Donderdag 19/09/2019

Turkse SP.A-schepen van Beringen

'Een minister op reis stuurde vanuit China de boodschap dat er in Vlaanderen een Chinese school moest komen. Welke boodschap geef je dan. Dat Chinezen welkom zijn omdat ze geld hebben, terwijl wij Turken Vlamingen moeten worden. Dat dringt door bij de mensen'

Selahattin Koçak

'Alle opstand komt voort uit ongenoegen'

Selahattin Koçak (36) schopte het in Beringen van ongediplomeerd mijnwerker tot de eerste en enige schepen van Turkse origine. Verbaasd, maar niet verwonderd, keek hij de afgelopen dagen naar de gebeurtenissen in Frankrijk. En hij vergeleek met België. 'Ik dacht jarenlang dat we het beter deden dan Frankrijk of Duitsland maar slechter dan Nederland. Na de moord op Theo van Gogh ben ik van mening veranderd. Op dat vlak mogen Vlamingen hun underdoggevoel best laten varen.'

Het gebeurde ongeveer tegelijkertijd. Op het voetbal kreeg Selahattin Koçak, schepen van Sport, Leefmilieu en Natuurbehoud, de meest gore racistische beledigingen over zich heen. En hij kreeg felicitaties omdat hij in het quizprogramma De slimste mens 'Beringen' zo goed had verdedigd. Koçak is populair, maar na zes jaar alomtegenwoordigheid in zijn stad blijft het balanceren op een slappe koord. De modale autochtone Beringenaar twijfelt tussen lof voor 'onze' Turk en wat het Vlaams Belang hem influistert. In de 'eigen' gemeenschap klaagt nu en dan een imam over zijn gebrek aan eerbied. Onverbeterlijk optimistisch als hij is, ziet Koçak in al die details toch het bewijs van vooruitgang. "Men ziet het te weinig, maar er is wel degelijk een splitsing aan de gang in elke gemeenschap, ook in de moslimgemeenschap. Tussen meer en minder verlichten, tussen progressieven en conservatieven. Ik hoop alleen dat het geweldloos zal kunnen."

U hebt in Beringen enige ervaring met het beheersen van allochtone volkswoede. Vijf jaar geleden dreigde het na de moord op een Turkse jongen op een fuif uit de hand te lopen.

"Die woede moet je niet temperen, wel kanaliseren. Toen die jongen werd gedood, dreigde de vlam in de pan te slaan. Zo'n 400 à 500 jongeren ventileerden hun boosheid. Met vrienden heb ik geprobeerd om die gevoelens te kanaliseren. We waarschuwden ook de politie dat een betoging onvermijdelijk was en dat het dwaas zou zijn om dat tegen te houden. Dan zou het uit de hand lopen. Die jongeren zijn van Beringen-Mijn naar het gemeentehuis gestapt, ze hebben daar de burgemeester aanhoord, die opriep tot kalmte, en ze zijn netjes naar huis gegaan. Dat lukt niet als je olie op het vuur gooit. Zes politiecombi's zien kan dan voldoende zijn. Als de politie afgelopen weekend in Brussel mensen preventief oppakte die werkelijk niets mispeuterd hadden, gebeurt dat in het kader van de wetgeving op het antiterrorisme. Impliciet zeg je dan dat je die jongeren als terroristen beschouwt. Dan vraag je erom."

In Frankrijk is het niet echt gelukt om de woede te kanaliseren.

"Alle opstand komt voort uit ongenoegen. Sluit morgen Limburg van water en elektriciteit af en we komen hier ook in opstand. Opstand komt in se altijd voort uit het gevoel dat je iets tekort wordt gedaan. Nadat in Frankrijk die twee jongens in een achtervolging door de politie om het leven kwamen in een elektriciteitscabine namen jongeren het recht in eigen handen. 'We komen op voor onze rechten', zeggen ze. Dat keur ik af. Je kunt niet door brandstichting en door mensen te verwonden rechten afdwingen. Maar ik ben er evenmin van overtuigd dat je dat doel bereikt door dat soort gevoelens te kanaliseren naar westers model in zoiets als een stille witte mars. Ergens heb je ook een eyecatcher nodig. Misschien moest dit wel eens gebeuren vooraleer er in Frankrijk écht meer égalité en liberté kan komen. Ik twijfel. Ik schipper tussen enerzijds de overtuiging dat ze het recht hebben om hun onrecht aan te klagen, en anderzijds de even sterke overtuiging dat ze daarom niet het recht hebben om iemand anders pijn te doen. Maar wat hadden de Franse jongeren moeten doen?

