Maandag 13/07/2020

Verkiezingen VS

"Trump is de Poetin van Amerika"

Beeld REUTERS

Dinsdag vinden in dertien Amerikaanse staten voorverkiezingen plaats. Bij de Republikeinen kan "Super Tuesday" beslissend worden. Na zeges in andere staten leidt Donald Trump in de peilingen. Zijn succes is de som van Amerika"s angsten, en dat is voor ons geen goed nieuws. "We zien in de VS een zelden geziene populistische uitbarsting, met mogelijk globale gevolgen."

"Op Super Tuesday voorspel ik een grote overwinning voor Donald Trump. De Republikeinse partij is een stuurloos schip geworden, een situatie waar hij genadeloos van profiteert." Willem Post, Nederlands Amerika-deskundige (verbonden aan Clingendael), is net terug uit de Verenigde Staten waar hij met toenemende ongerustheid het succes van de autoritaire populist ziet groeien.

"Trump scoort nu voor het eerst bij alle categorieën van het Republikeinse electoraat, maar toch nog vooral bij de slecht opgeleide blanken, die zich ook uiten als de kwaadste kiezers. Zij zijn ontvankelijk voor de oneliners van zijn extreme populisme", zegt hij. "Ze komen vooral uit 'kleinstedelijk Amerika', de armere stadscentra in de zuidelijke staten en de Midwest die omringd worden door enorme oppervlaktes platteland. Er heerst veel onzekerheid bij deze mensen, die niet profiteerden van het economische herstel en bang zijn voor een onbestemde terreurdreiging, zoals IS."

Willem Post vertelt op Trumps meetings mensen te hebben ontmoet die terug willen naar een nostalgisch land van ooit uit de vorige eeuw. "Daar speelt Trump op in. 'Make America Great Again.' Alsof president Eisenhowers 'blanke Amerika' van de jaren vijftig nog teruggehaald kan worden, terwijl de VS per definitie een land is dat door migratie is ontstaan en voortdurend evolueert. Hij speelt louter op emotie, niet op ratio."

In The Wall Street Journal omschrijft columniste Peggy Noonan de Trump-kiezers als 'de onbeschermden'. Ze voelen zich genegeerd door de 'beschermden' - die het beleid maken en die goedbetaalde banen en goede scholen hebben voor hun kinderen. De onbeschermden lijden ook onder de sociale dumping, gedeeltelijk een gevolg van irreguliere immigranten die in de VS spotgoedkoop werken en van outsourcing aan Latijns-Amerika of Azië. Noonan: "De beschermden zien daar geen probleem in, zij zien gewoon meer werknemers aan lagere lonen." Trump scoort met zijn populistische oplossingen: irreguliere immigranten terugsturen, een muur bouwen op de Mexicaanse grens en bedrijven zwaarder belasten die geen banen uit Mexico of China terugbrengen naar de VS.

Beeld AP

Noonan verwijt de beschermden dat ze de signalen van de laagopgeleide blanke Amerikaan te lang negeerden, waardoor een figuur als Trump hen kon inpakken. "Hun houding was: 'Je staat er alleen voor, volg ons programma maar, kleine racist.'" In USA Today komt Glenn Reynolds, een rechtenprofessor van de University of Tennessee, tot eenzelfde besluit. "De VS hebben een leidende klasse die in toenemende mate geïsoleerd en vervreemd raakte van - maar vooral minachting toont voor - de gewone man of vrouw. Zij sturen de minachting nu terug."

De gezichtsuitdrukking van Trump zegt het allemaal - hij maakt van minachting zijn politieke merk. Net zoals Bernie Sanders bij de Democraten verzamelt hij proteststemmen tegen de elite. Maar terwijl senator Sanders een positieve populist is - 'laat ons samen het systeem veranderen' -, is Trump een destructieve populist - 'Ik vernietig het systeem en bouw het zelf wel terug op'."

Maar hoe, daar heeft Post grondige twijfels bij. "Trump belooft Amerika's onderkant extreem lage belastingen, maar ook een maximumtarief van slechts 15 procent voor de allerrijksten - peanuts voor miljardairs zoals hijzelf. Daarmee zou het gat in de begroting zo groot worden dat de regering helemaal geen geld meer heeft voor beter onderwijs, toch dé voorwaarde om banen te scheppen."

Onder dictators

Wie zoals Post door Trumps onhaalbare beloftes heen kijkt, ziet een beangstigend eenmansproject, waar de ideologie van de Republikeinse partij eigenlijk nog weinig mee te maken heeft. Post noemde hem in december al "een gevaarlijke gek", en zag die stelling sindsdien alleen maar bevestigd.

Post: "Trump is een extreme opportunist, die zowel heel nationalistische, extreemrechtse en soms ook -linkse standpunten spuwt, en zich tegelijk voordoet als een soort heiland. Op zijn campagnebijeenkomsten werd zelfs al verteld "dat hij door God gezonden" is. Hij vertoont structureel irrationeel gedrag dat niet bij onze democratische waarden en normen past. Hij zegt openlijk van vechten te houden, zoekt ruzie en beledigt mensen en bevolkingsgroepen. Dit is een krachtpatser-politicus, een man die het goed zou vinden onder dictators. Dit is een man ook die Vladimir Poetin prefereert boven Angela Merkel en de EU in 'hellegat' Brussel. Op zijn rally's zag ik mensen die T-shirts aanhadden met de beeltenissen van Trump én Poetin. Trump als de Poetin van Amerika, een levensgevaarlijke situatie."

