Woensdag 18/05/2022

'Turkse bruiloften zijn als het weer: niet te plannen en nog minder te negeren'

insdag, marktdag in Emirdag. Kramers prijzen hun waren aan. Vis, vlees, groenten, specerijen. Dagvers! Onklopbare prijzen! Geuren, kleuren en geluiden plegen een fluwelen aanslag op de zintuigen. Het is hier fijn toeven, zowel voor autochtonen als voor toeristen, twee groepen die overigens moeilijk van elkaar te onderscheiden vallen. Ze spreken dezelfde taal, kleden zich op identieke wijze. Autochtoon of toerist, vestimentaire verscheidenheid is troef. Gesluierde vrouwen lopen naast meisjes in zomerjurken, vaak horen ze samen bij een en dezelfde vriendengroep. Het aandeel van de toeristen in deze massa viel nog het best in te schatten toen we Emirdag binnenreden. Ruw geschat voerde een derde van de auto's een buitenlandse nummerplaat, in de meerderheid een exemplaar met rode letters of een witte achtergrond. Emirdag, een al bij al bescheiden stad van 25.000 inwoners, geldt dan ook als het epicentrum van de Turkse migratie naar België.

De vrije markt is een spel van vraag en aanbod, de markt van Emirdag een zaak van proeven, passen en pingelen. Maar hoe enthousiast de diverse actoren ook opgaan in hun tijdverdrijf, het kopen en verkopen is niet de essentie van dit evenement. De markt van Emirdag is eerst en vooral een collectief rendez-vous dat niemand wil missen. "Een zoon verliezen is erg", zo gaat een belegen grapje in de streek, "maar nog erger is het missen van de markt van Emirdag." Vanmorgen nog had Rifan zich sterk gemaakt dat we straks meer Gents dan Turks zouden horen. De helft van de Sleepstraat zakt immers af naar de dinsdagmarkt van Emirdag. Dat mag dan een dichterlijke overdrijving zijn, het duurt niet lang vooraleer hij bekend volk tegen het lijf loopt, volk van eigen bloed bovendien. Turhan Karakaya en zoon worden op traditionele wijze begroet, met een handdruk én een vederlichte aanraking op hoger niveau, slaap tegen slaap. "Mag ik jullie voorstellen", richt Rifan zich tot ons, half schertsend, half ernstig. "Mijn kozijn Turhan, de koning van de Dampoort. Nooit gehoord van Turhantex? De befaamde groothandel in damestextiel? Het is nochtans een begrip in Gent." Kozijn Turhan glundert, hij heeft overigens zelf een verrassing in petto. Of ze aanstaande woensdag toevallig in de buurt zijn? Zijn oudste zoon gaat trouwen, kondigt hij aan. En dat het een genoegen zou zijn hen op het feest te mogen verwelkomen. Rifan en Sükran aanvaarden de invitatie met een mengeling van dankbaarheid en gelatenheid. Turkse bruiloften zijn als het weer tijdens de vakantie, niet te plannen en nog minder te negeren. Turhan en zoon verdwijnen om de hoek. Of ze op de markt niet meteen een cadeau moeten kopen? Sükran schudt wijs het hoofd. Een enveloppe met geld, zegt ze, meer creativiteit komt er niet aan te pas. We hadden het zelf kunnen bedenken. Onderweg was het ons al opgevallen. Met cadeaus en huisraad volgestouwde bestelwagens, destijds het symbool van zowel de Turkse als de Marokkaanse zomertrek, vielen nergens te bespeuren. "Ze hebben tegenwoordig alles in Turkije", zegt Rifan. "Trouwens, alles wordt hier ter plaatse gemaakt. Kijk maar eens naar je televisietoestel of wasautomaat, grote kans dat er 'made in Turkey' op staat." De friteuse die ze zelf voor een tante hebben meegebracht, dat is de uitzondering op de regel. Typischer Belgisch kan een cadeau dan ook niet zijn, zelfs niet als op de bodemplaat 'made in Turkey' staat gegraveerd.

