Vrijdag 27/01/2023

PortretDonald Trump

Trump opnieuw president? ‘Sommige Republikeinen zullen er alles aan doen om hem niet meer in het Witte Huis terug te zien’

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Heeft Donald Trump na de bescheiden Republikeinse winst bij de tussentijdse Congresverkiezingen nog wel de wind in de zeilen om opnieuw presidentskandidaat te zijn in 2024? Of steekt zijn rivaal Ron DeSantis stokken in de wielen?

Maarten Rabaey

Oud-president Donald Trump had gehoopt om zich tijdens de midterms van afgelopen dinsdag tot onbetwiste Republikeinse kandidaat te kronen voor de presidentsverkiezingen van 2024, maar het verlies van enkele mediagenieke kandidaten, die hij openlijk steunde, trekken een stevige streep door zijn rekening. De verwachte ‘Make America Great Again’-golf die het land zou overspoelen, bleef uit. De Republikeinse partij stevent volgens de laatste tellingen nu weliswaar af op winst in de verkiezingen voor het Huis van Afgevaardigden, maar met een kleinere marge dan voorspeld werd. De Senaat blijft mogelijk zelfs in Democratische handen.

Trump investeerde het voorbije jaar nochtans in steun aan meer dan 330 kandidaten in de midterm-verkiezingen en zamelde miljoenen dollars voor hen in. Hij hield ook meer dan dertig campagnemeetings in staten waar hij kandidaten persoonlijk steunde. Enkelen haalden het dinsdag wel, waaronder Senaatskandidaten J. D. Vance in Ohio, Ted Budd in North Carolina, Katie Britt in Alabama en Eric Schmitt in Missouri.

Maar in Pennsylvania beet Trumps Senaatskandidaat, Mehmet Oz, ondanks een peperdure verkiezingscampagne, diep in het stof voor Democratisch tegenstrever John Fetterman, die er de traditioneel Republikeinse zetel veroverde voor zijn partij. Nog in dezelfde strijdstaat werd oerconservatief Trump-aanhanger Doug Mastriano verslagen als kandidaat-gouverneur, net als Dan Cox in Maryland. Enkele van Trumps Huis-kandidaten in staten als Ohio, New Hampshire en Virginia gingen roemloos ten onder.

Zelfs pro-Republikeinse commentatoren erkenden dat de resultaten tegenvielen. Terwijl Trump vanuit zijn residentie Mar-a-Lago verklaarde dat het “allemaal niet zo erg was als de fake media lieten uitschijnen” en hij “fantastische” resultaten neerzette, spinden hoge Republikeinse partijfunctionarissen bij politieke verslaggevers in Washington “dat te veel verliezende kandidaten posities omarmden van Trump die te ver buiten de gemiddelde standpunten van kiezers liggen”.

“Er was bij Trump in deze campagne zeker een verdere radicalisering te zien”, merkte ook Amerika-deskundige Willem Post, van het Clingendael Instituut, in de voorbije weken op. “De ring van traditionele Republikeinen die hem als president nog min of meer in bedwang hielden is al een tijdje weg.”

Een extreem voorbeeld: vorig weekend omschreef Trump uittredend Democratisch Huis-voorzitter Nancy Pelosi tijdens een meeting plots als een “dier”, amper een week nadat haar echtgenoot Paul in hun woning met een hamer was aangevallen door iemand die mee opgezweept was door Trumps anti-Democratische retoriek. Dergelijke uitlatingen schrikken gematigde Republikeinen en onafhankelijken af, en die heeft Trump in 2024 wel degelijk nodig om de presidentsverkiezingen te winnen.

De kans is dan ook groot dat Trump in de aanloop naar de presidentsverkiezingen van 2024 zal moeten afrekenen met geduchte rivalen uit zijn partij, die zijn opruiende taal nu al een te groot risico vinden.

Zijn grootste tegenstander wordt de dinsdag met verve herverkozen gouverneur van Florida, Ron DeSantis, die klaarstaat om zijn oude leermeester naar de kroon te steken. “De strijd met DeSantis is nog lang niet gestreden”, denkt ook Post. “DeSantis boekte dinsdag een eclatante overwinning, terwijl Trump toch nog een albatros van elf rechtszaken rond zijn nek heeft hangen. DeSantis is bovendien een ijzersterke gouverneur, die razend populair is bij conservatief Amerika. Hij heeft ook al een enorm campagnekapitaal verzameld en liet zich tijdens deze campagne veel zien in andere staten. Ik verwacht wel dat er vanuit het Trump-kamp nog een grote druk op DeSantis zal komen. Ze vinden dat hij zijn beurt maar moet afwachten tot 2028. Maar tegen dan kan er nog zoveel gebeuren; DeSantis zal zijn populariteit op het nationale toneel wellicht nu al willen verzilveren.”

Derde partij

Post wijst er ook op dat bij de Republikeinse partij nog een andere calculus speelt om niet per se de kaarten op Trump in te zetten.

