Zaterdag 27/02/2021

Turkije aan de Leie door de ogen van drie generaties Palit

Met 20.000 zijn ze vandaag, de Turkse Gentenaars. Van elke twaalf mensen die je langsloopt in een Gentse straat, is er gemiddeld één van Turkse origine. In de Gentse havenwijk Muide woont de familie Palit, een van de oudste Gents-Turkse families en een onuitputtelijke bron voor de geschiedenis van de Turkse migratie naar Gent.

Vandaag zitten we met vier aan tafel: Gazi Palit (79), zijn zoon Ekrem (60), dochter Ayşe (54) en kleinzoon Engin (31). Vier van ondertussen 38 Palits in Gent. "Er is zelfs een vierde generatie, maar die is nog te jong om te kunnen vertellen over het verleden", lacht Ayşe. Want dat is de bedoeling vandaag: dat we het over het verleden hebben. Vijftig jaar migratie naar Gent zijn voorbij gevlogen en deze familie heeft het allemaal van dichtbij meegemaakt, van de hartelijke ontvangst tot 'aanpassen of terugkeren'.

De oorsprong van hun verhaal ligt echter in het Turkije van de jaren vijftig, waar de kleine boeren van hun velden weggeconcurreerd worden door grote landbouwbedrijven die met Marshall-geld gloednieuwe machineparken hebben gekocht. Ook voor Gazi Palit is er maar één manier om zijn kippenkwekerij te redden van de ondergang: zijn vrouw en vijf kinderen achterlaten en voor een jaar in Europa gaan werken. Zo vertrekt Gazi Palit samen met twee vrienden uit het Turkse stadje Emirdağ om zich een week later in te schrijven in het vreemdelingenregister van de Belgische industriestad Gent. Daar wordt hij meteen aangenomen in gasfabriek Mondia en even later begint de familie Palit aan het volgende hoofdstuk in hun familiegeschiedenis: 'Gent'.

Enkele maanden nadat Gazi in de gasfabriek aan het werk was gegaan, riep de personeelsdirecteur hem en drie andere Turkse werknemers bij zich. "Breng jullie gezin ook naar hier", zei hij, "Dan zullen jullie gelukkiger zijn."

"Hij bedoelde natuurlijk: dan zijn we zeker dat jullie hier zullen blijven", voegt Gazi er nu grinnikend aan toe. "De fabrieken deden er in die periode alles aan om gastarbeiders aan zich te binden." Sinds 1963 heerste in België volledige tewerkstelling en zetten bedrijven steeds grotere middelen in om arbeiders te vinden én te houden. De vrees dat de gastarbeiders van de ene op de andere dag zouden terugkeren naar hun thuisland, was groot. Hen domesticeren via gezinshereniging leek de gedroomde oplossing. De overheid sprong bij en betaalde de helft van de reiskosten terug aan Turkse gastarbeiders die minstens drie kinderen konden overbrengen. Gazi bracht vijf kinderen mee naar Gent. Twee daarvan zitten bij aan tafel.

Ekrem (60) en Ayşe (54) houden alleen positieve herinneringen over aan hun jeugd in Gent. Ekrem belandde als dertienjarige al na een jaar aan de textielmachines, maar Ayşe en haar zus Meral werden naar school gestuurd: het katholieke schooltje om de hoek waar ze als eerste Turkse kinderen hartelijk werden onthaald door de nonnen. "Ik heb me eigenlijk meteen thuis gevoeld in Gent. Zelfs nadat er in de jaren zeventig heel wat streekgenoten uit Emirdağ waren gearriveerd, ben ik me altijd een Gentse blijven voelen."

Toch heeft u in 1978 voor een migratiehuwelijk gekozen met iemand uit Turkije?

Ayşe: "Dat verwonderde mijn collega's toen ook enorm. Dat een 'geïntegreerde Turk' als ik toch met iemand uit Turkije zou trouwen. Maar ik vond dat niet vreemd. Voor ons was het heel normaal dat onze ouders een huwelijkspartner voor ons uitkozen. We deden gewoon wat iedereen deed."

Kunt u zich dat nog voorstellen, Engin?