De doorsnee kiezer van Trump denkt niet zo ver. Voor zijn xenofobe oneliners om moslims de toegang tot de VS te ontzeggen - een volstrekt onwettelijk voorstel overigens - applaudisseren ze nog altijd.

Trumps beledigingen van Hispanic en moslim-immigranten doen Post dikwijls denken aan senator Joseph McCarthy (1908-1957), die begin jaren vijftig met zijn tirades vanuit het Congres en in de media een ware klopjacht wist aan te wakkeren op vermeende communisten. In McCarthy's tijd volstond het om een academisch werk te lezen over de USSR om opgepakt te worden op verdenking van spionage. "McCarthy was ook agressief. Net zoals Trump zei hij dingen als 'ik heb zin om iemand de hersens uit zijn hoofd te slaan'." Maar McCarthy was slechts senator. Trump is presidentskandidaat, en dat maakt hem bedreigender. "Populistische uitbarstingen hebben vaker plaatsgevonden in de Amerikaanse geschiedenis, maar zo krachtig als dit is echt een zeldzaamheid", zegt Post, die aan een boek over populisme in de Amerikaanse politiek werkt.

Een vrouw op een Republikeinse rally met de sweater Trump-Putin '16.Beeld AFP

De grote vraag in deze verkiezingscampagne is waar het sociologisch plafond ligt van Trump. Lange tijd werd verwacht dat, naargelang de Republikeinse race uitdunde, één overblijvende tegenkandidaat, zoals Marco Rubio, met de stemmen van de afgevallen kandidaten Trump snel zou overvleugelen. Dat gebeurde niet. Te veel deelnemers bleven in de race. Van die versplintering profiteert de miljardair. Mogelijk verliest conservatief Ted Cruz zelfs zijn thuisstaat Texas aan Trump. De enige staat waar Rubio dan nog een kans maakt om een tegenbeweging in te zetten, is zijn thuisstaat Florida, op 15 maart.

Post vreest dat de kaarten nu al in Trumps voordeel zijn geschud, opnieuw door irrationaliteit. "In Amerika helpt succes, het aureool van een winnaar, je campagne vooruit. Als je in enkele staten wint, zoals Trump deed, krijg je de wind in de zeilen."

Het verklaart ook de opportunistische steun van New Jersey-gouverneur Chris Christie, die solliciteert om Trumps running mate te worden. Het verklaart ook de verbijstering van schrijver Bret Easton Ellis, die bezorgd tweette dat zijn vrienden aan een dinertafel in West-Hollywood aankondigden "nu voor Trump te stemmen maar er niet publiekelijk voor uit te willen komen".

Donald Trump en Chris Christie.Beeld AP

Hillary-haat

De huidige Trump-hysterie voorspelt nu al weinig goeds voor de daadwerkelijke verkiezingen in november. Zorgwekkend voor de Democraten is dat de vastgoedmagnaat volgens het gemiddelde van nationale peilingen tot op enkele procentpunten nadert van Hillary Clinton, zoals het er nu naar uitziet de favoriete voor de Democratische nominatie. Post is niet verbaasd. "Trump is een meester in politieke marketing, en investeert vooral in negative campaigning", waarschuwt de Amerika-watcher. "Trump is nu al begonnen met Hillary de grond in te boren. Ook probeert hij de Obama-haat bij een deel van de Republikeinse kiezers om te smeden tot Hillary-haat. Hij schildert haar af als onbetrouwbaar, oneerlijk. Dat wordt er ingeramd. Daar kun je helaas ver mee komen."

Er zijn parallellen met het lot van (huidig buitenlandminister) John Kerry, die de Democratische presidentskandidaat was in 2004. Op papier was hij de beste kandidaat. Tot de campagne van George W. Bush ontzettend veel dollars pompte in advertenties waarmee zijn imago van oorlogsheld - Kerry diende in Vietnam - werd kapotgemaakt met een spotje dat hem afschilderde als een lafaard. Kerry verloor. Net zoals vier jaar eerder met Al Gore reageerde Europa toen teleurgesteld, maar de killere relaties tijdens de Bush-jaren (door diens omstreden oorlog in Irak) zouden in het niets vervallen in vergelijking met wat ons met Trump te wachten zou staan.

"Voor Europa en de rest van de wereld zou een presidentschap van Trump in deze onstabiele wereld een heel slechte zaak zijn. Net nu Europa meer dan ooit zou moeten samenwerken met de VS om de grote uitdagingen van onze tijd aan te gaan, dreigt er een man met autoritaire denkbeelden in het Witte Huis te komen. De politieke instabiliteit en polarisering die hieruit kan ontstaan, zou globale gevolgen kunnen hebben. Het prestige van Amerika staat op het spel. Onze regeringen mogen zich niet bemoeien met interne aangelegenheden, maar van links tot rechts zouden Europeanen nu massaal hun stem moeten laten horen over hoe schadelijk iemand als Trump kan worden voor de wereldvrede. Er staat enorm veel op het spel."

Donald Trump.Beeld AFP
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234