Woensdag 23/10/2019

Interview Maarten van Rossem

‘Trumps uitdagers zijn een clubje van niets’: VS-kenner Maarten van Rossem

‘België is misschien meer een merkwaardige verzameling van mensen die het nergens over eens zijn dan een land, maar zorgen er tenminste voor dat er ’s avonds overal lantaarns branden.’ Beeld ANP Kippa

Als hij niet opdraaft als jurylid in de Nederlandse editie van De slimste mens, fileert historicus Maarten van Rossem (75) messcherp de Amerikaanse politiek. Deze week zag hij verbaasd hoe zwak de Democraten staan tegenover een ontketende Donald Trump. ‘Het is een clubje van niets, sorry.’

Trump blijft maar uithalen naar zwarte Democratische Congresleden. Is dit politiek opportunisme of racisme?

“Het is zonder meer electorale profilering. Trump scoort daar heel goed mee. Zijn achterban van blanke Amerikanen, die ook zo denken, wordt prima bediend. Dat hij een hufter is om zoiets te doen kan je natuurlijk ook vinden.”

We zagen de president ook in Jamestown, waar de slavernij begon, racisme veroordelen en de vrijlating vragen van zwarte rapper A$AP Rocky uit een Zweedse cel. Wie is de echte Trump?

“De echte Trump is een volstrekt principeloze narcist, die volop geniet van de permanente aandacht voor zichzelf. Is hij een racist tot op bodem van zijn ziel? Dat denk ik niet, eerlijk gezegd. Trump is wel een leugenaar die meedogenloos misbruik maakt van de zwakte van zijn tegenstander. Ook nu. Door zijn aanval moesten de Democraten zich als partij scharen achter de vier aangevallen vrouwen (onder wie Alexandria Ocasio-Cortez, MR) en afgevaardigde Elijah Cummings uit Baltimore, wat ze liever niet deden omdat ze te links zijn. Puur objectief was het van Trump dus een knappe electorale zet”.

Volgens een Quinnipiac-peiling vinden acht op de tien Afro-Amerikanen Trump een racist. Kan hij het zich veroorloven hun stemmen te verliezen?

“Nou, dat valt wel mee hoor. De zwarte kiezers zijn maar een klein deel van Trumps doelgroep. Als zijn blanke kernelectoraat komt opdraven, én de gematigde Republikeinen die liever hem hebben dan een Democraat, dan geef ik hem vandaag 60/40-kans om te winnen. Trump maakt nu al een goede kans om herverkozen te worden.”

Deze week hielden de Democratische kandidaten pas hun eerste debatten. Ziet u iemand die hem het hoofd kan bieden?

“De Democratische partij slaagt er totaal niet in een overtuigend beeld van zichzelf te schetsen. Ze dénken niet te kunnen verliezen omdat ze ook al de Midterms wonnen. Ik wil dat nog weleens zien. Deze week voerden ze wel honderd kandidaten op, bij wijze van spreken. Zoiets geeft een verschrikkelijke indruk. Ze hebben ook allemaal enorm linkse voorstellen die kansloos zijn in het centrum van de Amerikaanse politiek. Het is een clubje van niets, sorry dat ik het moet zeggen. Ik zie het somber in voor hen, in 2020. De economie draait tegelijk als een tierelier, een doorslaggevende factor in het voordeel van Trump.”

“De Democraten hebben ook géén overtuigende, charismatische tegenkandidaat zoals ze ooit Obama hadden. Joe Biden? Kom op, die hoort in het bejaardentehuis. Die moet toch beter weten? Elizabeth Warren? Zij is een geweldige intellectuele, maar met linkse ideeën die ze zelfs niet bij onze sociaaldemocraten verkocht zou krijgen, én ze is vrouw. Als ik de Democraten één advies mag geven: kom deze keer niet met een vrouw als kandidaat, want dan verlies je zeker. De misogynie is in de VS nog heel sterk. Het zit er nog verankerd in de cultuur. En niet alleen daar. Waarom hadden wij nog nooit een vrouwelijke premier?”

‘De Democraten hebben géén overtuigende, charismatische tegenkandidaat zoals ze ooit Obama hadden. Joe Biden? Kom op, die hoort in het bejaardentehuis.’ Beeld AFP

Moeten de Democraten net daarom niet radicaler en feministischer worden – zoals Trump vier jaar geleden ook won met radicalisme?

“Dat kan ook waar zijn. Een jaar is nog lang, ik geef uiteraard een beeld van nu. Er zit altijd een factor onvoorspelbaarheid in verkiezingen. Maar Trump bespeelt nu wel als énige het fijn gevoel voor de banale retoriek van het populisme. Om dat te doorprikken moet je als Democraat stevig in je schoenen staan, of hij brandt je tot op je enkels af”.

