Donderdag 17/10/2019

Reportage

Trumps immigratiebeleid rijt gezinnen uiteen

Een betoging tegen het opsplitsen van families in Californië, in juni. Beeld EPA

Achttien jaar in de VS en dan naar Mexico gedeporteerd worden, vanwege een formaliteit. Dat dit de moeder van een latino-gezin nu overkomt, is geen toeval. "Trump wil laten zien dat hij hard optreedt."

Halverwege de mis in het kerkje in Chicago gaat de gebalde vuist van de dominee omhoog, een oudere Jeff Bridges met grijs achterovergekamd haar en een bruin postbode-overhemd over zijn buik. "Hoe dúrven ze gezinnen te scheiden, als God zelf hen heeft samengesmeed? De autoriteiten hebben geen respect voor onze gemeenschap. Dus moet onze gemeenschap zichzelf verdedigen. Verdedig de gezinnen! Verdedig je volk! Kom dinsdag naar de immigratiedienst om te laten zien dat wij sterker zijn!"

De preek wordt zin voor zin in het Spaans vertaald. In de banken zitten deze zondag begin juli enkele tientallen Mexicaanse immigranten, waaronder twee gezinnen die zich de dinsdag daarop moeten melden bij de Amerikaanse immigratiedienst ICE. Van het gezin Gutierrez dreigt vader Armando te worden uitgezet, van het gezin Lino moeder Francisca. Met achterlating van hun Amerikaanse familieleden.

De dominee, Walter 'Slim' Coleman, haalt de gezinnen naar voren. Ze gaan in een kring bij elkaar staan en de kerkgangers houden hun handen als een beschermend afdak omhoog. Er hangt een poster onder de kansel, waarop de gezichten van Jezus en Che Guevara naadloos in elkaar overgaan. 'Rechtvaardig zijn is revolutionair zijn', staat erop in het Spaans. Si, se puede!, roept iemand - Yes, we can!

Bij Francesca Lino stromen de tranen over de wangen.

Nog een paar dagen, dan kan het gedaan zijn. Na achttien jaar in het beloofde land, waar ze een man had en kinderen en een eigen woning en een eigen auto en een baan in een chocoladefabriek, moet ze terug naar huis. Dat haar huis helemaal niet meer is. Zeker niet zonder kinderen.

Er zijn in Amerika zes miljoen legale kinderen met illegale ouders. De ouders komen van buiten, maar de kinderen zijn in de Verenigde Staten geboren en opgegroeid. President Trump heeft vorige maand besloten om het gedoogbeleid voor deze ouders, waarvoor zijn voorganger Obama de aanzet had gegeven en dat juridisch al werd aangevochten, definitief af te schaffen. Miljoenen Amerikaanse kinderen kunnen op deze manier hun ouders kwijtraken.

Enige uitweg

Het verhaal van Francisca Lino begint in 1999, toen ze nog Francisca Burciaga heette. Op 32-jarige leeftijd besloot ze te vertrekken uit Zacatecas, een oude goudmijnstad in midden-Mexico met een prachtige kathedraal en daaromheen de sloppenwijken. Haar man was al eerder naar de Verenigde Staten gegaan, om daar geld te gaan verdienen voor Francisca en haar twee kinderen. Nooit meer wat van gehoord. Als alleenstaande moeder redde Francisca het niet met haar baantje als serveerster, en dus vond ze de enige uitweg: naar het noorden.

Een smokkelaar gaf haar een reisdocument met een toeristenvisum dat op een andere naam stond. Bij de grens tussen Mexico en Texas werd ze tegengehouden. De Amerikaanse douanebeambte controleerde het document en vroeg wanneer haar moeder geboren was - de moeder van de werkelijke eigenaar van het visum dus. Francisca had het uit haar hoofd geleerd maar wist het in de zenuwen niet meer te reproduceren.

