Zaterdag 11/07/2020

Turn on, tune in, drop out

(Timothy Leary)

De geschiedenis van de flauwekul kent vele hoogtepunten. Laat dus kalebas en didgeridoo galmen, want hier volgt het verhaal van Timothy Leary, heraut van de bewustzijnsverruiming. Zelfs na zijn dood deed hij verwoede pogingen het wereldrecord onnozelheid te verbeteren. En welaan, wie zijn asse met een microsatelliet naar de maan laat schieten, verdient een eervolle vermelding. Leary's laatste woorden luidden niet voor niets: 'Why not?' De fans konden overigens op zijn website live volgen hoe hij de geest gaf. Groovy!

Hoe kierewiet kan een mens zijn? Star-seed, het gevangenisdagboek van Timothy Leary, geeft een goed beeld van de mogelijkheden. "Shine like stars! Energize, electrify every word and deed!" Eind jaren zestig vliegt Leary voor achtentwintig jaar achter de tralies wegens drugsbezit. In Folsom Prison bezint hij zich over interplanetaire complotten en bereidt zich voor op zijn bevrijding door buitenaardse wezens. Het zijn uiteindelijk niet de marsmannetjes, wel gewapende hippies die Leary helpen ontsnappen. Richard Nixon zal Leary "de gevaarlijkste man van Amerika" noemen, maar dat is werkelijk te veel eer. Wanneer Leary begin jaren zeventig opnieuw wordt gearresteerd, ontdekt de FBI in hem een gewillige informant. Leary had iets met gevangenissen. Bij het begin van zijn carrière als goeroe was hij klinisch psycholoog aan de universiteit van Harvard. Gefascineerd door het effect van paddo's zette hij in 1961 een experiment op waarbij hij psylocybin toediende aan gevangenen. De psychedelische drugs hielpen de gevangene zogezegd om zijn daden beter te begrijpen, zodat hij meer kans had op een succesvolle reclassering. Leary kreeg het uiteraard aan de stok met justitie. Hij zette zijn experimenten voort en verdedigde ze met grote hardnekkigheid. Er waren voldoende nieuwsgierige 'cool cats' in de buurt om hem op zijn woord te geloven. Jack Kerouac, Allen Ginsberg, Arthur Koestler of Ken Kesey, een hele generatie schrijvers leerde trippen tijdens sessies die Leary organiseerde. LSD was en is het nec plus ultra van de bewustzijnsverruiming. Leary geloofde in de drug en verzon er een toegepaste mystiek bij die het vrijheidsgevoel van de golden sixties tastbaar maakte: The Psychedelic Experience. A Manual Based on the Tibetan Book of the Dead (1964).

Drugs zijn voor ons een consumptieartikel als een ander geworden. Leary zag er helaas een middel in om een betere samenleving te bouwen. Zodra de mens in contact zou komen met het bovenpersoonlijke bewustzijnsniveau zouden de trauma's en beperkingen van tweeduizend jaar beschaving volledig wegvallen. Wie high is, bereikt de juiste golflengte (turn on), ervaart zijn plaats in de kosmos (tune in) en ontsnapt aan de burgerlijke dictatuur (drop out). Dit esoterische extremisme sloot naadloos aan bij tal van meer pragmatische scenario's om de bourgeoisie te ontmantelen. Naast de geijkte marxistische of anarchistische strijdtheorieën, leverden vooral boeken als The One-Dimensional Man van Herbert Marcuse munitie aan de opstandige massa. Volgens Marcuses concept 'repressieve tolerantie' zal de bourgeoisdemocratie altijd trachten om opstandelingen in te kapselen, dood te knuffelen of tot laakbare compromissen te verleiden. Bovendien hangen normen en waarden ons als een molensteen om de hals. De enige strategie om de vrijheid te bereiken, is daarom het doorbreken van taboes. Op dit punt kruisen de freudiaan Marcuse en de LSD-priester Leary elkaars wegen: de werkelijk nieuwe samenleving kan alleen ontstaan als iedereen vrank en vrij mag vogelen.

Timothy Leary in Playboy van september 1966: "One of the great purposes of an LSD session is sexual union." Een klassiek voorbeeld van de al wat oudere macho die droomt van jonge meisjes. Hoe verknipt Leary wel niet was, blijkt uit zijn mening over de homoseksuele medemens: LSD zou ook die 'ziekte' de wereld uit helpen. Als al wat Leary ooit heeft beweerd simultaan zou worden opgezegd, zou er een zonsverduisterende windhoos van geklets opsteken die ons allen blind en doofstom zou achterlaten. De tragiek van de golden sixties zit voornamelijk in het onsamenhangende geneuzel dat de maatschappelijke omwenteling begeleidde. Leary heeft zijn roem uitsluitend te danken aan zijn voor die tijd extravagante imago. Vandaag zou zo'n van de duivel bescheten raddraaier meteen een tv-reeks en line extensions krijgen.

De jaren zestig dat zijn ook talloze ideologische sektes die de tegenstander met machtsspreuken overschreeuwen, maar elkaar terugvinden tussen de lakens. Idioten als Leary droegen ertoe bij dat 'de seksuele revolutie' een karikatuur van zichzelf werd, zodat het makkelijk was haar af te doen als zedenverwildering op wereldschaal. Bovendien was Leary's met LSD gevoede geilheid verwaarloosbaar in vergelijking met de impact van de pil, na God wellicht de invloedrijkste uitvinding van de mens ooit. En zelfs in zijn hoedanigheid van vetzak heeft Leary zijn status te danken aan anderen, met name aan vetzakken als Memphis' Slim of Muddy Waters, geniale oervaders van de rock-'n-roll.

Dat Leary in de popcultuur niet meer is dan een lokale dealer met kapsones, doet niets af van de maatschappelijke omwenteling waarvan hij deel uitmaakte. We zijn er op verbluffende wijze in geslaagd te ontsnappen aan de burgerlijke dictatuur. Onze vlucht is zo voorspoedig verlopen dat we van de tegencultuur een extreem populair commercieel product hebben gemaakt. Vrij Nederland stelde onlangs de vraag waarom het geboortecoëfficiënt tot een ellendig peil is gezakt. Een overijverige socioloog beweerde toen dat de Nederlandse maatschappij de afgelopen decennia 750.000 baby's was misgelopen. Je kunt de berekening voor elk westers land maken. Het heeft geen enkele zin er morele oordelen aan te verbinden. We hebben voor onze vrijheid gekozen en zullen dat blijven doen.

Het onbehagen in de moderne samenleving heeft vandaag een uitgesproken behoudsgezinde weerklank. Met conservatisme in de strikte betekenis van het woord (familiezilver, geboorteadel etcetera) heeft deze houding echter niets te maken. De melancholie houdt ons in een stevige greep. We koesteren een beeld van de teloorgegane gemeenschap en wachten bevreesd af wat de toekomst zal brengen. Eerst is het sociale netwerk verdwenen, vervolgens het fatsoen en zelfs de heilige welvaart wankelt op haar sokkel. Rest ons de hedonistische vrijheid die niet in de grondwet staat, maar wel onlosmakelijk is verbonden met onze democratie. Een weg terug bestaat niet. Alle generaties, tot onze bejaarden toe, zijn gepokt en gemazeld in de popcultuur. Laat het socialisme dan gezellig zijn en onze neusdruppels terugbetalen, wat echt goed is voor de mensen, bepalen de mensen zelf. Tot nader order willen we alles en we willen het nu.

Harold Polis

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234