Engin: "Voor mezelf zou ik een migratiehuwelijk niet willen. Welke kansen zou zo'n meisje hier dan hebben om zich in België te ontplooien? Ik zou eerder iemand van hier verkiezen, om het even van welke afkomst."

Is een gemengd huwelijk bespreekbaar Ayşe?

Ayşe: "Engin mag kiezen. Al mijn kinderen mogen kiezen met wie ze trouwen."

Ayşe roept het antwoord luid vanuit de keuken. Omdat ze weet dat gemengde huwelijken nog steeds moeilijk liggen. Vandaag trouwt amper 8 procent van de Turkse Gentenaars met iemand van Belgische origine. Maar ook omdat ze de knelpunten van een migratiehuwelijk uit eigen ervaring kent. "Het is niet makkelijk naar elkaar toe te groeien als je uit twee verschillende werelden komt." Steeds meer Turkse Gentenaars volgen Ayşe daarin. Vorig jaar bleek nog uit sociologisch onderzoek aan de UGent dat het aantal migratiehuwelijken bij Turkse Gentenaars op enkele jaren tijd met een derde was teruggevallen.

1974 was het jaar van de migratiestop. Het was ook het jaar waarin de islam in België als godsdienst werd erkend en voor de familie Palit het jaar waarin vader 'hoca' (geloofsgeleerde) werd van de eerste Gentse moskee. "De Turkse gemeenschap was al lang op zoek naar een geschikte plaats om tijdens de vastenperiode samen te bidden. Dat jaar kregen we een oude schuur ter beschikking die we hebben ingericht als moskee. Er waren toen nog geen hoca's uit Turkije, dus werd mij gevraagd om voor te bidden."

Wist u dat het bisdom die eerste moskee heeft geschonken?

Gazi: "Nee, dat wist ik niet. Maar het verwondert me ook niet. De kerk heeft ons in de beginjaren veel geholpen om ons geloof niet te verliezen. Voor er een vaste moskee was, gingen we vaak bidden in kerken en parochiezaaltjes. De pastoors nodigden ons zelf uit om onze tapijten uit te rollen. Er was veel solidariteit. We voelden echt dat we als 'broeders in het geloof' werden aanvaard."

Is dat nu anders?

Gazi: "De relaties tussen de imams en de pastoors zijn nog altijd goed. Maar de beleving van religie bij de mensen is wel veranderd. Er zijn meer moskeeën, religieuze verenigingen en imams dan vroeger."

Ekrem: "Geloof was in de jaren zeventig ook belangrijk, maar het was meer een sociaal gebeuren. Je ging naar de moskee om met je landgenoten te praten, daar hoorde je het nieuws uit het thuisland en er werden ook inzamelingen gehouden om overledenen te repatriëren naar het thuisland. Vandaag is religie in het dagelijks leven meer op de voorgrond getreden."

Heeft dat iets te maken met de invloed van de imams die Turkije sinds 1982 naar België stuurt?

Engin: "Ik denk het wel. Ook de media spelen een rol: Sinds de komst van de schotelantennes in de jaren negentig volgen mensen ook de nationale media. Maar in het algemeen is de islam sinds de jaren tachtig wereldwijd aan een opmars bezig, ook in België. Daar komt nog bij dat migranten hier worstelen met een gevoel van ontworteling en uitsluiting. Dan ga je automatisch op zoek naar nestwarmte en plooi je je terug op de eigen gemeenschap. Daarom gaan sommigen religie volgens mij sterker koesteren. Het is een psychologisch verdedigingsmechanisme."

Engin is politicoloog van opleiding. Net als zijn broer en zus en verschillende van zijn neven en nichten heeft hij een universitair diploma. De familie Palit geldt in Gent als schoolvoorbeeld van 'sociale promotie' door migratie: Elke generatie springt meteen naar een hoger niveau. In 1978 studeerde dochter Meral samen met Fatma Pehlivan als eerste Gentse Turk af in het hoger onderwijs. De volgende generatie ging meteen naar de universiteit. "Het is niet zo rechtlijnig", nuanceert Ayşe, "Mijn vader had gestudeerd in Turkije. Hij was een uitzondering. Mijn moeder was analfabeet, maar ze heeft op haar zestigste leren lezen en schrijven van een Turkse lerares in Gent. Mijn ouders waren al begaan met ons onderwijs voor we vertrokken."