"De situatie in Vlaanderen en Frankrijk is echt niet te vergelijken. Ik heb jarenlang geloofd dat het er in Frankrijk en Duitsland slechter aan toe ging dan bij ons, en in Nederland iets beter. Maar ik denk dat we op dat vlak ons Vlaams of Belgisch underdoggevoel mogen laten varen. Wij zijn echt waar beter bezig dan Frankrijk, Duitsland én Nederland. Ik kraak ons integratiebeleid af als het nodig is, maar het is toch vele malen geschikter om gevoelens van onrecht en boosheid te kanaliseren. Het is fijnmaziger, staat veel dichter bij potentiële conflicthaarden. Wat zag je dagenlang in Frankrijk dagenlang? Het was Nicolas Sarkozy versus de jongeren. Waar ging hij spreken? Bij de white guys. Hij is niet één keer met de jongeren zelf in dialoog getreden."

Hoe precies doet Patrick Dewael het beter dan Sarkozy?

"Hij waakt erover om het niet over wij en zij te hebben. Sarkozy doet dat zonder schroom."

Weet u ondertussen al waarom er direct na de moord op Van Gogh uitgerekend hier een schermutseling was?

"Ik hoop vandaag, één jaar na datum, nog altijd dat het kwajongens waren. Toen vorige week in Sint-Niklaas een auto in de fik ging, rustte de verdenking meteen op allochtonen. Het bleek om twee rasechte Vlamingen te gaan. Dat is een mooie illustratie van de wijsheid dat je in the heat of the moment kleurenblind wordt. Best mogelijk dat het vorig jaar bij ons in Beringen dus geen boze, blanke mannen waren, maar Turkse jongens die aandacht wilden trekken. Want welke Vlaming kan onopgemerkt in een Turkse wijk zo dicht een moskee benaderen? Wie komt tot aan de vensterbank van een moskee om daar vuurwerk achter te laten?

"Het is ook best mogelijk dat het ook in Frankrijk moslims zijn die iets soortgelijks deden om hun situatie aan te klagen. Op school had ik een Italiaanse klasgenoot. Die konden we de baas op het voetbalplein of in de speeltuin, maar niet in de klas. Als de juf haar rug keerde, gaf hij zichzelf een klap op zijn kaak. De juf keerde zich om en vroeg wat er gebeurd was? 'Koçak heeft mij een lap gegeven.' Ik mocht ontkennen wat ik wou, maar het lawaai van die klap was er, de afdruk op zijn wang ook."

U weet hoe diep het gevoel kan gaan dat je onrecht is aangedaan.

"Voilà. Er zijn op lokaal niveau, en op wereldniveau, dingen aan het gebeuren waarbij we als moslim of migrant ernstig moeten gaan nadenken. Wat heb ik hier in Beringen te maken met die maniakken die een vliegtuig in de WTC-torens boorden? Niets, maar je wordt er wel op afgerekend. Je kunt en je moet wel zeggen dat je er niets mee te maken hebt, maar je moet het ook bewijzen.

"Ik kijk liever in eigen boezem. Er is een wij/zij-schot tussen allochtonen en Vlamingen, er is er ook één binnen de moslimgemeenschap. Ik stond onlangs op de cover van Humo, op het toilet met het boekje van Cassius Clay in de hand. Daar staat Mohammed Ali op. Ik krijg de voorzitter van een moskee aan de lijn die belt namens een aantal imams die mij willen komen zeggen wat ik moet doen en laten in naam van de islam. Ze zeggen dat ik mijn hoofd verloren heb, dat het oneerbiedig is.

"Is wat ik deed oneerbiedig ten aanzien van Turkse zeden en gewoonten? Als Turken op café mij dat zeggen, bied ik hen mijn excuses aan. Was het oneerbiedig ten aanzien van de islam? Dan weiger ik mij te excuseren. Ik hoef tussen mij en Allah geen imam of welke instantie dan ook. Ik vertik het zeker om aan imams de ruimte te geven die ze in Turkije niet krijgen. Ik woon hier, in België.

