelboom de tikkende tijdbom onder de stroomfactuur nu probeert te ontmantelen, getuigt ontegensprekelijk van moed. Een andere vraag is of ze de juiste aanpak hanteert.

Turtelboom kiest om gezinnen verhoudingsgewijs meer te laten bijdragen dan de (grote) bedrijven. Tot ongenoegen van de oppositie en het middenveld. Volgens de christelijke vakbond ACV moeten gezinnen relatief gezien tot vijftig keer meer betalen dan ondernemingen. Bij de socialisten wordt benadrukt dat de meerkost van 100 euro kleiner zou zijn "als de bedrijven niet buiten schot worden gehouden".

De meest logische keuze lijkt inderdaad dat grote verbruikers een zwaardere last op zich nemen. Versta: bedrijven die veel meer stroom verbruiken dan een gewoon huishouden, moeten meer bijdragen. Turtelboom volgt deze redenering niet. Ze maakt een eigen beleidskeuze.

Ook in Duitsland betalen gezinnen

Belgische bedrijven betalen, in vergelijking met de rest van Europa en zeker met de VS, al veel voor hun elektriciteit. Hun rekening laten stijgen, is daarom niet echt opportuun. Energiekosten zijn, naast loonkosten en mobiliteit, steeds terugkerende argumenten bij bedrijven die sluiten in Vlaanderen. Vanuit economisch perspectief heeft Turtelboom niet veel andere opties dan de bedrijven wat te ontzien. Je kan ze de rekening doorschuiven, maar dat betaal je via een andere weg terug. Minder competitief betekent minder groei. Minder groei betekent minder jobs. Die spiraal is moeilijk te stoppen.

Bovendien: wie de vergelijkende tabellen erbij neemt, merkt dat Vlaamse gezinnen nog niet overdreven veel betalen voor stroom. Een gemiddeld gezin betaalt tussen 800 en 1.200 euro per jaar. Dat is relatief weinig. Energiespecialist André Jurres: "Ik kan begrijpen dat voor gezinnen de verhoging van 100 euro per jaar zwaar aankomt. Maar stel je eens voor dat alle schulden doorgerekend worden aan de grootverbruikers. Het gaat maar om een paar tientallen bedrijven, vele uit de Antwerpse chemie-industrie. Die krijgen dan elk een factuur van ettelijke miljoenen euro's binnen."

In Duitsland - niet toevallig het land waar Turtelboom afgelopen winter op werkbezoek ging - wordt hetzelfde gedaan. De bejubelde Energiewende van de Duitsers wordt bijna uitsluitend bekostigd door de gezinnen, om de concurrentiepositie van de industrie niet in gevaar te brengen. Tijdens het bezoek van Turtelboom aan Duitsland kwam die bezorgdheid vaak terug.

Dat ondernemingen worden gespaard, is trouwens ook bij ons niet echt nieuw. Cijfers van de energiewaakhond CREG leren dat Vlaamse gezinnen tussen 2007 en 2014 een prijsstijging van meer dan een kwart te verteren kregen (26,5 procent). Voor de grote bedrijven is dat maar 3,3 procent.

En om er nog een laatste, controversieel argument bij te zetten: een hoge energieprijs is voor gezinnen vaak een heel doeltreffende manier om te besparen op hun verbruik.

Turtelboom heeft dus gelijk? Dat ook niet. Want is de weegschaal niet uit balans als grote verbruikers op elk onderdeel van de elektriciteit forse kortingen krijgen? Ze zijn vrijgesteld van een energiebijdrage, genieten een veel lager tarief voor transport en distributie. En als de stroomprijs stijgt door hogere CO2-kosten, dan kunnen zij dit via een Vlaams energiefonds terugvorderen. Elke korting die zo aan industriële verbruikers wordt toegekend, wordt betaald door gezinnen en kmo's. Die laatste behoren zelden of nooit tot de grootverbruikers. Turtelboom ontziet in de eerste plaats multinationals zoals BASF of ExxonMobil. Ondernemingen waarbij zo vaak bij is gebleken dat hun beloftes voor tewerkstelling maar een beperkte houdbaarheidsdatum hebben.

Turtelboom heeft het gedurfd de groene schulden aan te pakken. Of we haar daarvoor gaan bedanken of vervloeken, zal aan het einde van de regeerperiode blijken. Het centrumrechtse mantra van jobs, jobs, jobs staat of valt met de tewerkstellingscijfers. Toch nog maar eens polsen bij Tesla voor die nieuwe fabriek voor elektrische wagens zeker?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234