Woensdag 18/05/2022

Tsjetsjenen, de model-Vlamingen van de toekomst

Vijftien jaar geleden zou het een goede quizvraag geweest zijn. Wat is een Tsjetsjeen? Dankzij de burgeroorlog in de Russische deelrepubliek Tsjetsjenië kent nu iedereen het antwoord. Weinigen beseffen echter dat Tsjetsjenen zowat de snelst groeiende minderheid van ons land vormen. Zowat zevenduizend Tsjetsjenen werken hard aan de integratie in hun favoriete asielland. Incidenten zoals de raid op de Oostendse dancing Carré Beach kunnen ze daarbij missen als de pest.

Door Erik Raspoet

Een huisbezoek van het Speciaal Interventie Eskadron moet je verdienen. Voor minder dan vuurgevaarlijke gangsters of mogelijke terroristen komen deze rambo's van de Federale Politie doorgaans niet buiten. Het optreden van de SIE bij een reeks huiszoekingen in het Tsjetsjeense milieu in Oostende en Torhout was dan ook opmerkelijk. Banditisme of terrorisme waren niet aan de orde. De vijf arrestanten hadden de belangstelling van de SIE op andere merites verdiend. Ze zouden betrokken zijn geweest bij de raid op dancing Carré Beach, waarover in de Oostendse Langestraat al twee weken wordt nagekaart.

Messen, baseballbats, golfclubs, kettingen, met iedere versie neemt het wapenarsenaal indrukwekkender proporties aan. Feit is dat bij de raid rake klappen vielen, en dat de inboedel van de dancing rijp is voor het grof huisvuil. Het pandemonium in Carré Beach was het zwaarste maar niet het eerste incident met Tsjetsjeense jongeren in Oostende. Op 30 juli belegerde een bende van 20 Tsjetsjenen het politiekantoor in de Alfons Pieterslaan, om een van hun maten te bevrijden die tijdens een straatruzie was opgepakt. Belegeren, nou ja. Volgens sommigen waren de Tsjetsjenen gewoon uitleg gaan vragen. Dat ze dat niet individueel maar in groep deden, zou cultureel bepaald zijn. In Tsjetsjenië leeft de mens nu eenmaal in clanverband. De Oostendse politie, niet vertrouwd met de zeden in de Kaukasus, schoot evenwel in paniek, waarna de situatie zwaar uit de hand liep. Ook bij de politierazzia van woensdag worden vragen gesteld.

"Ze schieten met een kanon op een mug", foetert Josée Goethals, die zich bij Pax Christi om het onthaal en de integratie van Tsjetsjenen bekommert. "Waarom moesten ze zo nodig het Speciaal Interventie Eskadron optrommelen? Ze hebben deuren ingestampt, computers en gsm's in beslag genomen. Was dat echt nodig? Het zijn tenslotte geen gangsters. Ik ken die jongens. Hadden ze een simpele uitnodiging in de bus gestopt, dan waren ze zonder morren op het politiekantoor verschenen".

Hoe dan ook, er is werk aan de winkel voor de Vereniging Tsjetsjeense Gemeenschap Oostende, de jongste afdeling van een netwerk van zelfhulporganisaties dat ook Leuven, Dendermonde, Kortrijk, Hasselt en Roeselare overspant. Het initiatief werd vorig jaar in Antwerpen genomen, de stad met de grootste Tsjetsjeense gemeenschap in België. "We zijn begonnen met een subsidie van de Koning Boudewijnstichting", zegt Saypuddi Khalikov. "We willen een brug slaan tussen de diverse overheden en de Tsjetsjeense gemeenschap. Dat is nodig, want aan weerszijden is er een groot gebrek aan informatie. Zie je, Tsjetsjenen hebben van huis uit weinig of geen vertrouwen in officiële instanties. We moeten onze mensen leren dat België anders is dan Tsjetsjenië. Dat de overheid hier niet corrupt is, dat de politie er is om je te helpen en niet om je te onderdrukken. Onze voornaamste prioriteit is echter werk. Tsjetsjenen komen moeilijk aan de bak omdat ze de spelregels van de arbeidsmarkt niet kennen. Om dat te verhelpen geven we sollicitatietraining en brengen onze mensen arbeidsattitudes bij. Maar we organiseren ook dansgroepen en sportnamiddagen, het liefst in samenwerking met Vlamingen om de integratie te bevorderen."

Jammer allicht voor de sceptici van de multiculturele samenleving, maar ons land heeft er een forse minderheid bij. De voorbije zes jaar hebben zich zowat 7.000 Tsjetsjenen in ons land gevestigd, een aantal dat alleen maar zal groeien. Het zijn allemaal asielzoekers op de vlucht voor de burgeroorlog die Tsjetsjenië al twaalf jaar in de greep heeft. Deze deelrepubliek van de Russische Federatie levert jaar na jaar enkele van de zwartste bladzijden in de rapporten van mensenrechtenorganisaties. Bomaanslagen, moorden, ontvoeringen, folteringen en verkrachtingen, het zijn praktijken waar zowel de pro-Russische milities als de separatisten zich op grote schaal aan bezondigen. De burgerbevolking zit in de tang, vluchten is vaak een kwestie van overleven. Vooral na het uitbreken van de Tweede Tsjetsjeense Oorlog in 1999 is een massale exodus richting Europa op gang gekomen.