"Onlangs was er een optreden van een opkomende Turks zangeresje in Genk. Ik was er ook en de uitbater zei: 'We hebben de slimste Turk en de mooiste Turk in ons midden.' Ik moest haar aankondigen op het podium. In die zaal zaten 500 Turkse jongens en meisjes, een allegaartje van westerse kledij, een streling voor het oog. Dat kikkerde me op. Ik mag het dan aan de stok hebben met een paar imams, weten zij veel van de vooruitgang van de jongeren hier. Ik hoef geen gedachtepolitie van de imams."

'Zoek de fundamentalisten niet in de moskee', zei u vorig jaar nochtans.

"Precies. Is er vandaag transparantie op het vlak van de islam in Vlaanderen? Ja, voor diegenen die meestemmen voor de moslimraad, die meedoen bij de erkenning van de moskeeën, die opendeurdagen organiseren. Maar echt transparantie krijg je pas als je zicht hebt op wat de imams wel of niet zeggen. Mijn jongere broer, Behattin, is godsdienstleraar. Hij vertelde op tv waarom hij les in het Nederlands geeft. Eenvoudig, zegt hij, omdat zijn collega's en de schooldirecteur dan begrijpen wat hij onderwijst. En vooral uit praktische overwegingen, omdat de meeste leerlingen beter Nederlands dan Turks kennen, en omdat hij ook begrepen wil worden als er straks misschien Marokkaanse kinderen of bekeerde Belgische kinderen in zijn klas komen. Hij legt dat zo helder uit dat de Vlaamse televisiekijker daar sympathie voor krijgt.

"Weet u wie hij wél over zich heen kreeg? Andere islamleerkrachten die geen Nederlands kunnen. Die interne discussies zijn volop bezig, maar de Vlamingen zien dat niet. Imams, sommige onder hen, houden hun fanatiekste preken inderdaad niet in de moskee. Die doen dat in achterzaaltjes, op plaatsen waar ze zogezegd samenkomen voor een of andere lezing. Dat is het gevaarlijke. Je hebt nu mensen die niet echt preken maar die moderne instrumenten gebruiken om de islamitische boodschap door te geven. Via cd's, cassettes, boeken en gedichten, voorgelezen op westerse muziek. Dat islamitische reveil komt onze kant uit. Ook hier in de streek zag ik ze opduiken: de aankondigingen van schrijver zus of dichter zo die een voordracht komt houden, altijd vanuit het islamitisch oogpunt. Daar is op zich niets mis mee, het is een vorm van herbronning. Maar als het gepaard gaat met een proces van isolement, heb ik er wel een probleem mee. Dan kom ik in actie.

"Ik ben geen seculiere fundamentalist die dat afdwingbaar gaat maken. Maar als islamitische rituelen, zoals de boerka in Maaseik, voor isolement zorgen, moet ik wel optreden."

U had begrip voor het boerkaverbod.

"Ja, maar ik was wel kwaad omdat alles daar op een hoop werd gegooid. Op hetzelfde moment werden twee Maaseikenaren verdacht van banden met de terroristische aanslag in Madrid en er was de hoofddoekenaffaire in Frankrijk. In zo'n context is het altijd dubieus om uit te pakken met verboden en geboden. Het stoort me als politicus en als mens dat we nog altijd niet toe zijn aan dat grote overleg waarin we openlijk afspraken kunnen maken over hoe we samenleven. Soms vind ik dat de migranten de dupe zijn van een minder fijn aspect van het Belgische overlegmodel. Dat aspect dat je kunt omschrijven als: 'We dronken een glas, we deden een plas en alles bleef zoals het was.' Het gaat soms te traag voor mij. In Brussel was ik coördinator van de Vlaamse integratiediensten, ik heb mijn ontslag aangeboden omdat ik weigerde nog langer in tweede versnelling te blijven rijden met een auto die zes versnellingen heeft. Neem het debat over de verplichte inburgering, die had al in 1999 een feit kunnen zijn. Toen bleek uit een onderzoek dat meer dan 80 procent van de Turken er voorstander van was. Wat zeiden de bevoegde diensten? 'Er is geen draagvlak voor.' Er zijn geen centen voor, ja."

Integratie blijft dode letter zonder acceptatie. U bent al jaren bezig, in de integratiesector en de politiek. Het duurde tot uw optreden in De slimste mens vooraleer u hier in Beringen echt als 'een van ons' werd beschouwd. Een beetje triest, toch?

