Zondag 05/12/2021

Turijn

stad on the rocks

Turijn is de stad waar op 10 februari de Olympische Winterspelen van start gaan. Een stad van snelle auto's, prachtige architectuur en schitterend eten.

Door Anthony Bailey

Milaan is de meest Duitse stad onder de Italiaanse steden, Turijn is de meest Franse. Turijn was ooit verbonden met Savoy; het was de hertog van Savoy die besliste om van een ongezellige garnizoensstad een barokke parel te maken. Het dialect kende een grote Franse invloed: een van de bekendste historische cafés heette Caval d'Brons (Het Bronzen Paard) en veel van de gereedschappen in de befaamde carrozzeries (de vroegere paardenkarrenmakers die zich ontwikkelden tot de grote autodesigners van de stad) hebben Franse namen: batoir, tas à cheur, rabôt, varlet.

Turijn is ook internationaal. De provincie Piemont heeft altijd een kruispuntfunctie gehad, ooit passeerde hier zelfs de Orient Express. Maar de bescheiden omvang en de goede manieren van de stad zorgen ervoor dat Turijn niet thuishoort in het rijtje van grote, lawaaierige, gevaarlijke kosmopolitische steden. Turijn daarom provinciaal noemen, zou echter onvriendelijk zijn. Zei de Franse schrijver-filosoof Montesquieu niet dat het "het fijnste dorp ter wereld" was? Turijn onderscheidt zich door een fabuleuze erfenis aan barokke gebouwen, nagelaten door Guarino Guarini en Filippo Juvara. En even opvallend zijn de porticos, de galerijen, nodig vanwege het toch grillige klimaat. De schilder Giorgio de Chirico stopte er in 1911 en schilderde de fameuze toren van Turijn, de Juvara's Mole Antonelliana. Lang nadat hij Piemont had verlaten, had hij nog herinneringen aan de 15 km lange galerijen die Turijn nu nog steeds dat gesofisticeerde meegeven.

De architectuur van de stad stond model voor de wonderlijke metafysische schilderijen van De Chirico. Maar er zijn nog andere filosofische linken. De rusteloze, getormenteerde denker Nietzsche vestigde zich in deze stad. Zijn vriend Heinrich Köselitz had hem ingefluisterd dat de sereniteit van Turijn als remedie kon dienen tegen zijn geestesstoornis. Nietzsche vond inderdaad dat de 'aristocratische rust' van de stad hem soelaas bracht. In januari 1889 stortte hij in elkaar in een straat in Turijn. Het was het begin van het einde, hij zou uiteindelijk door syfilis gek worden.

Turijn betekent ook een gastronomisch feest. De grissini - die knapperige smalle broodstokjes die je krijgt om aan te knabbelen op restaurant - werden er voor het eerst gecommercialiseerd door Brunero in 1679. Ze waren de favoriete hapjes van Napoleon, die altijd des petits bâtons de Turin meenam op zijn veldtochten. Het was ook in een winkel op de Piazza Castello dat Antonio Benedetto Carpano de eerste vermout presenteerde in 1786. De drank bevatte artemisia absinthium, een stof die wordt gebruikt tegen bloedvergiftiging en een sterk afrodisiacum blijkt te zijn. Eigenschappen die van pas komen in een alcoholische drank. Een zwaar glas gevuld met Carpano on the rocks is in Turijn een andere must. In 1870 wou een beursmakelaar een halve maat bittere cinchona (quinine) in zijn zoete vermout, hij bestelde een punt e mes (een hele en een halve maat) en een nieuwe drank was geboren.