Standbeeld

We zitten op inderhaast aangesleepte stoelen, op de stoep voor een van de talloze kapsalons, waar Rifan op een scheerbeurt zit te wachten. Hij had niet eens fel overdreven. Tijdens het volgende halfuur zal hij meermaals door enthousiaste voorbijgangers worden herkend. De Sleepstraat, Sint-Amandsberg, de Muide, alle volksbuurten van Gent passeren de revue. Sükrans oom langs moederskant loopt toevallig langs, ook al een Belg met vakantie. Het lijkt wel of heel Emirdag elkaar als familielid, buurman of arkadas, vriend, mag aanspreken. Papa is aan de beurt, Volkan gaat zich binnen van het scheerritueel vergewissen. Dit is een uitgelezen moment om Sükran en Betül aan de tand te voelen. Zitten ze op dezelfde golflengte als Rifan? Die wil op termijn België vaarwel zeggen om definitief naar Turkije terug te keren. Na de studies van de kinderen, vertelde hij ons thuis in Oudenaarde. Sükran zucht diep, het is geen gemakkelijke vraag. Een jaar oud was ze toen ze naar België verhuisde. Niemand spreekt zuiverder Vlaams met een Oudenaards accent dan deze gediplomeerde verpleegster. "In Emirdag zou ik alleszins nooit willen wonen", zegt ze. "Misschien in een grote stad? Alhoewel, ik denk dat het zelfs dan heel moeilijk wordt. We zijn België gewoon, mijn hele familie en al mijn vrienden wonen in België." De Turkse dokterspraktijk die Rifan zijn dochter ziet openen, ook die behoort tot nader order tot het rijk der vaderlijke wensdromen. Zeker, de vijftienjarige Betül is vastbesloten later geneeskunde te gaan studeren. Maar een praktijk beginnen in Turkije? "Misschien", houdt ze zich op de vlakte. "Maar eerlijk gezegd, Artsen Zonder Grenzen lijkt me veel spannender."

Het doet allemaal geen afbreuk aan Rifans voluntarisme. Toevallig staat onze auto geparkeerd in de schaduw van een bronzen Atatürk, een monument dat in geen enkele Turkse stad van betekenis ontbreekt. Krijgt ook huidig premier en AKP-leider Erdogan hier binnenkort zijn standbeeld? De vrees voor de aanzwellende personencultus die Recep Acar twee dagen geleden uitsprak, is aan Rifan Karakaya niet besteed. "Het is Erdogans verdienste dat de Turkse economie boomt", zegt hij. "Fanatiek islamist? Onzin, de democratie is nooit gezonder geweest dan vandaag. Vroeger moesten Turken bang zijn voor gendarmes. Voor het kleinste wissewasje werd je naar de kazerne afgevoerd, en dat gebeurde niet bepaald met zachte hand. Tegenwoordig durven gendarmes geen burgers meer lastig te vallen, omdat ze weten dat er dan sancties volgen." Het is dat Rifan als Belgo-Turk geen stemrecht heeft, anders had hij vorige maand niet getwijfeld. Wie heeft ervoor gezorgd dat straks alle openbare scholen worden uitgerust met breedband internetverbindingen, zonder dat het de ouders een lira extra kost? Uit wiens koker kwam het idee om bij een overlijden alle openstaande schulden van de betrokkene uit te wissen zodat de nabestaanden niet onder financiële gevolgen bezwijken? "Allemaal initiatieven van Erdogan", betoogt Rifan. "Hij voert een sociaal beleid en laat tegelijkertijd de economie bloeien. Voor mijn part heeft hij zijn standbeeld dubbel en dwars verdiend."