Ze werd teruggestuurd, wat in juridische zin een deportatie was. Daarop kocht ze een paar maanden later voor 700 dollar een illegale oversteek over de Rio Grande, plus aanvullend vervoer. Ze waadde door de rivier bij Ciudad Juárez en werd door de coyotes (mensensmokkelaars) afgezet even voorbij El Paso, waarna ze per bus doorreisde naar familie in Chicago. Daar ontmoette ze op een feestje Diego Lino, de stiefzoon van haar oom, een man met een goede baan als conciërge, en Amerikaans staatsburger. Niet veel later waren ze getrouwd.

Beeld Photo News

Onherstelbaar foutje

Het probleem begon toen Diego voor zijn vrouw een greencard (werkvergunning) aanvroeg. Ze kregen hulp bij het invullen van de formulieren. "Ben je ooit het land uit gezet", was een van de vragen, en toen kruiste de vrijwilliger per ongeluk 'nee' aan. Maar toen ze op gesprek kwam antwoordde Francisca naar waarheid: ja. Toen had ze dus gelogen op een formulier. Ze zei dat het een foutje was, maar dat mocht niet baten. Ze moest vier weken naar de gevangenis, terwijl haar te vroeg geboren tweeling in het ziekenhuis in een couveuse lag.

"We hadden een foutje gemaakt, en wilden dat herstellen", zegt Diego, terwijl hij met zijn gezin aan tafel in de kerk als ontbijt muffins van McDonald's eet. "Maar dat was onmogelijk. Anderen mogen zichzelf voortdurend corrigeren. Kijk naar Trump, die zegt ook de ene dag het ene en de andere dag het andere. Hij mag het wel."

Daar zitten ze, een gezin dat wordt opgeknipt. Francisca, een trotse vrouw van 50, met ogen die voortdurend glanzen van verdriet; Diego, haar man, die zich lange tijd in leven hield met twee banen van 5 dollar per uur (4,30 euro); Judith en Juliana, de tweeling uit de couveuse, inmiddels twee 15-jarige pubers; en Britzy, de 16-jarige dochter die aan depressies lijdt en er een zelfmoordpoging op heeft zitten maar die manmoedig het Spaans van haar moeder vertaalt. (Francisca's twee dochters uit haar eerste huwelijk zijn er niet, die zijn het huis al uit en studeren).

Francisca hoefde niet te worden uitgezet als ze zich voortaan elk jaar zou melden bij de immigratiedienst. Ze werkte jarenlang bij de chocoladefabriek, waar ze de papiertjes om chocolaatjes deed. Haar advocaat spande rechtszaken aan die soms tot het Hooggerechtshof kwamen, en verschillende Congresleden bemoeiden zich met haar zaak. Maar er kwam geen verandering in haar status.

Wel kwam er onder president Obama hoop, omdat hij besloot dat de ouders van Amerikaanse kinderen geen prioriteit zijn bij de uitzettingen. Dat gedoogbeleid leek een voorproefje van een algehele herziening van het immigratiebeleid. "We zaten te wachten op een nieuwe wet", zegt dochter Britzy. "En we dachten: met Hillary komt die er wel. We dachten dat het echt zou veranderen."

Er kwam verandering, maar niet in de richting die ze hadden verwacht. Dominee Coleman noemt de verkiezing van Trump zondagochtend in zijn preek 'het kruisigen van de hoop'.

"Toen we de uitslag hoorden wisten we dat we een probleem hadden", zegt Britzy.

Deportatie is aanstaande

Op 7 maart dit jaar had Francisca haar periodieke afspraak met ICE, de eerste na de inauguratie van Trump. Ze meldde zich bij de bruine ambtenarenkolos in het centrum van Chicago en ging naar binnen. Daar kreeg ze te horen dat ze weer een jaar mocht blijven, en juichend stapte ze naar buiten.

"Misschien dat we toen te veel kabaal hebben gemaakt", zegt haar advocaat Chris Bergin nu. "Misschien vonden ze dat we te triomfantelijk waren."