Dan bent u nu wel dolgelukkig dat uw kleinkinderen het zo ver geschopt hebben?

Gazi: "Mijn kleinkinderen hebben gedaan wat mijn kinderen zelf niet hebben gekund. Toen mijn zoon Ekrem op zijn veertiende naar de fabriek trok in plaats van naar het middelbaar onderwijs heb ik gehuild van verdriet. Toen mijn dochter Meral in 1978 afstudeerde in het hoger onderwijs heb ik gehuild van geluk. Mijn streekgenoten begrepen dat niet. 'Waarom zou je je kinderen hier laten studeren als we toch teruggaan naar Turkije?', was het idee. Zelfs als hoca kon ik mijn landgenoten niet duidelijk maken dat een Nederlandstalige opleiding niet nutteloos was."

Engin, u blijft met uw universitair diploma inderdaad de uitzondering.

Engin: "Ja, maar niet alleen tegenover de Turkse Gentenaars. Van al mijn leeftijdsgenoten uit de Muide, of ze nu Belg of Turk zijn, ben ik de een van de weinigen die gestudeerd heeft. Nu wordt in de volkswijken geïnvesteerd, maar toen ik hier opgroeide was de Muide een heel verloederde wijk die weinig doorstroom naar het hoger onderwijs kende."

Ayşe: "Ik stond er aanvankelijk op om hem elders naar school te sturen. Ik wilde hem naar OLV Visitatie in Sint-Amandsberg sturen. Toen we ons gingen inschrijven vroeg de non vlakaf: 'Welke origine heeft dit kind?' Toen ze hoorde dat het Turks was, werden we terug naar huis gestuurd."

Het was niet de eerste keer dat de familie Palit met racisme werd geconfronteerd en het zou niet de laatste keer zijn. Nadat het Vlaams Blok in 1991 een klinkende verkiezingsoverwinning had behaald, werd het racisme plots explicieter. Gazi Palit kreeg na die Zwarte Zondag voor het eerst 'vreemdelingen buiten' naar het hoofd geslingerd. Zoon Kamil verloor zijn werk als kelner in een hotel omdat de klanten niet langer door een Turk bediend wilden worden.

Kwam Zwarte Zondag als een verrassing voor jullie?

Ayşe: "Voor mij niet. Mijn eigen Zwarte Zondag heb ik al in 1982 beleefd, nadat in Gent een zware racistische aanslag was gepleegd. Die zondag stond ik met Engin op mijn arm aan de tramhalte toen een man die ik kende uit de wijk begon te brabbelen. 'Het zal gedaan zijn met die vreemden. Ze zullen ze allemaal buiten kuisen.' Hij zei het niet tegen iemand in het bijzonder, maar ik was de enige niet-Vlaamse daar en niemand zei iets. Ik was geshockeerd dat iemand zo openlijk, met een harde toon racistische uitspraken deed. Dan sta je daar, met een baby op je arm. Beangstigend."

In uw jeugd heeft u nooit racisme meegemaakt?

Ayşe: "Nee. Als je je in de jaren zestig een beetje aanpaste aan je omgeving, werd je aanvaard. Voor mijn kinderen is het andersom geweest: Hoe hard ze zich ook aanpasten, ze werden toch niet aanvaard."

Engin: "Ik kan het niet vergelijken met vroeger, maar ik ben in mijn leven wel al veel geconfronteerd met racisme. Als je wil uitgaan, word je geweigerd aan de deur. Wil je naar de fitness, dan aanvaarden ze geen leden meer. Zelfs op de hondenschool werd ik met mijn puppy zonder reden geweigerd. Ik heb dan nog een Belgische rashond, het mocht niet baten." (lacht)

Het woord allochtoon is vorig jaar afgeschaft in Gent. Kan dat iets veranderen?

Engin: "Het was een symbolische daad en het valt af te zien of het iets zal veranderen. Maar persoonlijk vind ik de afschaffing en de boodschap niet slecht. 'Allochtoon' is een breed en vaag containerbegrip waar weinigen zich nog in kunnen herkennen. Maar om onderzoek te doen naar etnisch-culturele minderheden is het wel dankbaar om zo'n label te kunnen gebruiken."

