Zaterdag 21/09/2019

VS

Trump verklaart waarom hij aanval op Iran afblies: ‘150 doden te zware balans’

Amerikaans president Donald Trump. Beeld AFP

De Amerikaanse president Trump heeft erkend dat hij donderdagnacht op het laatste moment een vergeldingsaanval op Iran heeft afgeblazen. Trump zei dat er teveel doden zouden vallen en dat de Amerikaanse reactie niet zou opwegen tegen het neerhalen door Iran van een onbemande drone van de VS op donderdag.

“Wij stonden helemaal klaar, volledig bewapend, om vannacht op drie locaties toe te slaan”, aldus Trump vrijdag in een serie tweets. “Ik vroeg hoeveel doden er zouden vallen. Het antwoord van een generaal was 150. Tien minuten voor de aanval stopte ik het. Het stond niet in verhouding tot het neerhalen van een onbemande drone. Ik heb geen haast.”

Trump leek met zijn tweets duidelijk te willen maken dat hij voorlopig afziet van het militair straffen van Iran vanwege de beschieting van de Global Hawk-drone, een van de grootste en duurste van de VS. Uitbreiding van de economische strafmaatregelen tegen Teheran vindt hij voorlopig voldoende. “De sancties doen pijn en afgelopen nacht werden ze uitgebreid”, aldus de president.

De president reageerde op berichten in de Amerikaanse media dat hij al toestemming had gegeven voor de militaire actie, maar zich plotseling had bedacht. Waarom Trump, die beloofde een eind te maken aan alle Amerikaanse oorlogen, van gedachten veranderde, meldden de media echter niet.

Het afblazen van een militaire aanval op het laatste moment is ongekend in Washington. President Bill Clinton liet medio jaren negentig gedetailleerde plannen opstellen voor een preventieve aanval op Noord-Korea, maar hij gaf uiteindelijk geen toestemming vanwege de vele doden die er zouden vallen. Trump loopt nu het risico dat hij door Iran niet serieus wordt genomen.

Het was de bedoeling dat een handvol Iraanse radarposten en raketlanceerinstallaties bestookt zouden worden, zo melden bronnen aan The New York Times en The Washington Post. Trump had hiertoe besloten na lang overleg met zijn belangrijkste adviseurs en de militaire top.

De voorbereidingen op de actie waren in een vergevorderd stadium. Vliegtuigen waren in de lucht en ook Amerikaanse schepen waren in positie gebracht. De aanval had vroeg in de ochtend moeten plaatsvinden om te voorkomen dat er veel doden aan Iraanse kant zouden vallen, zowel burgers als militairen. Als dat wel zou gebeuren, zo vreesde Washington, zou Iran zich gedwongen voelen om terug te slaan tegen Amerikaanse doelwitten in de regio.

Volgens verschillende media zou Iran ‘s nachts een boodschap hebben gekregen van de Amerikaanse president, waarin hij zou hebben gezegd dat een Amerikaanse aanval ophanden was. Volgens hen zou Iran de suggestie hebben proberen wekken dat Trumps boodschap midden in de nacht een rol heeft gespeeld bij het afblazen van de aanval. “In zijn boodschap zei Trump dat hij niet uit was op oorlog met Iran en wilde praten over diverse kwesties”, aldus een Iraanse functionaris tegen het persbureau Reuters.

Trump zou Teheran hebben gezegd dat het heel snel moest reageren. De boodschap werd overgebracht aan de hoogste Iraanse leider, ayatollah Ali Khamenei. De Iraanse functionarissen zeggen dat Trump vervolgens via Oman werd gewaarschuwd dat een Amerikaanse actie “regionale en internationale gevolgen zou hebben”. Tijdens een bezoek aan Saoedi-Arabië uren later benadrukte Trumps gezant voor Iran, Brian Hook, dat alles moest worden gedaan “om verdere escalatie te voorkomen”.

Iran ontkende later dat Trump  een boodschap zou hebben gestuurd in de loop van de nacht, via Oman, om te waarschuwen dat er een Amerikaanse aanval op til was.

“De VS hebben via Oman geen enkele boodschap gestuurd naar Iran. Dat klopt helemaal niet”, zei Keyvan Khosravi, de woordvoerder de Hoge Nationale Veiligheidsraad, die geciteerd werd door de Iraanse staatstelevisie.

