Woensdag 07/12/2022

Trump president VS

Trump-effect stelt Canadese gastvrijheid op de proef

Een man uit Jemen wordt gearresteerd terwijl hij de Amerikaans-Canadese grens oversteekt. Beeld AP
Een man uit Jemen wordt gearresteerd terwijl hij de Amerikaans-Canadese grens oversteekt.Beeld AP

De verwelkomende houding van de Canadese premier Justin Trudeau jegens migranten komt steeds meer onder druk door het hardere beleid van Donald Trump. Deze week boog het Canadese kabinet zich over een groeiend probleem: de instroom van asielzoekers vanuit de VS.

Fokke Obbema

Honderden Syriërs, Somaliërs, Afghanen en andere migranten zijn sinds het begin van dit jaar over besneeuwde bospaden naar Canada gekomen. De autoriteiten hebben goede redenen nog een serieuze toename te vrezen. Met de komst van de lente wordt de nu nog ijskoude wandeling naar Canada aantrekkelijker, zeker wanneer Trump serieus werk gaat maken van het uitzetten van migranten zonder papieren. Sommigen van hen zijn daardoor zelf al in beweging gekomen.

Maar ook de omgekeerde route, van Canada naar de VS, zorgt voor problemen. Maandag kwam Trudeau in het parlement onder vuur naar aanleiding van een incident rond een Canadese vrouw van Indiase komaf, Manpreet Kooner. Zij was gewend naar de VS te reizen, maar werd de toegang tot de VS geweigerd. Zij had geen visum, wat Canadezen ook helemaal niet nodig hebben. Haar geval staat niet op zichzelf - ook andere, tot minderheden behorende Canadezen zijn teruggestuurd.

De linkse oppositie vindt dat Trudeau zich hun lot moet aantrekken en verwijt de premier geen stelling te nemen tegen "het racistische beleid van de Verenigde Staten". Ander punt van kritiek: door Trumps beleid zijn de VS niet langer een 'veilig derde land', dus zouden asielzoekers helemaal niet mogen worden teruggestuurd.

Juridisch achterpoortje

Trudeau moet op eieren lopen. "Boven alles wil hij een polemiek met de VS vermijden", zegt Bruno Dupeyron, immigratie-expert aan de Canadese Universiteit van Regina. De reden is simpel: politiek mag Trudeau het met Trump oneens zijn, economisch blijven goede betrekkingen cruciaal. "Tachtig procent van de handel gaat over de Amerikaans-Canadese grens, er hangen heel veel banen vanaf, dus er is sprake van een extreme afhankelijkheid", zegt Dupeyron. Dat Trudeau de confrontatie wil vermijden, bleek eerder uit zijn bereidheid het Nafta-handelsverdrag te herzien, nadat Trump dat als 'een catastrofe' had beschimpt. Als het te verbeteren valt, moeten we dat doen, luidde de Canadese reactie.

Canadees premier Justin Trudeau en Donald Trump in het Witte Huis. Beeld Photo News
Canadees premier Justin Trudeau en Donald Trump in het Witte Huis.Beeld Photo News

Op het Kooner-incident reageerde Trudeau al even diplomatiek. Hij ging niet op haar geval in en sprak alleen over zijn streven "de grens een plek te houden waar Canadezen, goederen en diensten efficiënt en snel overheen kunnen." Ook heeft hij de regering-Trump verzekerd dat de VS in Canadese ogen een 'veilig derde land' blijven, zoals het uit 2004 daterende onderlinge 'Derde Land'-akkoord bepaalt.

De asielzoekers die nu over land naar Canada komen, maken gebruik van een juridische eigenaardigheid in dat akkoord. Terugsturen naar de VS mag alleen wanneer zij via de officiële toegangswegen komen. Wie sluiproutes als bospaden neemt, wordt weliswaar gearresteerd, maar mag wel een vluchtelingenstatus aanvragen. "Ik zie hier geen einde aan komen", zei immigratie-advocaat Julie Lessard onlangs tegen nieuwszender CBC News. "Mensen willen gewoon een beter leven. Dus als het reisverbod van Trump in een of andere vorm terugkeert, krijgen we zeker met een verdere toename te maken."

Meer asielaanvragen geweigerd

Deze week kwam Trump met dat verbod. Terwijl links Canada dat opnieuw als 'racistisch' afdeed, toonden conservatieven zich vooral bezorgd over een verdere toename van het aantal asielzoekers. Zij hekelden de 'uitvlucht' via sluiproutes, waardoor over land komende migranten 'de rij wachtenden skippen'. Bij de overeenkomst van 2004 was hier domweg niet over nagedacht, zegt Dupeyron: "Een jaar geleden was de komst van migranten langs deze weg nog ondenkbaar. We zagen de VS juist als onze buffer."

Fundamenteel anders voor Canada is dat het land te maken krijgt met niet-geselecteerde asielzoekers. Canada was altijd gewend op eigen voorwaarden open te staan voor migranten. Wie voor de arbeidsmarkt nuttig was, maakte een goede kans op een verblijfsvergunning. Dat beleid kon het land zich dankzij zijn ligging veroorloven. Nu willekeurige migranten over land komen, kan dat op de ruimhartigheid een wissel trekken. Overigens neemt die ruimhartigheid onder Trudeau al af, zegt Dupeyron: "Ondanks zijn retoriek stijgt het aantal geweigerde asielaanvragen."

De grens tussen Canada en de VS in Emerson, Manitoba, Canada. Beeld REUTERS
De grens tussen Canada en de VS in Emerson, Manitoba, Canada.Beeld REUTERS

Die trend zal zich doorzetten, verwacht hij. Veel opties heeft de regering verder niet. Na overleg over de instroom hield minister Ralph Goodale de kaarten dinsdag tegen de borst: "We volgen de kwestie uiteraard van zeer nabij", was ongeveer het enige dat hij wijt wilde. Dupeyron ziet een 'tweesporenbeleid' - met Trudeau die 'à la Merkel' vasthoudt aan zijn retoriek van verwelkoming, terwijl zijn ministers gaan zeggen "dat ze de toestroom onder controle hebben." Of dat laatste echt zo is, zal deze lente blijken.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234