Want na 5 minuten feestelijke opluchting ging de telefoon. ICE aan de lijn. Of ze toch nog even wilden terugkomen. Ze gingen weer naar binnen en kregen te horen dat er een foutje was gemaakt. Een andere beambte dan normaal had zich over het dossier gebogen, maar die was daarna gecorrigeerd door de normale beambte. En die zei nu tegen Francisca: op 11 juli moet je je weer melden, met koffers en vliegticket in de hand. Oftewel: de deporatie was aanstaande.

"Het was verschrikkelijk", zegt Britzy, die daar in het kantoor in maart een paniekaanval kreeg. "Het is alsof je een kind een snoepje geeft en dan weer afpakt."

En 11 juli, dat is dus deze aankomende dinsdag. Francisca weet nog niet wat ze gaat doen. Gaat ze zich inderdaad melden, met het risico dat ze meteen wordt uitgezet? Of gaat ze zich schuilhouden in deze kerk, met het risico dat ze dan haar resterende juridische glazen ingooit omdat ze een ICE-bevel weigert op te volgen, en verdere beroepsprocedures dan geen zin meer hebben? "Ik weet echt niet wat de consequenties zijn", zegt ze. "Het is een gok."

ICE-agenten pakken een man op in San Clemente, Californië. Beeld REUTERS

Als je je ergens kunt schuilhouden in Amerika is het hier, in de Lincoln United Methodist Church. Het is een eenvoudig kerkje net buiten Little Village, de Mexicaanse wijk van Chicago, tegenover een leegstaand politiebureau. De dominees lieten in de zusterkerk elf jaar geleden Elvira Arellano schuilen, een andere Mexicaanse met een Amerikaanse zoon, die daarmee symbool werd voor de vervolgde illegalen. Ze kreeg er een jaar lang onderdak. Er is voor de politie geen juridisch beletsel om een kerk in te gaan, maar wel een morele en publicitaire drempel. Hiermee blies de kerk het begrip sanctuary, vrijplaats, nieuw leven in. Arellano werd alsnog gearresteerd en gedeporteerd toen ze een lezing wilde geven in Californië. Inmiddels is ze terug in Amerika, waar ze wordt gedoogd.

De kerk, met binnen muurschilderingen van vrouwelijke guerrillastrijders met kalasjnikovs, is een begrip geworden. Ook voor tegenstanders: op de voordeur is eerder 'Rape and Kill Mexico' geschreven, en 'KKK' en 'Burn', en een swastika en 'Trump Rules'.

'De Golf'

Britzy denkt dat het beter is volgens de regels te spelen en ze besluiten dinsdag toch gewoon naar het ICE-kantoor te gaan.

Het gezin heeft al plannen gemaakt voor het geval Francisca terug moet naar Zacatecas. Britzy, die niet zonder haar moeder kan, gaat mee, ook al zegt ze bang te zijn voor de bendes in en rond de stad, waar het geweld het afgelopen jaar met 93 procent is toegenomen. "En ik kan daar mijn school wel afmaken", zegt Britzy, "maar ik heb niets aan een Mexicaans diploma, dat is in Amerika niet geldig." Juliana en Judith , die nauwelijks Spaans spreken, blijven bij hun vader in Chicago.

Hun huis in Chicago hebben ze al verkocht. Ze wonen nu in een appartementje buiten de stad. De reis naar Zacatecas wil Diego met zijn vijven maken, met zijn allen in de auto. Dat wordt een laatste familietrip. De weg naar de uitgang gaan ze samen maken.

Britzy heeft in zekere zin al afstand genomen van Amerika. "Ik sta niet meer op voor het afleggen van de eed, elke dag op school." Ook veel andere latino-kinderen staan niet meer op, zegt ze: er groeit een generatie op, in de immigrantenwijken van Amerika, die zich niet meer verbonden voelt met het land waar ze geboren zijn. 'De Golf', noemt Coleman ze, de aankomende groep revolutionairen. "Er staat een leger op!", zei hij zondag in zijn preek, leunend op zijn wandelstok. "De spanningen waaronder deze kinderen lijden, hebben de kinderen kracht gegeven. Ze zullen vechten voor hun ouders."

