Donderdag 23/09/2021

AchtergrondMidden-Oosten

Turkije schaart zich achter Palestina (maar drijft volop handel met Israël)

Turkse en Palestijnse vlaggen in de straten van Ankara.  Beeld AFP
Turkse en Palestijnse vlaggen in de straten van Ankara.Beeld AFP

Turkije werpt zich op als de voornaamste pleitbezorger van de Palestijnse zaak in de islamitische wereld. Israël is een ‘terroristische staat’ die ‘een lesje’ geleerd moet worden, volgens president Recep Tayyip Erdogan. Er is één probleem: Israël is een belangrijke handelspartner van Turkije, en tot een paar weken geleden probeerde Ankara amechtig de banden met de Joodse staat aan te halen.

Nergens in de moslimwereld wordt sinds het begin van het Gaza-offensief de retoriek tegen Israël zo opgestookt als in de Turkse hoofdstad. De Palestijnen ‘worden afgeslacht zolang de internationale gemeenschap Israël niet straft’, zei Erdogan maandag in een telefoongesprek met paus Franciscus. De Israëli’s maken zich volgens hem schuldig aan ‘etnische, religieuze en culturele zuiveringen’.

Het gesprek met de paus was er één in een reeks met buitenlandse leiders. Eerder belde Erdogan onder anderen de leiders van Koeweit, Jordanië, Qatar, Maleisië en Rusland. Intussen werden in Istanbul en Ankara, midden in de lockdown, grote demonstraties voor steun aan Palestina toegestaan.

Het veld ligt wat dat betreft open voor de Turken. In de Arabische wereld heeft geen enkel land het voortouw genomen in het mobiliseren van de wereldopinie tegen Israël. “Iedereen die niet duidelijk stelling neemt is medeplichtig”, zei vicepresident Fuad Oktay gisteren. “Helaas geldt dat ook voor de moslimlanden die zich niet verenigd tonen.”

Vredesverdrag

Alleen Egypte roert zich, maar dan vooral in een poging te bemiddelen tussen Palestijnen en Israëli’s. Vier Arabische landen – Marokko, de Emiraten, Bahrein en Soedan – knoopten vorig jaar diplomatieke banden met Israël aan. Ook Saudi-Arabië leek voorzichtig die kant op te gaan.

De opstelling van Ankara past in een traditie die pas dertien jaar oud is. Turkije was in 1949 het eerste moslimland dat het jonge Israël erkende. Sindsdien waren de betrekkingen altijd goed. Tót 2008. Een poging van Erdogan – die drie jaar eerder nog een krans had gelegd bij het Yad Vashem-monument in Jeruzalem – een vredesverdrag te bewerkstelligen tussen Israël en Syrië, liep toen spaak doordat Israël losging in de Gazastrook.

Demonstratie voor Gaza in Istanbul.  Beeld AFP
Demonstratie voor Gaza in Istanbul.Beeld AFP

Erdogan voelde zich met Operatie Gegoten Lood verraden door premier Benjamin Netanyahu. Het kwam niet meer goed. Na het enteren in mei 2010 door Israëlische militairen van een hulpvloot voor Gaza en het doodschieten van negen Turkse activisten, waren de Turken des duivels. Met excuses wist Netanyahu later de zaak te sussen, maar in 2018 volgde een nieuw dieptepunt, toen de VS hun ambassade naar Jeruzalem verhuisden. Turkije en Israël trokken elkaars ambassadeurs terug.

Het merkwaardige nu is dat de onderlinge handel gedurende alle woelingen niet te lijden had. Integendeel, de afgelopen twintig jaar zijn de economische banden tussen Israël en Turkije steeds hechter geworden, ook doordat in 1996 een vrijhandelsakkoord was gesloten. Het volume van de bilaterale handel is nu vijf keer zo groot als toen Erdogan in 2002 aantrad.

Met name de Turkse export naar Israël is al die tijd gestaag blijven stijgen, ook tijdens de crises van 2010 en 2018. Van de internationale boycotcampagne (BDS) tegen Israël is Turkije niet bepaald een aanjager. Afgelopen maart was zelfs een topmaand. Turkije voerde toen voor 408 miljoen euro uit naar Israël, het hoogste bedrag ooit. Voor Turkije is Israël de op twee na grootste exportbestemming, voor Israël staat Turkije op nummer 6.

“De diplomatieke banden van Turkije met Israël staan volkomen los van de economische banden”, zei voorzitter Adiv Baruch van het Israëlische Export Instituut eind vorig jaar tegen de Jerusalem Post. “De handel is stabiel en levendig.” Corona heeft daar volgens hem geen afbreuk aan gedaan.

Toenadering

De Gaza-crisis komt voor Turkije bovendien op een ongelukkig moment. Ankara was juist bezig de relatie met Israël te repareren. In december ging het (serieuze) gerucht dat Turkije op het punt stond weer een ambassadeur te sturen, achter de schermen raakten hoge officials in gesprek en in de regeringsgezinde Turkse pers verschenen de laatste tijd columns waarin werd gehint op een toenadering.

Het was onderdeel van de pogingen van Ankara een punt te zetten achter een buitenlands beleid dat vooral bestond uit ruzies met andere landen. Ook met Europa, Griekenland, Egypte en Saudi-Arabië zijn gesprekken op gang gekomen. Wat betreft Israël speelt mee de Turkse wens niet achter het net te vissen, nu alle buurlanden in de oostelijke Middellandse Zee samenwerken in de speurtocht naar gas.

“Ik denk dat ze de toenadering tot Israël gewoon zullen willen voortzetten als de Gaza-crisis is weggeëbd”, zegt Ilhan Uzgel, hoogleraar internationale betrekkingen en columnist voor website Duvar. “Wat de Turkse regering nu doet is louter voor binnenlandse consumptie. Het betekent niets, het zal niet bijdragen aan een oplossing.”

Overigens is Turkije in het spel met de Israëli’s de vragende partij. Netanyahu heeft er minder belang bij, en minder haast.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234