"Triest niet, tekenend wel. Een paar jaar geleden mocht ik op uitnodiging van de VRT eens mijn mening komen geven over hun programma's. Ik zei er dat ik graag meer allochtonen op tv zou zien, maar dan aub een beetje normaal, geen allochtonen als product placement, geen alibi-Ali's. Tony Mary zei mij toen heel terecht: 'Geef ze ons, geef ons die fantastische Turkse stand-up comedian, geef ons de eerste afgestudeerde Turk aan Studio Herman Teirlinck.' (zucht) Ik word soms moe, weet u, fysiek moe. Als je bij wijze van spreken de eerste bent, is het logisch dat men sneller met de microfoon bij jou langskomt. Ik bedoel het niet onbescheiden, maar als ik achter mij kijk, zie ik geen tientallen Selahattinnekes staan. Dat is ook weer tekenend."

Ligt het aan 'hén' of aan ons, die de potgrond niet leveren waarin die fantastische in het Nederlands schrijvende Turkse romancier kan groeien?

"Aan beiden. De allochtone kinderen die de showbizz of de journalistiek in willen, krijgen misschien van hun ouders te horen dat ze beter voor lasser kunnen leren. Eigenlijk gaat het erom dat we onze plaats als allochtoon in de maatschappij moeten gaan opnemen. Ik verwijs graag naar de aanpak van priester Adolf Daens. Die schopte tegen de schenen van de gevestigde orde én tegen die van zijn eigen mensen: alstublieft, ik maak hier een opening voor u, grijp die kans.

"Ik heb geen diploma. Volgens wat ik de integratie-evolutieleer noem, zouden Turken die wel gestudeerd hebben het beter moeten doen in de samenleving dan mij. Maar wat hoor ik van een Turkse advocaat of dokter? Interesse in de politiek of de samenleving? Nee, dank u, als mijn cliënten maar op tijd betalen. Hoe pervers het ook mag klinken, dat is ook integratie. Ze voelen zich advocaat, ze voelen zich niet geroepen om als Turks rolmodel te fungeren. Maar ja dus, ik vind het tekenend dat het zover moet komen dat een Turk op tv moet laten zien dat hij evengoed Nederlands kan, dat hij evengoed moppen kan tappen voor er sprake is van maatschappelijke aanvaarding. En dan is er nog de wettelijke aanvaarding. Ik trap misschien op zere tenen, maar als we wetgeving veranderen ten gunste van homoseksuelen moeten we dat toch iets doortastender kunnen doen voor het multiculturele? Er is nu het migrantenstemrecht en er is eindelijk ook een wetgeving omtrent de begraafplaatsen, maar verder?"

Integratie vergt meer creativiteit dan we tot nu toe aan de dag hebben gelegd?

"O ja. Integratie is niet wat we van Paula D'Hondt hebben gehoord. Zeker niet. Dat was de integratie-evolutietheorie. Dat is mislukt. Hoe komt het dat mijn Nederlands en dat van mijn leeftijdgenoten beter is dan dat van de generatie na ons? Omdat men te sterk geloofde dat dat vanzelf wel in orde zou komen, dat de eersten de volgenden zouden meetrekken. Niets was minder waar. Er zijn heel wat onderschatte factoren. Nu is er de schotelantenne en kun je de hele dag naar Turkse zenders kijken. De televisie mag bij mij niet op voor acht uur 's avonds. Voor mijn part leest mijn zoon de Playboy, als het maar in het Nederlands is. Mijn ouders registreerden de stemmen van mijn zus en mezelf op een cassetterecorder terwijl we Pietje Puk lazen. En dan stuurden ze dat trots op naar hun ouders in Turkije om te laten horen hoe goed wij Nederlands leerden. Welke ouder gaat vandaag nog zo zorgvuldig om met onderwijs?"

U hebt ervaring met het tussen twee culturen zitten?

"Sinds ik schepen ben, krijg ik wel eens het commentaar van Turken die op mij gestemd hebben, dat ze mij niet meer zien. Ik zeg: 'Jullie hebben op mij gestemd om in het gemeentehuis te werken, niet om op café te gaan.' Wat ik heel spijtig vind... Ik zal mijn eigen vader als voorbeeld nemen. Ik vroeg hem de namen van de burgemeesters van de drie grootste Turkse steden. Die somde hij moeiteloos op. Maar de naam van de burgemeester van het naburige dorp of de eerste minister kende hij niet. Pieter De Crem zei onlangs dat de liefde van twee kanten moet komen. Ze hebben toch gelijke rechten?, zegt hij. Dat is niet waar. Ja, sociale rechten - dat zou er nog aan mankeren. Maar dat moet ook als het gaat over de toegang tot de arbeidsmarkt en het onderwijs.

