Maandag 03/08/2020

Turnhout wil munt slaan uit mysterieuze brand

Dinsdagavond woedde een hevige brand in het kantoorgebouw van de leegstaande drukkerij Brepols in hartje Turnhout. Voor burgemeester Marcel Hendrickx (CVP) is dat een geluk bij een ongeluk: het getroffen gebouw stond op het punt definitief beschermd te worden en dat zou de grootse plannen van een Leuvense projectontwikkelaar onuitvoerbaar maken: de Brepols Galeries, een immens shoppingcentrum, is een van de meest omstreden stedenbouwkundige projecten van Vlaanderen. Hendrickx wil nu dat de Vlaamse overheid de beschermingsprocedure stopzet. In de tussentijd weigert hij nog langer de veiligheid op de site te waarborgen.

Turnhout

Eigen berichtgeving

Karl van den Broeck

De oude drukkerij Brepols staat al een kwarteeuw leeg. De site van ruim vijf hectare, waarvan drie hectare bebouwd zijn, bevindt zich op een boogscheut van de Grote Markt. De Leuvense makelaar Immo Christophe Promotions heeft er al sinds 1995 grootse plannen mee: hij wil de gebouwen slopen en de Brepols Galeries doen verrijzen, een shoppingcentrum met een winkeloppervlakte van 15.600 vierkante meter, meer dan duizend parkeerplaatsen (ongeveer een derde van het huidige aantal plaatsen in het Turnhoutse stadscentrum), woningen, een bioscoopcomplex en een zwembad.

Jarenlang zag het ernaar uit dat het project zou kunnen worden gerealiseerd. De relaties met het Turnhoutse CVP-VLD-stadsbestuur waren zo hartelijk dat eerst een stedenbouwkundig attest en in '98 ook een sloopvergunning werd afgeleverd.

De kritiek van de middenstand - Turnhout kampt nu al met een enorme leegstand in de winkelzone - en de oppositie, die erop wees dat het verkeer met 30 tot 60 procent zou toenemen, had op het stadsbestuur geen indruk gemaakt. In de zomer van '98 kwam een eerste kink in de kabel. De administratie van Monumenten en Landschappen plaatste het kantoorgebouw van Brepols, opgetrokken in Nieuwe Zakelijkheid-stijl, op de lijst van te beschermen monumenten. Burgemeester Marcel Hendrickx (CVP) ruimde dat obstakel vakkundig op. Hij trok naar toenmalig cultuurminister Luc Martens (CVP), die bevoegd was voor monumentenzorg. Het kantoorgebouw werd met een pennentrek van de monumentenlijst geschrapt.

Na de verkiezingen van juni '99 verdween de CVP uit de Vlaamse meerderheid en de administratie van Monumenten en Landschappen zette het gebouw opnieuw op de lijst. Minister Johan Sauwens (VU), de opvolger van Martens, kondigde op 26 juni van vorig jaar een voorlopige bescherming af. Daardoor mocht een jaar lang niet aan het gebouw geraakt worden. De argumentatie van Sauwens was glashelder: "Het is ontoelaatbaar dat in Turnhout, wereldbekend om het drukken van onder meer speelkaarten, een materiële getuige van het oudste en grootste papierverwerkende bedrijf zou verdwijnen", schreef hij in een mededeling. "Het door de minister voor bescherming vatbaar verklaarde gebouw heeft een grote architecturale uitstraling. Als een kantoorgebouw uit het interbellum geldt het als een zeer geslaagd voorbeeld van modern bouwen."

Bijna een jaar lang probeerde het Turnhoutse stadsbestuur langs officiële en officieuze weg om Sauwens ervan te overtuigen de voorlopige bescherming niet om te zetten in een definitieve. De alsmaar sneller voortwoekerende verkrotting van de Brepols-gebouwen was daarbij een belangrijk argument. Bij een bezoek van Johan Sauwens aan Turnhout op 7 mei van dit jaar schetste Hendrickx een apocalyptisch beeld. De gebouwen zouden verzamelplaatsen zijn van jongeren die drugs dealen en op gevaar van eigen leven op het dak van het kantoorgebouw klimmen. "Op een dag gebeurt hier een ongeluk, en dat allemaal omdat het Brepols-project gedwarsboomd wordt door een voorlopig beschermd monument." Het moet gezegd dat het Brepols-complex de favoriete rondhangplek van heel wat Turnhoutse jongeren geworden is. Turnhout kampt trouwens met een nijpend gebrek aan infrastructuur voor diezelfde jongeren en is een van die weinige Vlaamse steden met een sluitingsuur. Vooral tijdens de weekendnachten is Brepols dan ook een paradijs voor de uitgaande jeugd.

Sauwens liet Turnhout die zevende mei in het ongewisse. De kop 'Sauwens bouwt feestje met Vlaamse SS' in De Morgen van die dag, baarde hem meer zorgen dan de driftige smeekbede van Marcel Hendrickx. Het bezoek aan Turnhout was de laatste officiële opdracht van Sauwens als Vlaams minister.

Nog geen drie weken later woedt dan een felle brand in... het voorlopig beschermde kantoorgebouw van Brepols. De brandweer, die de dagen voordien geoefend had op de Brepols-terreinen, heeft de brand snel onder controle, maar de schade is enorm. De buitenmuren staan nog overeind en binnenin is een enorme ravage aangericht.

Burgemeester Hendrickx is er als de kippen bij om de toegestroomde journalisten meteen al een oorzaak van de brand in te fluisteren. Nog voor de politie één getuige heeft ondervraagd en nog voor het parket ter plekke is, wijst hij erop dat getuigen twee jongeren - een van elf en een van veertien, weet hij - luttele minuten voor de brand uitbrak, hebben zien weglopen uit het gebouw. Eergisteren trok Hendrickx dan echt ten aanval. In een brief aan Paul Van Grembergen (VU&ID), de opvolger van Sauwens, en aan de Antwerpse gouverneur Paulus liet hij weten dat hij niet langer kan instaan voor de veiligheid op en rond het voormalige Brepols-terrein. "Normaal zou ik nu de opdracht tot sloping hebben gegeven. Omdat het kantoorgebouw op de lijst van te beschermen monumenten staat, kan dat niet. Het vijf hectare grote terrein hermetisch afsluiten, is niet mogelijk." In een adem heeft hij ook een suggestie voor Van Grembergen: "Als de minister het kantoorgebouw van de monumentenlijst zou schrappen, is het probleem van de baan."

Van Grembergen laat zich blijkbaar niet onder druk zetten. "De minister gaat het dossier aandachtig bestuderen", zegt zijn woordvoerder aan De Morgen. "De beslissing moet voor 26 juni vallen. Wij gaan echter niet overhaast te werk. Onze ambtenaren zullen ter plekke komen onderzoeken hoe ernstig de schade aan het gebouw is en of bescherming nog zin heeft."

Als Van Grembergen de voorlopige bescherming niet omzet in een definitieve, dan zal Immo Christophe Promotions zijn plannen wel nog moeten voorleggen aan de Vlaamse bouwmeester bOb Van Reeth. Die verklaarde eerder al dat "het shoppingcentrum zoals het nu gepland is, niet de beste oplossing is voor deze unieke site."

Bescherming van kantoorgebouw dwarsboomt een van Vlaanderens meest omstreden stedenbouwkundige projecten: een shoppingcentrum in het hart van Turnhout

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234