Varkens

Gisteren werden we door Rifans ouders in Kurudere verwend, vandaag zijn we de welkome gasten van Sükrans ouders in çifteler, een klein stadje op een halfuur rijden van Emirdag. Hassan Yürtai en Bahar Özcelik wonen in een fraaie nieuwbouwwoning, uiteraard toegerust met twee badkamers en twee keukens, kwestie van de bezoekende kinderen in stijl te kunnen ontvangen. Het is maar een van hun drie Turkse huizen, terwijl hun eigenlijke domicilie zich in Oudenaarde bevindt. Hassan Holding, noemt Rifan het imperium spottend. Hij schiet goed op met zijn schoonvader. Plaagstokken onder elkaar, we zullen er later op de dag nog een staaltje van krijgen. Bahar kan zich behoorlijk goed redden in het Nederlands. Met handen en voeten, slechts sporadisch geholpen door Sükran, vertelt ze hoe ze de sociale ladder vanaf de onderste sport hebben beklommen. Het heeft geen haar gescheeld of ze sprak een mondvol Deens in plaats van Nederlands. Haar vader is eind de jaren zestig met zijn hele gezin naar Kopenhagen uitgeweken. Alleen Bahar bleef achter, pas getrouwd als ze was met een ondernemende man die zijn geluk in België ging beproeven. Het werd hem niet in de schoot geworpen, Hassan heeft voor iedere baksteen van zijn imperium gezwoegd. Karkassen uitbenen en versnijden bij Welda in Oudenaarde, dat was dus het soort werk dat men in de jaren zestig en zeventig bij voorkeur aan gastarbeiders overliet. Hassan weet het nog precies. Per dag liepen er 3.000 varkens over de slachtlijn. Onreine dieren voor moslims, maar daar had hij geen moeite mee. "Ik hoefde er toch niet van te eten", zegt hij, de schouders ophalend.

Een jaar na Hassan arriveerde ook Bahar met hun eenjarige dochter. Nog altijd spreken beiden met respect over Hubert Van Welden, de directeur van vleesverwerkende bedrijf Welda. Hoe goed hij voor hen heeft gezorgd. Hij bombardeerde Hassan, de allereerste van een hele stoet Turkse werknemers, tot zijn vertrouweling, de man die nieuwkomers wegwijs moest maken in de fabriek. Hij bezorgde hen een woning in Oudenaarde, en sprak zijn contacten aan om Bahar aan een baan in een textielfabriek te helpen. Ze was er blij mee, ook al betrof het zware, ongeschoolde arbeid in een lawaaierige fabriek waar communicatie vooral een zaak van gebarentaal was. "Tijd om echt Nederlands te leren was er niet", zegt Bahar haast verontschuldigend. "Na een paar jaar ben ik thuisgebleven. Met vijf kinderen had ik meer dan genoeg om handen."

Koekje van eigen deeg

We rijden naar Eskisehir. Water wordt het thema van deze pretexcursie. Eerst zouden we naar het openluchtzwembad gaan, daarna volgt een bezoek aan de hamam. Het openluchtzwembad, gelegen in een prachtig stadspark, blijkt een imposante rechthoek van 25 bij 250 meter te zijn waarvan een kwart voor vrouwen en kinderen is geserveerd. Het is een openbaring. Als Brussel eindelijk werk wil maken van een openluchtzwembad, dan kunnen ze in Eskisehir inspiratie opdoen. We hebben het niet in de gaten, maar Hassan broedt op een plan om zijn plagerige schoonzoon een koekje van eigen deeg te bakken. Welke hamam kiezen, is immers de vraag. Alle openbare baden betrekken hun mineraalrijke water uit dezelfde heetwaterbron diep in de ondergrond. Alleen borrelt dat bij de ene aan 50 graden op terwijl de temperatuur bij de andere tot 60 graden oploopt. Te heet, vindt Rifan namens zichzelf en zijn gasten. Hassan knikt begrijpend. We lopen de eerste hotspot voorbij, in de waan dat hij ons naar een koeler badoord leidt. Via een wirwar van straten bereiken we de hamam. Met de handdoek om de lenden schuifelen we over de glibberige vloer naar het dampende bad. Teen, voet, enkel, het waterwennen verloopt centimeter per centimeter. Een minuutje, langer valt het niet te harden. Rood als een kreeft op zondag gaan we aan de kant zitten, koud water scheppend om de onderhuidse gloed te blussen. Is dit nu een milde hamam, willen we weten. Hassan grijnst, zijn plannetje is geslaagd. "De bandiet", roept Rifan. "Hij heeft ons via de achterdeur toch naar de heetste hamam van Eskisehir gelokt."

De volgende dag zullen we Hassan dankbaar zijn voor hitte en massage. Nooit zo fris achter het stuur gekropen. De familie Karakaya zwaait ons uit. Nog 3.500 kilometer en we zijn weer in België.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234