“Er broeit ook veel onder traditionele Republikeinen, die zich mogelijk gaan afscheuren en met een derde partij zouden kunnen beginnen”, zegt Post. “Iemand als Liz Cheney is daar bijvoorbeeld mee bezig. Ze steunde nu strategisch Democraten tegen Trumps kandidaten. Je ziet dat ook mensen als Republikeins oud-senator Jeff Flake (nu ambassadeur in Turkije, red.) zich beginnen te roeren. Hij staat voor de Republikeinse stroming met een sterke internationale blik (die zich afzetten tegen Trumps nationalisme, red.). Als al deze mensen hun krachten bundelen in een derde beweging, zouden ze wel iets van de Trump-Republikeinen kunnen afsnoepen. Zover is het nu nog niet, maar ik zie iemand als Cheney ook niet zomaar in de mist verdwijnen. Ze zal er alles aan doen om Trump niet meer in het Witte Huis terug te zien.”

De vraag is nu of Trump meteen doorgaat met zijn plan om zich meteen al kandidaat te stellen voor de presidentsverkiezingen, zoals hij voor de verkiezingen nog liet uitschijnen. Post verwacht dat Trump niet te lang zal willen wachten. “Een kandidatuur komt hem ook om juridische redenen goed uit. Over alle rechtszaken die tegen hem werden aangespannen, kan hij na een kandidatuur zeggen dat ze politiek gekleurd zijn. Vanuit zijn perspectief is een aankondiging dan ook een slimme zet.”

Met een presidentiële kandidatuur kan Trump zich ook meer gaan mengen in de alledaagse politiek van Washington, waar hij in de Republikeinse Huis-fractie nog een betekenisvolle aanhang heeft die gelooft dat de verkiezing van 2020 werd “gestolen”. Post sluit niet uit dat deze verkozenen de komende dagen ook de uitslag van sommige midterm-races zullen betwisten.

null Beeld Penelope Deltour
Beeld Penelope Deltour

“In Pennsylvania trokken Trump-aanhangers nog voor de uitslag bekend was al naar de rechter, uit protest tegen uitgebrachte stemmen per brief. Als het erom spant in strijdstaten, zoals Arizona, kan het nog tot allerlei rechtszaken komen.” En dat zijn demarches die, zo bleek uit het verleden, op hun beurt complottheorieën voeden die kunnen leiden tot straatgeweld.

Trumps afgevaardigden in het Huis zullen er de komende twee jaar sowieso alles aan doen om het beleid van president Joe Biden te blokkeren. Voor deze verkiezingen deden er al geruchten de ronde dat ze, na het stilleggen van de hoorzittingen over de rol van Trump in de bestorming van Het Capitool (op 6 januari 2021), op vraag van de oud-president onderzoeken zullen openen tegen president Biden.

Of ze dat na dit mager verkiezingsresultaat ook gedaan krijgen, wordt nu wel minder zeker. Volgens Post zal een Republikeinse meerderheid het de Democraten wel moeilijk maken op de klassieke manier; door niet alleen Bidens beleid via de begroting te torpederen, maar ook door heel wat van Trumps vroegere stokpaardjes terug te agenderen. “Ik denk dan aan financiering voor de muur op de grens met Mexico, klimaat- en milieumaatregelen terugdraaien, schaliegasboringen en pijpleidingen goedkeuren, enzovoort”, zegt hij. Dat kan leiden tot oeverloos gefilibuster in DC, met een nieuwe ‘gridlock’ als mogelijk gevolg. Op dit soort patstelling zal Trump uit zijn, zodat hij Biden in 24 kan verwijten dat hij niet gedaan heeft gekregen.

Kieswetten herschrijven

Voor Europa telt volgens Post vooral de vraag hoe het Republikeinse Huis onder invloed van Trump zich zal opstellen tegenover Rusland en de oorlog in Oekraïne. “Er zijn al Republikeinen die zeggen dat ze met een meerderheid in het Congres geen blanco cheque meer zullen geven aan de Oekraïners, dat Europa meer inspanningen moet doen. Dit kan ook een negatieve invloed hebben op de NAVO, waar Trump vroeger al harde woorden voor had. Die druk kan groter worden. Tegenover China zullen ze dan weer misschien een nog hardere koers varen dan de regering-Biden.”

Intussen moeten we ook in de gaten houden of kersvers verkozen Republikeinse staatsparlementen en gouverneurs ingaan op Trumps vraag om de kieswetten te herschrijven, zodat ze de uitslag van presidentsverkiezingen van 2024 wanneer nodig gemakkelijker ongeldig kunnen verklaren. Post sluit niet uit dat dat in sommige staten zal lukken, waardoor Trump in de toekomst gemakkelijker verkiezingsresultaten zou kunnen aanvechten.

“Het is niet voor niets dat huidig president Joe Biden en ex-president Barack Obama tijdens de voorbije campagne waarschuwden voor de toekomst van de Amerikaanse democratie, al tonen deze midterms ook aan dat de meeste Amerikanen niet zo gek zijn” zegt Post. “Ik sluit daarom niet uit dat we in het Congres bij beide partijen de terugkeer zullen zien van pragmatische vleugels. De politieke geschiedenis van de VS is altijd een pendule, al zal Trump in de komende tijd nog wel voor flink wat turbulentie zorgen.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234