De Democraten hopen hun kansen wel te keren met de latinogemeenschap, de snelstgroeiende kiezersgroep die Trump verstoot door zijn Muur en een streng migratiebeleid?

“Ja, maar dat speelde de vorige keer toch ook geen rol? De VS heeft nu eenmaal een kiessysteem dat heel sterk de nadruk legt op het bevoordelen van de blanke minderheid. Hillary had 3 miljoen stemmen méér dan Trump maar ze kwamen uit New York of Californië. De Democraten wonen geconcentreerd en de Republikeinen zitten overal. Kijk maar naar het kaartje van de kiesdistricten: Republikeins rood met wat blauwe randverschijnselen. De Republikeinen weten ook de districtsgrenzen in hun voordeel te hertekenen (gerrymandering, MR), terwijl dat een aanfluiting is van elke democratische regel en het ‘one man, one vote’-systeem.

“Er zijn maar heel weinig democratieën die zo weinig democratisch zijn als het Amerikaanse systeem. Het deugt eigenlijk voor geen meter. Door het presidentieel systeem wordt de strijd ook herleid tot twee personen. Schaf dat toch af! In een parlementaire democratie maken blufpokerende populisten veel minder kans. Kijk maar naar België. Jullie zijn misschien meer een merkwaardige verzameling van mensen die het nergens over eens zijn dan een land, maar zorgen er tenminste voor dat er ’s avonds overal lantaarns branden.”

Hoe kunnen de Democraten president Trump wel verslaan?

“Eerst moeten ze ophouden met het gelul over impeachment. Een afzettingsprocedure zou het stomste zijn wat ze kunnen doen. Daarmee beschadig je jezelf evenveel. Nee, ze moeten élke dag uitleggen dat Trump geen enkele grote belofte hield. Hij zou een enorm programma uitrollen om werkloosheid in het Midwesten te bestrijden. Hij zou hun derdewereldinfrastructuur herstellen. Daar kwam niets van in huis. Zijn Korea-charade leverde geen zak op. Hij heeft zich erin laten luizen door Kim Jong-un, die met hem op de foto mocht. Nu hebben we de zogezegde Iran-crisis die ook al uitzichtloos is, want eigenlijk wil hij geen oorlog voeren. Trumps doelen worden nooit gerealiseerd.”

Maarten van Rossem: ‘Er zijn maar heel weinig democratieën die zo weinig democratisch zijn als het Amerikaanse systeem. Het deugt eigenlijk voor geen meter.’ Beeld Hollandse Hoogte / Bert Beelen

Ook een oplossing voor het getwist met China blijft uit?

“Ja, zijn zogenaamde handelsoorlog met China zal tot niets zal leiden. Hij vergeet dat het een tegenstander is die gewaagd is aan de VS. China exporteert nu al meer naar de EU dan naar de VS.”

Overleeft de Republikeinse partij nog een ambtstermijn van Trump?

“De Republikeinse partij verandert in een rechts-populistische partij. Daar begon president Reagan eigenlijk al mee. ‘Ieder voor zich, God voor alles’, zei Reagan. Het eerste is gelukt. God is intussen vertrokken.”

Wat betekent ‘four more years’ voor de Amerikaanse democratie?

“De democratie is al zwaar beschadigd. De problemen wortelen in het feit dat de VS ooit gesticht zijn als slavenrepubliek. Het Zuiden is door dit geboortedefect nog steeds een racistische, gewelddadige samenleving waar ooit een bloedige burgeroorlog om is gevoerd. The pursuit of happiness geldt er enkel voor blanke, maar niet voor zwarte Amerikanen. Denk aan de chain gang (waarbij gedetineerden geboeid aan elkaar dwangarbeid verrichten, MR) ... dat zoiets nog bestaat! Ik bewonder in alle opzichten de VS, maar het kan ook een kloteland zijn waar gruwelijke misstanden getolereerd worden.”

‘De Democraten moeten gewoon élke dag uitleggen dat Trump geen enkele grote belofte hield’, zegt Van Rossem. Beeld Photo News

Hoe moet de EU omgaan met Trump?

“De poot stijf houden. De EU is de grootste markt ter wereld. Anders dan men zegt functioneren we prima, want we zijn gegrondvest op de betonnen vloer van een gemeenschappelijke markt en Europees grondrecht. Als er de voorbije jaren iets gedemonstreerd is, dan wel de verborgen kracht van de EU. De Britten stappen er wel uit maar ook na brexit moeten zij met ons afspraken maken.”

Behalve Boris Johnson, die denkt dat Trump zijn handel zal redden?

 “Trump voelt zich verwant met Johnson, die ook systematisch liegt. Maar Trumps beloftes over een gewéldig handelsverdrag met het VK is praatjesmakerij. Zoiets onderhandelen duurt jaren. Als dat af is ligt Trump al onder de groene zoden.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234