Opmerkelijk: België is samen met Oostenrijk het populairste asielland onder Tsjetsjenen. Alleen al in de eerste zes maanden van dit jaar vroegen 697 Russen asiel aan in ons land, een cijfer dat volgens de Dienst Vreemdelingenzaken voor 80 tot 90 procent uit Tsjetsjenen bestaat. Ook vorig jaar was Rusland - Tsjetsjenië dus - met 1.519 aanvragen kampioen van de asielstatistieken, met ruime voorsprong op nummer twee, Congo. Ook in de top tien van erkenningen door het Commissariaat-Generaal voor de Vluchtelingen staan Tsjetsjenen onbedreigd op kop. Vorig jaar kregen 1.256 Russen, nagenoeg allemaal Tsjetsjenen, de felbegeerde vluchtelingenstatus met de bijbehorende verblijfsvergunning voor onbepaalde duur.

"Het erkenningspercentage ligt erg hoog", zegt de commissaris-generaal voor de vluchtelingen, Dirk Van Den Bulck. "Tsjetsjeense asielzoekers die door het ontvankelijkheidsonderzoek van de DVZ geraken, maken een grote kans op papieren. We passen de Conventie van Genève consequent toe. De Tsjetsjeense burgeroorlog is een conflict met een duidelijk politieke, etnisch en religieuze dimensie. Tsjetsjenen die kunnen aantonen dat ze bedreigd worden, vallen bijgevolg automatisch onder de Conventie. In principe weigeren we alleen als we vaststellen dat ze een reëel alternatief hebben buiten Tsjetsjenië. Het komt namelijk voor dat etnische Tsjetsjenen uit Moskou of Leningrad zich op de oorlog beroepen om hier asiel aan te vragen. Dat valt moeilijk te doorprikken, want ze spreken de taal en ze hebben verwanten in Tsjetsjenië. Het is een ingewikkeld conflict voor onze Oost-Europaspecialisten. Zo moeten we oppassen dat we geen oorlogsmisdadigers binnenhalen. Het is al gebeurd dat een Tsjetsjeense asielzoeker tijdens een ondervraging vertelt hoe hij tegenstanders heeft gemarteld of geëxecuteerd. In zo'n geval weigeren we uiteraard de erkenning, en schakelen we het parket in".

De ruimhartige toepassing van de Conventie van Genève is volgens Van Den Buck de voornaamste reden waarom België zo populair is onder Tsjetsjeense asielzoekers. "In andere landen wordt er vaak met tijdelijke statuten gewerkt", zegt hij. "Tsjetsjenen weten dat ze in België een volwaardige vluchtelingenstatus kunnen krijgen, en ze beseffen natuurlijk ook dat erkende vluchtelingen hier een bestaansminimum krijgen en sociale zekerheid genieten. Vaak kloppen ze eerst in een ander land aan, meestal in Polen. Zodra ze daar een statuut hebben, trekken ze door naar België in de hoop zich te verbeteren. Jammer voor de betrokkenen, maar zo werkt het niet. Volgens de Dublinovereenkomst moeten we die asielzoekers terugsturen naar het land waar ze Europa binnen zijn gekomen."

Behalve een interessant statuut heeft ons land nog een aantrekkelijke eigenschap. De aanwezigheid van een grote gemeenschap Tsjetsjenen werkt als een vangnet voor nieuwkomers. Van lieverlede zijn er echte kolonies ontstaan, vooral in Antwerpen, Verviers, Brussel, Hasselt en Gent. "In feite kun je niet spreken van één gemeenschap", zegt Van Den Bulck. "Tsjetsjenen leven in clans, en dat laat zich ook hier gevoelen. Sommige van die clans leven op gespannen voet met elkaar. We ontvangen vaak anonieme brieven van Tsjetsjenen die de asielaanvraag van andere Tsjetsjenen met belastende informatie onderuit proberen te halen. Dat zie je in geen enkele andere gemeenschap."

Ieder volk zijn duistere kantjes. Maar zijn Tsjetsjenen ook agressief, zoals de voorbije dagen vaak werd geopperd? "Niet meer of minder dan andere bevolkingsgroepen", zegt Georges Vergauwen, directeur van het federale opvangcentrum van Kapellen. "Ze zijn doorgaans vriendelijk maar gesloten, ook al vanwege het communicatieprobleem. Behalve Russisch en Tsjetsjeens spreken ze geen talen. Maar die gereserveerdheid heeft ook te maken met hun achtergrond. De meeste Tsjetsjenen hebben gruwelijke ervaringen achter de rug. Families zijn zelden volledig. De vader is omgekomen in de oorlog, of de moeder is spoorloos verdwenen. Die mensen arriveren hier met levensgrote trauma's."

Van communicatieproblemen heeft Saypuddi Khalikov geen last meer. Deze in Moskou opgeleide bioloog en bedrijfsmanager mag een voorbeeld van geslaagde integratie worden genoemd. Amper een jaar na zijn aankomst in 2000 was hij voltijds aan het werk en zat hij iedere avond op de schoolbanken om Nederlands te leren. Tegenwoordig werkt hij voor de stad Antwerpen in een project om Tsjetsjenen te begeleiden op de moeizame tocht naar de arbeidsmarkt. "Tsjetsjenen zijn erg begaan met hun integratie", zegt hij. "Dat mis ik in de berichtgeving over die rellen in Oostende. Het wangedrag van een handvol jongeren wordt aangegrepen om een hele gemeenschap te stigmatiseren. Waarom schrijven jullie niet over Tsjetsjeense jongeren die hier hogere studies aanvatten? Ik ken er tientallen, in Antwerpen, Gent en Brussel. Ze hebben het niet gemakkelijk, met weinig middelen en een taalbarrière die ze eerst moeten overwinnen. Maar ze zijn erg gemotiveerd, ze willen iets betekenen voor de maatschappij. Ze beseffen dat hun toekomst in België ligt, want terugkeren is helaas onmogelijk".

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234