Het uitblijven van de vergeldingsaanval werd in Iran afgeschilderd als een grote overwinning. De staatsmedia berichtten de hele dag dat het Iraanse leger supermacht Amerika een bloedneus had verkocht en dat Washington niet in staat was om te reageren. De staatstelevisie gaf beelden vrij van wrakstukken die in zee waren gevonden. Deze zouden van de Global Hawk zijn.

Volgens Teheran bewijzen de wrakstukken dat de drone zich in het Iraanse luchtruim bevond. Een generaal van de Revolutionaire Garde zei dat de drone diverse keren was gewaarschuwd, voor de Iraanse luchtdoelraket werd afgevuurd.

Generaal Amir Ali Hajizadeh van de Iraanse Revolutionaire Garde bekijkt brokstukken die van de Amerikaanse neergehaalde drone zouden zijn. Beeld EPA

Ongeluk

Eerder donderdagavond, toen nog niet duidelijk was of een Amerikaanse aanval ophanden was, zei Trump dat het neerschieten van de drone mogelijk een ongeluk was geweest. “Ik denk dat Iran wellicht een fout heeft heeft gemaakt”, aldus de president toen hij de Canadese premier Trudeau ontving. “Ik kan mij voorstellen dat het een generaal was, of iemand anders, die een fout beging. Het kan iemand zijn geweest die op eigen houtje handelde of gek was.”

Ook benadrukte de president dat bij de Iraanse aanval geen Amerikaanse doden waren gevallen. Hij deed de suggestie dat hij sneller en harder had gereageerd als dat wel het geval was geweest. “Het zou een groot verschil hebben uitgemaakt”, aldus Trump.

Terwijl de president Trudeau ontving, nam echter de druk toe om snel actie te ondernemen tegen Iran. Republikeinse senatoren riepen de president op het neerhalen van de drone te vergelden. “Als deze president niet reageert, dan is dat een signaal aan Noord-Korea en de rest van de wereld dat wij alleen maar praten”, aldus senator Lindsey Graham, een bondgenoot van Trump.

De Amerikaanse luchtvaartautoriteit FAA besloot vannacht alle vluchten over het golfgebied te verbieden. Te gevaarlijk, vond de organisatie. Volgens de FAA waren er op het moment dat een Iraanse raket de drone onderschepte “tal van vliegtuigen voor de burgerluchtvaart in het gebied”. Het gaat dan specifiek over de Golf van Oman en de Straat van Hormuz.

Een RQ-4A Global Hawk, het type drone dat donderdag door Iran werd neergehaald. Beeld AFP

Grootste drone VS

Iran bracht de regering-Trump flink in verlegenheid met het neerhalen van de modernste en grootste drone van de VS. De RQ-4A Global Hawk werd volgens Teheran uit de lucht geschoten met een luchtdoelraket van Iraanse makelij. Iran gaf een video vrij waarin te zien is hoe de Khordad 3 wordt afgevuurd. Het is voor het eerst dat de VS een van hun grote drones verliezen.

De Global Hawk is net zo lang als een F-16 en is bedacht door de Amerikaanse luchtmacht om het beroemde spionagevliegtuig U2 te vervangen. De Global Hawks worden al jarenlang wereldwijd ingezet om landen vanaf grote hoogte te bespioneren en te verkennen. De toestellen zijn veertig meter breed en kunnen 24 uur in de lucht blijven.

Met de aanval hebben de Iraniërs laten zien hoe kwetsbaar de Global Hawk is, ook op grote hoogte. Hoe hoog de drone, die op maximaal achttien kilometer hoogte kan opereren, zich bevond toen de Iraanse Revolutionaire Garde het in het vizier kreeg is onduidelijk. Volgens de garde werd het toestel in het Iraanse luchtruim neergehaald toen het de zuidelijke provincie Hormozgan binnendrong.

Maar volgens het Pentagon, dat een video vrijgaf van de Iraanse aanval, bevond de Global Hawk zich ver buiten de Iraanse territoriale wateren toen het werd vernietigd. De drone vloog op grote hoogte, zo’n 34 kilometer verwijderd van Iraans grondgebied, aldus het Pentagon. “Op geen enkel moment werd het Iraanse luchtruim geschonden”, aldus luitenant-generaal Joseph Guastella, de hoogste Amerikaanse luchtmachtcommandant in het Midden-Oosten.

