Donderdag 19/09/2019

president trump

Trump zwijgt als het graf na ongekende kritiek van ministers en topadviseur

President Trump. Beeld AFP

Onder Trumps voorgangers zou het geen seconde zijn getolereerd: ministers en een adviseur die het wagen de president in het openbaar tegen te spreken. Maar Donald Trump zwijgt deze dagen in alle talen over het drietal dat het in amper vijf dagen waagde hem af te vallen over Noord-Korea en Charlottesville. Defensie-minister 'Mad Dog' Mattis, ooit bewierookt door de president, was gisteren de laatste topfunctionaris die voor het oog van de natie zijn baas tegensprak.

"Diplomatieke oplossingen zijn altijd mogelijk", aldus Mattis nadat Trump kort daarvoor nog gedecideerd had getwitterd dat "praten niet het antwoord is" op het sabelgekletter van Noord-Korea.

Onder de presidenten Obama of George W. Bush zou Mattis direct met pek en veren zijn ingesmeerd vanwege zijn dissonante gedrag. Waarna hij kon vertrekken. Maar de oud-generaal zit nog altijd in het Pentagon. In de dagen daarvoor hadden ook minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson, eveneens bewonderd door Trump, en economisch adviseur Gary Cohn de gouden regel aan hun laars gelapt dat meningsverschillen met de president nooit in het openbaar worden geuit.

Defensie-minister 'Mad Dog' Mattis. Beeld AFP

Tillerson leverde de opvallendste kritiek van deze 'Bende van Drie'. "De president spreekt voor zichzelf", zei hij afgemeten in een tv-interview over de omstreden reactie van Trump op de rellen in Charlottesville. "Ik denk dat niemand twijfelt aan de waarden en normen van het Amerikaanse volk." Hij weigerde duidelijk te zeggen of Trump deze waarden verdedigt.

Cohn, die onder andere Trumps ambitieuze belastingplan in elkaar timmerde, eigende zich de vrijheid toe om te zeggen dat de regering-Trump "beter zijn best moest doen" om haatgroepen als de Ku Klux Klan te veroordelen. "Burgers die opkomen voor gelijkheid en vrijheid kunnen nooit op één lijn worden gesteld met neo-nazi's en de KKK", aldus de adviseur in een interview. De vingerwijzing naar Trump was klip en klaar. Cohn stelde zelfs een ontslagbrief op aan Trump, maar hij besloot uiteindelijk toch te blijven.

Revolte

Is het toeval dat plotseling zoveel kikkers uit de presidentiële kruiwagen springen of kampt Donald Trump, zeven maanden na zijn inauguratie, met een heuse revolte? Met als gevolg een nieuwe crisis in het Witte Huis. Presidentiële historici braken zich vandaag het hoofd hoelang het geleden was dat én de minister van Defensie én die van Buitenlandse Zaken zo openlijk de president tegenspraken. Conclusie: wat nu gebeurt, is wel héél zeldzaam. Het woord 'insubordinatie' wordt zelfs gebezigd.

Normaliter stellen topfunctionarissen tijdens een overleg in het Oval Office de president op de hoogte van hun bedenkingen over zijn plannen of uitspraken. Waarna ze, als ze de strijd hebben verloren, weer overgaan tot de orde van de dag. Of ze leveren hun ontslagbrief in. Niets van dat alles, in het geval van het trio Tillerson-Mattis-Cohn. De uitspraken van het drietal komen nadat onlangs Amerika's hoogste generaals zich hadden gedistantieerd, zij het in bedekte termen, van Trumps weigering na Charlottesville om de extreemrechtse betogers ondubbelzinnig te veroordelen.

Ook deze actie, die de weg heeft vrijgemaakt voor de kritiek van Mattis cum suïs, was vrij opmerkelijk. De drie topfunctionarissen lijken zich nu het recht toe te eigenen om zich te distantiëren van de president, zonder hun ontslagbrief in te leveren. Ze beseffen heel goed dat Trump in een veel te zwakke positie is om terug te slaan, na de rumoer over het ontslag van stafchef Reince Priebus en strateeg Steve Bannon.

Vrije val

Dit drietal nu de laan uitsturen, op een moment dat Noord-Korea en Trumps binnenlandse plannen alle aandacht vragen, zou het Witte Huis onderdompelen in een megacrisis. Eentje die Trumps presidentschap wellicht nooit meer te boven zal komen.

Tillerson en Mattis weten ook heel goed dat zij de Amerikanen aan hun zijde weten. Een peiling van Fox News van gisteren is wat dit betreft dodelijk. Een meerderheid, 56 procent, zegt dat Trump "het land uit elkaar rukt" met zijn uitspraken en plannen, minderheden niet respecteert en niet goed heeft gereageerd op Charlottesville. Ook aan de vrije val waarin Trump vrij snel na zijn aantreden terecht was gekomen in de peilingen, komt maar geen einde. Maar liefst 55 procent zegt dat hij zijn werk niet goed doet. Slechts 36 procent, een historisch laag aantal, is tevreden over de president.

Trump kiest er nu voor om te slikken en te zwijgen, ook al schaadt de kritiek van zijn eigen mensen zijn aanzien. Maar privé, zo meldde Politico vandaag op basis van bronnen in het Witte Huis, heeft hij volop zijn gal gespuwd over de openlijke terechtwijzingen. "Normaal gesproken zou een minister van Buitenlandse Zaken al na een uur zijn ontslagen voor zo'n uitlating op tv", aldus Rich Lowry, hoofdredacteur van het conservatieve blad National Review over Trumps zwijgen.

Het Witte Huis probeert ondertussen berichten over een naderende crisis in het Witte Huis de kop in te drukken. "De president heeft vertrouwen in zijn team", bezweert Trumps woordvoerder tegen beter weten in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234