Zondag 20/06/2021

'Turks geweld tegen vrouwen neemt toe'

Met Mustang, vanaf morgen in de zalen, gooit de Frans-Turkse cineaste Denize Gamze Ergüven een steen in de vijver van het Turkse conservatisme. Haar sensuele film, in Cannes goed voor staande ovaties, volgt vijf zussen in hun strijd tegen het traditionele rollenpatroon. 'Ik begon me pas laat te verzetten.'

Het is een beeld dat we allemaal kennen van de zomerfestivals: een meisje dat geniet van de sfeer en de muziek vanop de schouders van een jongen. In Mustang doen vijf stralende zussen iets identiek in de azuurblauwe Zwarte Zee. Met dat verschil dat de gevolgen van die onschuldige naschoolse stoeipartij met enkele lokale jongens buitensporig zijn. Er wacht Lale, Nur, Ece, Selma en Sonay niet alleen een stevig standje van hun grootmoeder en oom, de personen die instaan voor hun opvoeding sinds ze wees zijn. Ze moeten ook hun kleurrijke lolitakleding, maquillage en baskets inruilen voor een grijze traditionele outfit terwijl hun huis tot een gevangenis omgebouwd wordt en ze klaargestoomd worden voor een gearrangeerd huwelijk.

Voor die cruciale openingsscène liet Ergüven zich inspireren door haar eigen ervaringen. Toch is ze niet opgegroeid in een conservatieve familie. Ergüven (1978) komt uit een geprivilegieerde kosmopolitische familie uit Ankara. Haar vader is een diplomaat en haar jeugd bracht ze door in Turkije, de VS, Zuid-Afrika en Frankrijk. En het is niets voor niets dat Une goutte d'eau, haar eindwerk uit 2006 aan de Parijse filmschool La Fémis, begint met een jonge gesluierde Turkse vrouw die een bel blaast met kauwgum. Die speelse en uitdagende aanpak vind je, net zoals het thema van emancipatie en rebellie tegen het patriarchaat, ook in Mustang terug - de symbolisch gebruikte titel verwijst naar de wilde paarden van Amerika en het temperament van de meisjes wiens lange waaierige haren ook aan manen doen denken.

Krijsend zoontje

"Het grote verschil tussen mij en de meisjes in de film is dat ik op een tegenovergestelde manier op die onderdrukking gereageerd heb", zegt Ergüven al skypend vanuit Parijs. Tijdens de opnamen stond ze zwanger op de set en twee keer onderbreekt ze kort het interview om haar krijsend zoontje te gaan sussen. "Ik heb alles heel sterk verinnerlijkt waardoor ik me triestig voelde. Pas veel later ben ik me er tegen gaan verzetten. Ik kom inderdaad uit een kosmopolitisch gezin. Onze familie heeft zich verschillende keren opnieuw samengesteld, telkens volgens een heel verschillend model en sociale achtergrond. Mijn moeder is op een bepaald moment hertrouwd met een patriarchale figuur die heel conservatief was. En voor mijn filmstudies ben ik literatuur, specialisatie Afrikaanse geschiedenis, in Johannesburg gaan studeren. Dat heeft ergens mijn ogen geopend voor een onderwerp als verdrukking en sociale vervreemding. Iemand als Angela Davis, een activiste die een rol gespeeld heeft in het bewustwordingsproces van de Afro-Amerikaanse vrouw, is op dat gebied belangrijk geweest. Maar ook Martin Luther King en Nelson Mandela. Als ik bang of geschokt ben door wat er in Turkije gebeurd, zet ik een speech van King op. Dat helpt me om tot rust te komen."

Ergüven ziet Mustang helemaal niet als een politieke film, ook al verontrusten de verhalen haar die ze ziet of via haar entourage te horen krijgt over de situatie van de Turkse vrouw. "De statistieken liegen er niet om. Het geweld tegen vrouwen in Turkije neemt toe."

Naar een verklaring voor de toename van dat geweld en de greep van het patriarchaat, moet Ergüven niet lang zoeken: de politiek. Enerzijds is Turkije een voorbeeld van hoe islam en democratie succesvol kunnen samengaan, anderzijds is ook de Turkse premier Erdogan en zijn AK-Partij verantwoordelijk voor die reactionaire kijk op de gelijkheid tussen man en vrouw. "Er is een bepaald politiek discours over de positie van vrouwen dat zowel herhaald wordt door de staat als de AKP. Het zijn giftige zaadjes die langzaam hun ingang vinden in de maatschappij."

Veel reacties op Mustang heeft Ergüven in Turkije nog niet gehad. Haar film komt er pas eind september uit. In Frankrijk kwam Mustang op 273 kopieën uit. Door mond-op-mondreclame groeide haar debuut uit tot een aardig succes met 360.000 toeschouwers. "In Turkije komt Mustang uit op een dertigtal kopieën. Blijkbaar is dat voldoende voor dit soort film. "Ik hoop dat Mustang een impact gaat hebben en gaat leiden tot een soort verantwoordelijkheidszin."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234