Op dinsdagochtend stappen de Lino's uit de metro bij het immigratiebureau. Er staan wat camera's van Spaanstalige zenders en van CNN. Advocaat Bergin legt een verklaring af: hij denkt toch nog uitstel te kunnen krijgen, op grond van de 'stevige psychische problemen' van de kinderen. Ook dominee Coleman legt een verklaring af: volgens hem wordt de grondwet geschonden, omdat de kinderen (Amerikanen) worden gedwarsboomd bij hun 'pursuit of happiness'.

Diego heeft zijn plan om zo nodig met het hele gezin naar Mexico te rijden toch maar geschrapt: op aanraden van advocaat Bergin heeft hij maandag op internet op het laatste moment een vliegticket gekocht voor Francisca, om dat aan de ICE-offiieren te kunnen laten zien als ze zich straks melden. "Dan zien ze dat we van goede wil zijn", zegt Diego. De reisdatum is 25 augustus. "Raar om een ticket te kopen waarvan je hoopt dat je het nooit hoeft te gebruiken."

Gisteren hebben ze samen hun mogelijk laatste avondmaal gegeten: hamburgers en friet bij de McDonald's. Daarna hebben ze samen de avond doorgebracht. Francesca heeft niet geslapen. "We hebben goede hoop", zegt advocaat Bergin. "We denken dat Chicago een groter hart heeft dan andere plekken in Amerika."

Migranten wachten op orders van ICE-agenten. Beeld REUTERS

Dan gaan ze het gebouw binnen. De grootmoeder mag niet mee. Binnen volgt een nieuwe scheiding: alleen Francisca wordt, met haar advocaat, toegelaten tot het kantoortje waar ze het oordeel te horen zal krijgen. Haar man en kinderen moeten buiten wachten. In het kantoortje is behalve twee ICE-officieren ook iemand met handboeien aanwezig. "Ik had het idee dat ze Francisca meteen mee wilden nemen", zegt Bergin naderhand, weer buiten. "Maar toen we het vliegticket lieten zien, ontspanden ze een beetje."

Element van revanche

De vertrekdatum op het ticket is 25 augustus, en dus krijgen de Lino's nog vijf weken respijt. Met tranen in de ogen melden ze zich weer buiten. "We moeten weg", zegt Francisca.

"Het is moeilijk te geloven dat een regering een familie zo hard kan aanpakken", zegt advocaat Bergin. "Het lijkt wel alsof er een element van revanche in dit oordeel zit."

Even later komt Armando Gutierrez naar buiten. Hij mag wel weer een jaar blijven. "Er zit veel willekeur in de uitspraken", zegt Cecilia Garcia van Familia Latina Unida, een hulporganisatie. "Het ligt soms echt aan de persoonlijke opvattingen van de ambtenaar of iemand mag blijven of niet."

ICE geeft geen commentaar op de zaak, maar wijst op het feit dat Francisca Lino een Mexicaanse is die in 1999 gedeporteerd is, daarna illegaal het land is binnengekomen en op 7 maart te horen heeft gekregen dat haar uitzetbevel nu wordt uitgevoerd.

Juist omdat haar zaak veel aandacht heeft gekregen is het nu hard tegen hard, vreest Bergin. "Je ziet dat de regering-Trump graag wil laten zien dat ze hard optreden tegen illegalen. Ze zijn op zoek naar een confrontatie. Wat is er dan mooier dan deze zaak, van een van de zieligste gevallen in Chicago, dat ook nog de eerste sanctuary city was. Minister van Justitie Jeff Sessions heeft een geweldige dag als juist deze vrouw wordt gedeporteerd."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234