Adviseur van Iraanse president: “Amerikaanse sancties vergroten risico op oorlog”

Een adviseur van de Iraanse president Hassan Rohani heeft een link gelegd tussen de economische sancties die zijn land worden opgelegd door de VS en de mogelijkheid van een oorlog in de Golfregio.

“Als de wereld geen oorlog wil, dan moet er iets ondernomen worden tegen het opstappen van de VS uit het internationale atoomakkoord en tegen de economische sancties die aan Iran worden opgelegd”, liet Hesameddin Ahsena vrijdag op Twitter weten. “De Amerikanen moeten weten dat het om twee kanten van dezelfde munt gaat”.

De Amerikaanse president Trump was in mei 2018 uit het internationale atoomakkoord gestapt. Hij wil het akkoord heronderhandelen en Iran striktere voorwaarden opleggen. Om Iran onder druk te zetten heeft Trump zeer strenge economische sancties opgelegd aan de Iraanse olie- en bankensector. Daardoor gaat het bergaf met de Iraanse economie. Met als gevolg dan weer dat Iran elke uitbreiding van het atoomverdrag naar zijn raketprogramma afwijst.

Iran wil zich nu op 7 juli ook uit het internationale atoomverdrag terugtrekken. Iran is dan niet meer gebonden aan bepaalde beperkingen die aan zijn atoomprogramma zijn opgelegd. Daardoor kan het conflict tussen Iran en de VS nog escaleren.

Europa dringt aan op de-escalatie

De Europese staatshoofden en regeringsleiders hebben na afloop van hun topontmoeting in Brussel geen boodschap de wereld ingestuurd over de grote spanningen tussen de Verenigde Staten en Iran. Europa bepleit een de-escalatie, maar “soms is het beter niet tussen te komen”, legde voorzitter Donald Tusk uit.

Terwijl de regeringsleiders donderdagnacht in Brussel armworstelden over de verdeling van nieuwe topjobs in de Europese instellingen, blies de Amerikaanse president Donald Trump naar eigen zeggen in laatste instantie een aanval op Iraanse doelwitten af. Desondanks kwam er vrijdag na afloop van de top geen gemeenschappelijke verklaring over de explosieve situatie in de regio.

“Soms is het beter om niet tussen te komen. De grootste problemen in onze geschiedenis werden steeds uitgelokt door te actieve politiek, niet door te passieve. Natuurlijk volgen we de situatie en zijn we zeer bezorgd over de ontwikkelingen in de Golfregio, maar er was pragmatisch gezien geen reden om een Europese verklaring voor te bereiden”, zei Tusk na afloop.

Intussen blijven de Europeanen via bilaterale contacten wel aandringen op een de-escalatie en een diplomatieke oplossing. “We rekenen op diplomatieke onderhandelingen, op een politieke oplossing voor deze zeer gespannen situatie”, zo verklaarde Duits bondskanselier Angela Merkel.

Voor de Franse president Emmanuel Macron wordt de bijeenkomst van de G20 op 28 en 29 juni in Japan “een belangrijke afspraak”. “Dat is het moment om concrete diplomatieke oplossingen te vinden voor deze situatie die niet mag blijven aanslepen, want er is te veel instabiliteit en spanning.”

Trump trok zijn land vorig jaar terug uit het akkoord dat Iran met de grootmachten had gesloten over zijn nucleaire programma en voerde opnieuw sancties tegen Teheran in. De Europeanen proberen nog steeds om het akkoord te redden en Iran aan boord te houden. Op 28 juni vindt daarover in Wenen nieuw overleg plaats tussen de Europeanen, Iran, Rusland en China.

VS roepen Veiligheidsraad bijeen

De Verenigde Staten hebben de andere leden van de VN-Veiligheidsraad opgeroepen om maandag bijeen te komen voor overleg over Iran. Dat hebben diplomaten in New York vrijdag gemeld.

In een brief aan de andere leden van de Veiligheidsraad meldden Amerikaanse VN-diplomaten dat ze onder meer informatie willen verstrekken over het onderzoek van de VS naar aanvallen op tankers in de Golf van Oman. Die grenst aan de smalle Straat van Hormuz, een cruciale doorvoerroute voor olie.

Volgens Washington zat Iran achter die aanvallen. Het regime in Teheran ontkent dat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234