Vrijdag 20/05/2022

Turkije dreigt leger in te zetten tegen betogers

De Turkse regering waarschuwt het leger te zullen inzetten als er nog verder wordt betoogd in Istanbul en andere Turkse steden. Intussen zijn gisteren duizenden stakende vakbondsleden en tegenstanders van premier Erdogan, ondanks een betogingsverbod, toch op straat gekomen.

Het was vicepremier Bülent Arinc die zei dat het leger een mogelijkheid was om de huidige protesten in Turkije de kop in te drukken. De regering, aldus Arinc op de Turkse staatstelevisie, zou al haar macht gebruiken en indien nodig de strijdkrachten inschakelen.

Het was de eerste keer dat de Turkse overheid verwees naar de inzet van de militairen. Afgelopen weekend werd al de jandarma ingezet, de Turkse rijkswacht. Dat is een gemilitariseerde eenheid, maar wel een die nog valt onder Binnenlandse Zaken. Arinc liet blijken dat hij de demonstraties danig beu was. "Onze politie, onze veiligheidstroepen doen hun werk. Als dat niet voldoende is, zullen meer gendarmen worden ingeschakeld om hun werk te doen. Als dat niet voldoet, kunnen we zelfs gebruik maken van elementen van de Turkse strijdkrachten", zei Arinc.

Militaire coups

De protesten van de afgelopen drie weken begonnen als klein protest tegen het verdwijnen van het Gezipark in Taksim, hartje Istanbul, maar groeiden natiewijd uit tot demonstraties tegen de autoritaire manier waarop premier Recep Tayyip Erdogan het land leidt. Erdogan wordt onder meer verweten een verregaande islamisering door te voeren in het seculiere Turkije.

In die protesten hebben de Turkse generaals - pasha's genoemd - zich op de achtergrond gehouden. Dat op zich is opvallend, omdat het Turkse leger er voordien geen graten in zag te dreigen met het "herstellen van de orde" waar het dat nodig achtte.

In de afgelopen veertig jaar onderging Turkije op die manier drie militaire coups. De laatste was in 1980, na de tumultueuze jaren zeventig waar links en rechts in Turkije met elkaar op de vuist gingen en het land bijna in een burgeroorlog verwikkeld geraakte.

Er was ook nog een 'mini-coup' in de jaren negentig, toen het land even werd geregeerd door de fundamentalistische premier Necmettin Erbakan (de mentor van de huidige premier). Het leger in Turkije beschouwt zich als de hoeder van Atatürks seculiere erfenis. Toen Erbakan zijn islamistische agenda te ver doordreef, waarschuwde het leger hem verschillende keren en liet in 1997 een keer zelfs ostentatief tanks door de straten van Ankara rijden. Erbakan werd uiteindelijk opzijgezet en de machtige nationale veiligheidsraad, waar onder meer vijf topgeneraals in zetelden, nam maatregelen om fundamentalistische islamitische bewegingen aan te pakken.

Meer dan vijftien jaar later liggen de zaken anders. Premier Erdogan is erin geslaagd om de macht van de 'hoeders van het secularisme' uit te hollen. Zo werd de beruchte nationale veiligheidsraad, die eigenlijk niets anders was dan een parallelle regering, afgeschaft. Dat was, zo zei de premier, niets minder dan een stap in de verdere democratisering van Turkije.

Nationale staking

De laatste tussenkomst van het leger dateert nu al van 2007, toen de Generale Staf op zijn website een bericht postte waarin werd gewaarschuwd voor de plannen om Abdullah Gül, eveneens een van de prominente leden van de AKP, president te maken. Dat zou de seculiere orde bedreigen en het leger zou zich genoodzaakt zien tussen te komen, heette het. Toen werd duidelijk hoeveel macht de militairen echt hadden ingeboet: Erdogan legde de waarschuwing naast zich neer en Gül werd president.

Premier Erdogan ging nog verder en liet in de afgelopen jaren honderden generaals en topofficieren arresteren op basis van een schimmig complot tegen de regering. Intussen zorgde hij er hier en daar ook voor dat er meer militairen met een islamitische inslag het leger vervoegden. Vanuit het leger is sinds die zwakke waarschuwing van 2007 niets meer gehoord, dus ook niet tijdens de huidige protesten.

Intussen gingen gisteren in heel Turkije opnieuw duizenden vakbondsleden en tegenstanders van Erdogan de straat op. De twee grootste vakbonden, DISK en KESK, hadden hun leden opgeroepen om te staken en mee te demonstreren ondanks een betogingsverbod. Al bij al bleef het tot gisterenavond nog relatief rustig, al werden betogers door de oproerpolitie in Istanbul tegengehouden toen ze het Taksimplein wilden betreden. Dat plein was afgelopen weekend op brutale wijze door diezelfde politie, die traangas en waterkanonnen inzette, ontruimd. Volgens de beroepsvereniging van advocaten heeft de Turkse politie zondag in Istanbul alleen meer dan 400 betogers opgepakt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234