De nebbiolodruiven uit de streek zorgen voor de beste Italiaanse wijnen: Barolo, Barbaresco, Gattinara, Carema en Ghemme. Maar het zijn niet zozeer merken, maar producten die de gastronomische trots van Turijn uitmaken. De witte truffels van Alba staan hoger aangeschreven dan de zwarte van Umbrië of de Périgord. Turijn kan ook bogen op agnolotti (reuzenravioli), bagna cauda (ansjovissaus voor het dippen van rauwe groenten), bolitto misto (de schitterende mix van gekookte vleessoorten die meestal met salsa verde wordt opgediend) en fonduta (fondue bereid met truffels en gesmolten Fontinakaas uit de streek). De Turijnse voedingswinkels zijn episch te noemen. De schitterende Pastificio Defilippis op de Via Lagrange was bijvoorbeeld een inspiratiebron voor Antonio Carluccio.

De prominentste familie in Turijn is uiteraard de Agnellifamilie. Ze zijn eigenaar van La Stampa, de kwaliteitskrant van Turijn, en van La FIAT. De naam is een acroniem voor Fabbrica Italiana Automobili Torino. Stamvader Giovanni Agnelli, geboren in 1866, was een officier in de harde cavalerieschool van Pinerolo. Met een aantal collega's die in de auto een aristocratisch hebbeding zagen, stichtte hij op 11 juli 1899 FIAT. De eerste Fiat werd datzelfde jaar nog geproduceerd. Met zijn 679 cc, 4,5 pk en simpele remmen haalde hij een topsnelheid van zo'n dertig kilometer per uur. Zoon Edoardo erfde de zaak, maar werd gedood in een bizar ongeluk met een watervliegtuig. Edoardo's zoon was Gianni, die eerst furore maakte als playboy, maar zich later ontwikkelde tot de belangrijkste man van Italië. Agnelli straalde - net als Turijn - een melancholie uit met een snuifje ironie. Zijn zoon was dan weer een gevoelige estheet, die zich na een overdosis drugs van een brug gooide. Zo werd een neef, Giovannino, de erfgenaam. Met hem heb ik nog rondgereden in de allereerste Numero Uno Fiat: om de paar kilometer moesten we olie tanken. Giovannino stierf in 1997 op zijn 32ste. Nu ben ik opnieuw in Turijn, om zijn opvolger te ontmoeten. Maar eerst een nachtje doorbrengen in deze verrukkelijke stad.

Sommigen verkiezen de luxe van de Villa Sassi buiten de stad, maar mijn liefde voor echte stadshotels dreef me naar een nieuw hotel in Lingotto. Lingotto is de plaats waar de eerste fabriek van Fiat was gevestigd, in de Corso Dante. De oude fabriek Lingotto is een spectaculair futuristisch gebouw uit 1916, met slingerende kanten, opgetrokken door ingenieur Giacomo Matté Trucco. Er was een te gekke testbaan boven op het dak, waar een memorabele scène van The Italian Job werd gefilmd. Auto's worden er niet meer geproduceerd, maar het gebouw is helemaal onder handen genomen door de bekendste architect van Italië, Renzo Piano. De restauratie duurde tien jaar. Twee verdiepingen, waar de assemblagewerkplaatsen waren, zijn nu vervangen door winkels, een subtropische wintertuin en een congrescentrum, die er nauwelijks anders uitzien dan waar ook ter wereld. De wijk rond Lingotto is wel knap gerestaureerd. Lingotto heeft nog één traditioneel hotel, maar ook het nieuwe Art+Tech, waar Renzo Piano niet werd afgeremd door conservatieve bouwheren. In de brochure van het hotel staat de bekende slagzin van de Franse schrijver-filosoof Barthes: "Auto's zijn onze nieuwe kathedralen." In het hotel vindt men wat als "het meest verbazende café in Turijn" wordt bestempeld. Het hangt in de lucht. Art+Tech is omgeven door parkeergarages en spoorwegverlichting, maar de altijd aanwezige mist in de Povallei maskeert dit netjes.

