Maandag 06/07/2020

Turner Prize op zijn Belgisch

De prestigieuze Prijs Jonge Belgische Schilderkunst werd dit jaar voor het eerst onder een nieuwe naam uitgereikt: de BelgianArtPrize. Niet alleen winnares Otobong Nkanga, maar ook de andere genomineerden in BOZAR maakten indruk.

Sinds 1950 organiseert een groep kunstliefhebbers de Prijs Jonge Belgische Schilderkunst, die in het verleden al naar kleppers ging als Pierre Alechinsky, Hans Op de Beeck, Ann-Veronica Janssens en Raoul De Keyser. Maar waar de prijs voorheen vooral jonge kunstenaars een duwtje in de rug moest geven, worden nu toonaangevende mid-career kunstenaars aangemoedigd in de uitbouw van hun internationale carrière. Op die manier wil de prijs aansluiten bij de beroemde Turner Prize in het Verenigd Koninkrijk, die al gewonnen werd door intussen klinkende namen als Gilbert & George, Damien Hirst en Anish Kapoor. Artistiek directeur van BOZAR Paul Dujardin: "De BelgianArtPrize is en blijft een aanmoedigingsprijs, een vooruitblik veeleer dan een terugblik."

Voor deze eerste editie van de BelgianArtPrize, de belangrijkste prijs voor hedendaagse kunst in België, werden vier kunstenaars genomineerd: Edith Dekyndt, Denicolai & Provoost, Otobong Nkanga en Maarten Vanden Eynde. Op die vier finalisten liet een internationale jury haar deskundig licht schijnen. Nkanga wist te overtuigen met haar prachtige delicate werk over transformatie.

In BOZAR toont Nkanga onder meer een werk van textiel dat onderaan in een bak hangt met een donkere vloeistof. Langzaam maar zeker wordt het doordrongen van zwart pigment, een symbool voor verandering: het oude verdwijnt onherroepelijk, maar we krijgen er iets nieuws voor in de plaats. Nkanga toont hoe materialen elkaar intoxiceren, en hoe prachtig het resultaat kan zijn.

"We leven in onzekere tijden", zegt Nkanga. En al te vaak vallen beslissingen uit angst voor het onbekende. Steeds is er de reflex om te conserveren wat er al is, terwijl alles onvermijdelijk onderhevig is aan verandering. "Dat is net een teken van leven", zegt de kunstenares. "Sluit je een gemeenschap, een idee of een natuurlijk proces hermetisch af, dan stopt het met ontwikkelen en sterft."

"Vandaag is het idee van grenzen sluiten en muren bouwen verbonden met vrees voor contaminatie en verval. Maar nieuwe vormen creëren ook kansen." Verandering brengt zuurstof: daarmee trapt Nkanga natuurlijk open deuren in. Maar blijkbaar is het soms nodig om evidenties nog eens luid en helder te formuleren. Want ze slaat wel de nagel op de kop. En dat doet ze dan ook nog eens aan de hand van prachtige objecten.

Dansen tot je erbij neervalt

Grenzen sluiten, het is ook een thema in Edith Dekyndts installatie. Sinds de aanslagen in Brussel heeft BOZAR nog maar één ingang - de andere is afgesloten met een ijzeren hek. Het roept echo's op van andere Muren en IJzeren Gordijnen. Dus maakte Dekyndt een sitespecifieke installatie met een fluwelen gordijn van dertig meter lang dat ze volledig doorboorde met 17.000 stalen spijkers. Daar tegenover toont ze archieffragmenten van Dance Marathons, wedstrijden die tijdens de grote Depressie in de jaren dertig in Amerika werden georganiseerd. Het koppel dat het langst kon blijven dansen won een geldprijs, en de deelnemers kregen gratis te eten zo lang ze volhielden.

Onscherpe zwart-witbeelden van dansende koppels die elkaar rechthouden, of instorten. En het publiek betaalde geld om deze mensen te zien neergaan. Dat maakt van deze Dance Marathons volgens Dekyndt de voorloper van realityshows en uitlachtelevisie. Dansen tot je erbij neervalt - soms wel tien dagen aan een stuk - of je waardigheid verliezen in Temptation Island, al klinkt het eerste poëtischer, het systeem erachter is hetzelfde.

Koloniaal verleden

Het duo Denicolai & Provoost liet zich voor EYELINER inspireren door de porseleinen sculpturen die je overal op vensterbanken ziet staan achter vaalwitte glasgordijnen. We kennen ze allemaal, Denicolai & Provoost maakten er een tentoonstelling van. De objecten geven een inkijk in de coulissen van de stad. Want als je individuele vensterbanken bekijkt, lijkt het uitgestalde onschuldig, maar wanneer je uitzoomt, komen er bloedrode draden bovendrijven: het koloniale verleden zit overal. Afrikaanse beeldjes en een hoop olifanten in allerlei kleuren, vormen en materialen. De geschiedenis van België aan de hand van vensterbankkunst.

Naast de sociologische aanpak van Denicolai & Provost krijgen we de wetenschappelijke insteek van Maarten Vanden Eynde, de jongste van de vier finalisten, en de winnaar van de publieksprijs. Blikvanger is zijn 3D-model van de eerste atoombom, volledig gekantklost. Het ziet eruit als een explosie, tegelijk fragiel en gevaarlijk. Met zijn werk toont Vanden Eynde aan hoe gigantisch de impact van de katoenhandel is. Want niet alleen de atoombom, maar ook de ontwikkeling van de ruimtevaart was mogelijk dankzij de inkomsten die de VS kreeg door katoenhandel en slavernij. "In ons huidige economische systeem heb je winnaars en verliezers", zegt Vanden Eynde.

De winnaars van de BelgianArtPrize zijn alvast Nkanga en Vanden Eynde. Maar eigenlijk ook de andere genomineerden. Want hun werken getuigen stuk voor stuk van een sterke sociale en politieke betrokkenheid, maar hebben tegelijk ook een poëtisch en enigmatisch karakter. Vorm en inhoud, schoonheid en betekenis gaan hier perfect samen. Bij elke wedstrijd wordt gezegd hoe zwaar de taak van een jury is. Maar in dit geval is dat geen boutade.

De werken zijn nog te bekijken in BOZAR tot 28 mei.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234