"De Crem moet niet zeveren. Ik wil in de Guimardstraat ook wel wat zien veranderen, dat ze niet zo moeilijk doen om islamlessen te organiseren als er in hun scholen twee of drie islamitische kindjes zitten. Dat is pas gelijke kansen en gelijke rechten. Ik vind dat er vanuit allochtone hoek te snel verongelijkt wordt gereageerd. Ik ben niet iemand die snel het r-woord gebruikt, racisme. Maar er zijn wel subtiele mechanismen ontstaan. De antiracismewet heeft er niet voor gezorgd dat er minder racisme kwam, wel dat diegenen die willen discrimineren dat subtieler zijn gaan doen."

Geen goede wet dus?

"Hij is aangepast. Vanaf 1 januari krijgen de magistraten eindelijk meer ruimte om er een prioriteit van te maken. Maar ik mis iets. Na 11 september hebben we ongelofelijk veel maatregelen gezien op het vlak van veiligheid. Maar we hebben niet in dezelfde mate wetten en decreten gezien die de discriminatie van allochtonen tegenhouden. En het is nog subtieler. Een minister op reis in China stuurde van daaruit de boodschap dat er in Vlaanderen een Chinese school moest komen. Als ik dat zou vragen van hieruit, voor de Turkse gemeenschap, is het kot te klein. Welke boodschap geeft zo'n minister? Dat Chinezen welkom zijn zoals ze zijn omdat ze geld hebben, terwijl wij Turken Vlamingen moeten worden. Dat is geen racisme of discriminatie, maar wel met twee maten en gewichten wegen. Dat dringt door bij de mensen."

Terug naar Frankrijk. Gelooft u dat de gebeurtenissen daar ondanks alles ook maar iets positiefs kunnen opleveren?

"Misschien. Een Engelse krant heeft het schitterend samengevat. Op de voorpagina. Liberté? Nee, het zijn tweederangsburgers. Egalité? Kijk naar het racisme op de arbeidsmarkt. Fraternité? Niets te merken van integratie. Ze voegden er zelf een vierde woord en vraag aan toe: realité? Ja, dat de papa van Zinédine Zidane niet eens mag stemmen. Terwijl hij zo'n wonderbaarlijke kapitein van de Franse ploeg heeft voortgebracht!"

Over voetbal gesproken. Het kan mensen samenbrengen, maar in uw stad leidt het blijkbaar ook tot verdeeldheid?

"We hebben hier sinds lang een mijnwerkersploeg, Beringen FC. Ooit vicekampioen, maar almaar verder gezakt in het klassement. Eén reeksje hoger dan de andere Beringse ploegen. Op een zeker moment komt de eerste ploeg van Heusden-Zolder ons vragen of ze ons stadion mogen gebruiken. We maken een deal. De ene zaterdag speelt Heusden-Zolder, de andere Beringen FC. Later wilden ze er ook komen trainen. Beringen FC kon in een ander, ook goed, stadion terecht. Maar sommigen, het Vlaams Belang, beschouwden dat als verraad aan het 'eigen volk'. Nochtans bewees Heusden-Zolder al lang zijn drang om een Beringse ploeg te worden. Ze hebben zelfs iets gedaan wat ik voor mijn integratie nooit over zou hebben (grijns): hun naam veranderd in Koninklijke Beringen Heusden-Zolder. Goed, op het stedelijke voetbaltoernooi kreeg ik onbeschoftheden over me heen. 'Vuile makak, ga terug naar Marokko.' Tegen een Turk! (lacht) In dat groepje van waar die racistische uitlatingen kwamen, zaten twee mensen van het VB. Zelf zeiden die niets natuurlijk, zo wijs zijn ze wel."

Wat hebt u ze geantwoord?

"Dat ze dankbaar mochten zijn dat het hier Irak niet is. Dat ze hun mening mogen spuien, en dat ik er intussen toch ook maar stond. Ik kreeg van de voorzitter een dikke kus. Het resultaat was dat veel mensen een beetje verward waren: moesten ze nu het VB geloven, of inderdaad dat klein menneke steunen dat toch maar het lef had om zijn kop te tonen. Laat de mensen maar oordelen tussen zwart en wit."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234