Vóór het diner is een historisch-architecturale wandeling een must. Guarino Guarini kwam vanuit Rome om de Capella della Santa Sindone te ontwerpen. Hier wordt de fameuze Heilige Lijkwade bewaard. Uiteraard is dit een toeristische attractie, maar nog groter is deze die werd gerealiseerd door de Siciliaanse architect Filippo Juvara. Hij kwam op de proppen met een uiterst inventieve versie van de barok. Zijn Supergabasiliek vindt men op een tiental kilometers buiten de stad. Superga staat boven op een heuvel en torent boven de stad uit. In 1949 vloog er een vliegtuig tegen dat de plaatselijke voetbalploeg vervoerde. Terug in de stad belanden we op de immense, prachtige Piazza san Carlo en laten we ons verleiden tot een Carpano in café Torino, een plaats die Nietzsche inspireerde tot de uitspraak dat Turijn "de prachtigste cafés heeft die ik ooit heb gezien".

Waar eten? Die keuze illustreert de fijne contrasten die Turijn te bieden heeft. De klassieke plaats is het Ristorante del Cambio op de Piazza Carignano: een rood, pluchen salon met hoge plafonds en kandelaars in een 18de-eeuwse setting. Een groot contrast vormt La Pista, een fijn restaurant helemaal bovenaan op het vroegere Fiatgebouw. Men parkeert op het dak. La Pista is modern, maar Italiaans elegant. De stijl van het eten is geïnspireerd door la cultura del gusto, de cultuur van de smaak. Je hebt een ruime keuze. Men kan er de lokale Moscato d'Asti drinken, maar ook de Toscaanse Soave Monte Fiorentine. Men kan er rodebaarsfilet eten met zeer dunne pasta in een groentensaus en een dressing met balsamicoazijn. Maar het kan ook veel avontuurlijker: schorpioenvis, bijvoorbeeld.

's Anderendaags is mijn meeting met de Agnelli's. Ik ontmoet Lapo, zoon van Margherita Agnelli, die samen met zijn broer Jaki nu het imperium runt. Lapo werd ooit door Vanity Fair uitgeroepen tot een van de best geklede mannen ter wereld. We rijden samen naar Monza, daar gooit hij me achteloos de autosleutels toe: "Rij mijn Ferrari maar terug naar Turijn." Gianni Agnelli zei ooit: "Dingen doen zonder de indruk te geven eronder te lijden is een zaak van goeie manieren. Mensen de indruk geven dat je een groot gewicht draagt is een onderontwikkelde manier om met het leven om te gaan." De Ferrari 575M is een aristocratische wagen en uiterst snel. Nogal absurd: met 240 km/h vliegen we noordwaarts voorbij Bra, thuishaven van Slow Food, waarvan Fiat een van de hoofdsponsors is. Terug in Turijn passeren we de Mirafiorifabriek, met als standbeeld... een marmeren Fiat 500, de schattige Topolino waarmee Italië leerde autorijden. Tijd om een Carpano te drinken. Ooit verzuchtte Nietzsche tot zijn vriend Köselitz: "Ah, avonden op de Pobrug: superb! Het goede en kwade ver voorbij." Turijn, een verrukkelijke stad. n

Praktisch

SN Brussels vliegt dagelijks op Turijn, www.flysn.be.

Le Meridien Lingotto Art+Tech, Via Nizza 230, Turijn, +39 (0)1166/42.20.00,

www.lemeridien-lingotto.it. Tweepersoonskamer vanaf 150 euro, ontbijt inbegrepen.

Hotel Villa Sassi, Strada al Traforo di Pino 47, +39 (0)118/98.05.56, www.villasassi.com.

Tweepersoonskamer vanaf 220 euro.

Cambio, Piazza Carignano 2, +39 (0)116/31.35.23, www.lapista.to.it.

Marino alle Scala, Piazza della Scala, 5, Milaan, +39 (0)11/54.21.37.

Toeristische dienst Turijn:

+39 (0)11/53.51.81, www.turismotorino.org .

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234