2014 DE MOEDERS ALLER VERKIEZINGEN

Het wordt een druk jaar in het stemhokje voor de familie Palit. In maart zijn er Turkse gemeenteraadsverkiezingen, in mei de Belgische 'moeder der verkiezingen' en in augustus kiest Turkije opnieuw een president. Aangezien de hele familie de dubbele nationaliteit heeft, kan iedereen op twee plaatsen kiezen. Gazi is zelfs opgeroepen als bijzitter voor de gemeenteraadsverkiezingen.

Gaat u voor de verkiezingen speciaal naar Turkije?

Gazi: "Ik verblijf elk jaar ongeveer vijf maand in Turkije. Als er dan verkiezingen doorgaan, stem ik. Maar ik ga niet speciaal terug om te stemmen en ik zal dit jaar dan ook forfait geven als bijzitter. Het zou anders zijn als we konden stemmen met volmachten, zoals in België. Dan zou ik wel alle verkiezingen meedoen."

Turkije gaat politiek door een erg woelige periode. Merken jullie dat hier ook?

Engin: "We volgen de politieke ontwikkelingen op de voet. Het houdt de mensen hier ook wel bezig. Zeker vorig jaar met de toestanden in het Gezi-park. Soms heb ik zelfs de indruk dat we overdrijven in onze betrokkenheid tot de politieke ontwikkelingen in Turkije, wij leven er tenslotte niet. Anderzijds gaat het er in Turkije zo spectaculair en sensationeel aan toe dat je het volgen moeilijk kan laten."

Ayşe: "Maar het verdeelt ons niet meer en dat was vroeger wel het geval. In de periode rond de staatsgreep van 1980 waren er momenten dat de spanning onder de Turken in Gent echt te snijden was. Links en rechts stonden toen lijnrecht tegenover elkaar en je kon niet met beide kanten bevriend zijn. Dat is nu niet meer het geval. Toen Erdoğan vorige maand naar Brussel kwam bijvoorbeeld, vroeg een vrouw me of ik hem mee kwam verwelkomen. Ik heb toen al lachend geantwoord: 'Als ik zou meekomen, is het alleen om rotte eieren te gooien.' Daar kunnen we nu om lachen. Dat was twintig jaar geleden ondenkbaar."

En de Belgische politiek, wordt die ook zo druk besproken?

Engin: "Het houdt ons minstens evenveel bezig. Iedereen in onze familie stemt in België. Als een familielid tijdens de verkiezingen op vakantie is in Turkije, stemt een familielid in België met volmacht in diens plaats."

Gazi: "We hebben lang gevochten om migrantenstemrecht te krijgen, maar uiteindelijk zijn we zelf Belg geworden en kunnen we stemmen. Ik vind het niet meer dan normaal dat mensen die deel uitmaken van een maatschappij ook zeggenschap hebben over de manier waarop die geleid wordt. Maar het heeft heel lang geduurd voor we de politici daarvan hebben kunnen overtuigen."

Een aantal Gents-Turkse politici staan dit jaar hoog op de lijsten. Stemmen jullie bij voorkeur op Turkse kandidaten?

Gazi: "Ik stem op mensen waarvan ik weet dat ze capabel zijn. Of het nu een Belg is of een Turk, dat maakt niet uit."

Engin: "Ik stem op Turkse kandidaten voor zover hun politieke visie strookt met de mijne. Voor mij is migratie ook niet het belangrijkste thema. Er zijn belangrijkere dingen, zoals onze sociale welvaart en de economische crisis. Thema's zoals arbeidsmarktkansen van etnisch-culturele minderheden vind ik ook heel belangrijk."

Over discriminatie op de arbeidsmarkt raken we in 2014 niet uitgepraat. Vijftig jaar geleden kwam Gazi Palit als een kippenboer uit West-Anatolië solliciteren in Gent. "Kan je tot honderd tellen?", had de personeelschef toen gevraagd. "Het maakt niet uit in welke taal."

Tina De Gendt, Turkije aan de Leie. 50 jaar migratie in Gent, Lannoo, 296 p., 24,99 euro.

Het boek kwam tot stand met steun van het Fonds Pascal Decroos en het STAM.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234