Vrijdag 27/05/2022

Turkije

Wanneer deed de islam er zijn intrede en op welke cultuur heeft hij zich geënt?

Aan het einde van de elfde eeuw begon de islam langzaam binnen te sijpelen in Turkije, dat destijds deel uitmaakte van het christelijke Byzantijnse rijk. Seldjoekse Turken uit Midden-Azië, die zelf bekeerd waren door Arabieren uit Perzië, vielen het land binnen en bekeerden een groot deel van de christelijke bevolking. Wanneer in 1453 sultan Mehmet II Constantinopel verovert en het Byzantijnse Rijk valt, wordt de islam uitgeroepen tot staatsgodsdienst.

Dat zal duren tot in 1923, wanneer Mustafa Kemal Ataturk de Turkse republiek uitroept en een einde maakt aan het Ottomaanse sultanaat. Ataturk schaft de islam af als staatsgodsdienst en de nieuwe staat krijgt een seculiere grondwet. Ataturk wilde het land moderniseren naar westerse normen en verbood meteen een aantal uiterlijke kentekenen van de islam. Zo mochten mannen geen fez meer dragen als hoofddeksel en werd vrouwen ontraden een sluier om te doen. Het Arabische schrift werd vervangen door het Latijnse.

Welke rechtspraak wordt er gehanteerd en gelden er praktische voorschriften?

Ataturks hervormingen hielden ook een afschaffing van de sharia in, voor zowel familierecht als strafrecht. Er gelden geen gebodsbepalingen voor moslims.

Wat is de situatie van de vrouw?

Vergeleken met de meeste landen in de regio hebben vrouwen in Turkije meer rechten. Dat heeft ook met de hervormingen van Ataturk te maken, die in 1925 de polygamie verbood. In 1934 kregen vrouwen stemrecht, het jaar daarop mochten ze ook verkozen worden. Maar de realiteit wijkt af van de letter van de wet. Op het platteland speelt de traditie nog een grote rol en is de onderdrukking groot. Door de snelle evolutie van een rurale naar een stedelijke bevolking kunnen veel vrouwen breken met traditionele onderdrukking. Zoals buitenshuis werken, bijvoorbeeld. Er zijn steeds meer zakenvrouwen, 34 procent van de universiteitsprofessoren is vrouw. Toch is het, zoals in veel landen, ook in Turkije voor vrouwen nog steeds gemakkelijker werk te vinden in de industriële of commerciële wereld, dan er de top te bereiken.

Wat is de situatie van niet-moslims?

Het grootste deel woont in grote steden als Istanbul. Er zijn zo'n vijftienduizend Grieks-orthodoxen en nog eens vijfenveertigduizend Armeens-orthodoxe christenen. Samen met de twintigduizend joden zijn deze groepen erkend als reglieuze minderheid. Ze hebben hun eigen kerken en gemeenschappen. Moeilijker ligt het met de ongeveer twintigduizend Syrisch-orthodoxen die in het zuidoosten wonen. Zij zijn niet erkend en bevonden zich de voorbije jaren herhaaldelijk in de vuurlinie bij gevechten tussen Turkse militairen en Koerdische verzetsstrijders.

Hoe is de relatie tussen islam en staat?

Godsdienst en staat zijn dan wel gescheiden volgens de grondwet, maar pogingen om dat te veranderen zijn er wel. Vooral in de jaren negentig boekten religieuze partijen, met een fundamentalistisch tintje, successen. Werd Turkije in de jaren tachtig vooral geleid door de militairen, die in 1980 via de coup de macht hadden veroverd, dan maakten in het vorige decennium na vrije verkiezingen partijen als de extreem-rechtse MHP, maar vooral de religieuze Partij van de Welvaart van Necmettin Erbakan opgang. Die laatste mocht kwam zelfs in de regering terecht, maar moest zich terugtrekken nadat zijn partij werd verboden wegens opruiing tegen de Turkse staat.

Na een naamsverandering tot Partij van de Deugd blijven de religieuzen successen boeken, zeer tot ongenoegen van seculiere partijen en het militaire apparaat. Met alle mogelijke middelen proberen die het groeiende fundamentalisme terug te dringen. Door bijvoorbeeld het strikt hanteren van de wet in verband met kleding in openbare gebouwen en scholen. Nog steeds zijn er rellen aan universiteiten omdat gesluierde moslimmeisjes niet binnen mogen. In overheidsgebouwen is de sluier verboden. Een verbod dat heel strikt wordt gehanteerd. Nu Necmettin Erbakan uiteindelijk in de gevangenis is beland en ook de Partij van de Deugd werd verboden, raakten de religieuzen politiek een beetje verdeeld.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234