Vrijdag 22/10/2021

Griekenland

Tsipras heeft amper vrienden in Europa

null Beeld AP
Beeld AP

Alexis Tsipras, Griekse premier en Syriza-voorman, zit vandaag voor het eerst samen in een ruimte met alle andere Europese leiders. Ook al zal het thema Oekraïne de informele top in Brussel domineren, toch zal hij aftasten in hoeverre zijn land bondgenoten kan vinden om de schulden- en besparingslast te verminderen.

Het gierige Noorden

Elk homerisch of bovenmenselijk gevecht bestaat uit een duidelijke tweestrijd. Griekenland kijkt Duitslandnu al vijf jaar recht in de ogen. En met Syriza staat er aan de Griekse kant voor het eerst een partij die niet snel zal wijken. Niet dat Duitsland en bondskanselier Angela Merkel van plan is te zwichten voor de harde retoriek uit Athene. De reden daarvoor is al jaren even duidelijk als hardnekkig: de meerderheid van de Duitse publieke opinie beschouwt de Grieken nog altijd als ondankbare potverteerders die weigeren lessen te trekken uit het verleden. Wie alleen overleeft dankzij belastinggeld uit de rest van Europa, heeft niet op tafel te kloppen.

Een mening die het gros van de Nederlandse, Finse en Oostenrijksebevolking met de Duitsers deelt. Allemaal zien zij zichzelf als hardwerkende Europeanen, die de tering naar de nering zetten als het moet. Niet zonder enige ironie zitten in alle vier de regeringen van het Gierige Noorden sociaaldemocraten. Maar op die ideologische band hoeft Tsipras niet te rekenen. Zeker niet in Finland, dat met verkiezingen in april al in een electorale fase verkeert.

De gelouterde bespaarders

In theorie zou Griekenland bondgenoten moeten vinden in landen zoals Ierland, Portugal en Spanje. Ook zij hebben net als de Grieken zwaar moeten besparen onder dwang van Europa, al dan niet in het kader van een reddingsplan. Net daarom vormen zij, zo klinkt het bij diplomatieke bronnen, één blok tegen de Griekse eis om minder te besparen en de schuldenlast te verlagen, meer zelfs dan de Duitsers en de Nederlanders. Ook zij zagen hun economie de dieperik ingaan, hun werkloosheid exploderen en hun hele land verglijden in uitzichtloze toestand. Alleen lijkt Ierland aan de betere hand en hebben ook Portugal en Spanje uitzicht op een voorzichtig herstel. Dus waarom zou Griekenland wel plots recht hebben op extra ruimte en zuurstof? Bovendien is de conservatieve regering in Spanje, net als de sociaaldemocratische oppositie, beducht voor de groeiende populariteit van Podemos, net als Syriza een nieuwe politieke beweging die een eind wil maken aan de harde besparingen in het land. Zelf bij een kleine toegeving aan Syriza, krijgt de Podemos-partij van Pablo Iglesias extra wind in de zeilen.

Het boze Oosten

In dit kamp bevinden zich de Baltische staten-Letland, Estland en Litouwen - en Polen. Het land van Europees president Donald Tusk is de voorbije jaren uitgegroeid tot een van de hoofdrolspelers in de EU, ook al betaalt het (nog) niet met de euro. Het soortelijk gewicht van de Baltische staten, die wel behoren tot de eurozone, ligt weliswaar een stuk lager, alleen voelen zij net als Polen sinds de crisis in Oekraïne en de annexatie van de Krim de hete adem van Rusland in hun nek.

"Het openlijk geflirt tussen Syriza en Moskou valt bij hen in heel slechte aarde", zegt Europa-kenner Steven Van Hecke (KU Leuven). "Wij onderschatten dat in West-Europa, maar voor hen is de Russische dreiging een kwestie van leven of dood. Hier heeft Tsipras echt wel de voorbije weken ruiten ingesmeten."

Bovendien koos Estland de voorbije jaren voor zware besparingen als weg uit een zware recessie en is dus allesbehalve geneigd toe te geven aan de Griekse eisen.

Het weifelende Zuiden

Italië en Frankrijk twijfelen hoe hard ze het willen opnemen voor Griekenland. Beide landen leunen met socialistische regeringen het dichtst aan tegen Syriza en zowel president François Hollande als premier Matteo Renzi probeerden eerder al om het overheerserende besparingsdiscours in Europa te doorbreken, zonder veel succes. Als er de voorbije weken één hooggeplaatste politicus was die zichzelf "een medestander" noemde van de Grieken was het wel de Franse minister van Financiën Michel Sapin. Alleen zitten Hollande en Merkel voorlopig op dezelfde lijn en vrezen zowel de PS in Frankrijk als de PD in Italië het lot van PASOK, de Griekse socialisten die zowat alle kiezers zag overlopen naar Syriza. Bovendien getuigde de uitspraak van de Griekse minister van Financiën Varoufakis dat als Griekenland valt, Italië de volgende is, ook niet van diplomatieke fijngevoeligheid.

De bezorgde zijlijn

Groot-Brittannië, Denemarken en Zweden blijven vasthouden aan hun nationale munt en bijgevolg minder betrokken partij in de Griekse kwestie. Ook al zou een gedeeltelijke ineenstorting van de euro ook voor hen als voornaamste handelspartners van de eurozone een ramp betekenen. Zo is de Deense kroon zelf gelinkt aan de Europese eenheidsmunt. Maar bij die bezorgdheid houdt het ook op. Zich scharen achter Griekenland tegen de rest van Europa is geen optie. Zeker de Britse premier David Cameron zal er alles aan doen om zich niet te verbranden aan Europese kwesties, onder vuur door de eurosceptici in zijn eigen partij en bij UKIP in aanloop naar de verkiezingen in mei.

De stille neutralen

Zonder ze over één kam te willen scheren, maar alle andere EU-lidstaten hebben één ding gemeen. In de bres springen voor Tsipras levert het weinig of niets op. Cyprus staat cultureel dicht bij de Grieken, maar met een conservatieve regering zeker niet op dezelfde lijn als Syriza. En relatief arme landen zoals Slowakije vragen zich af of de verhoudingsgewijs rijkere Grieken op zo veel medelijden moeten rekenen. België schurkt, net als op de kaart, zowat tussen Nederland en Frankrijk in. Respect voor de Griekse verkiezingen, zonder toe te staan dat Griekenland afwijkt van het huidige besparingsplan.

En nu, Tsipras?

De loopgravenoorlog tussen Griekenland en hun tegenstanders zal wel nog even duren. Maar op korte termijn zal Tsipras niet moeten rekenen op veel bondgenoten. Zelfs als er een compromis uit de bus komt, al dan niet met een tijdelijke overbrugging tot de zomer, zal die hoogstens cosmetisch zijn. "Wat we de voorbije weken hebben gezien was pure retoriek", zegt Karel Lannoo van de denktanks Centre for European Studies. "Al die ontmoetingen van vorig week waren al langer gepland. Syriza wil met die forse uitspraken gewoon tonen aan hun kiezers dat ze het écht wel geprobeerd hebben, maar dat een fundamentele koerswijziging er niet inzit. Vergeet ook niet dat de Grieken het ergste eigenlijk achter de rug hebben. Syriza zal binnenkort plooien, daar ben ik gerust op."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234