Zaterdag 26/09/2020

Verenigde Staten

Trump bouwt voort aan zijn ‘great America’

Trump spreekt de pers toe aan de art-nouveaugevel van het Witte Huis in Washington. Als het aan de president ligt, ziet straks de hele hoofdstad er zo uit.Beeld Photo News

Moeten nieuwe overheidsgebouwen in Washington de bouwstijl van het Witte Huis hebben? Dat classicistische ideaal klinkt wel door in de nieuwe architectuurrichtlijnen van de regering-Trump.

‘Making Federal Buildings Beautiful Again’ is de titel van een pakket voorstellen voor de toekomst van de Amerikaanse overheidsarchitectuur. De regeringsplannen zijn een pleidooi voor een neoklassieke stijl, geïnspireerd door Griekse en Romeinse architectuur, als nieuwe norm voor gebouwen van de Amerikaanse overheid. Moderne stijlen dienen vooral te worden ontmoedigd.

Het document (ingezien door The New York Times) ademt de geest van de National Civic Art Society (NCAS), een non-profitorganisatie die zich met hand en tand wapent tegen hedendaagse architectuur. "Die heeft een door de mens gevormde omgeving geschapen die verdorven en dehumaniserend is", oordeelt de beweging. De mening van de NCAS weegt zwaar voor de regering-Trump, die de regels wil herschrijven voor het ontwerp van kantoren, gerechtsgebouwen en andere overheidsprojecten die meer dan 50 miljoen dollar kosten.

"Te lang heeft een elite van architecten en bureaucraten ideeën over schoonheid belachelijk gemaakt", schreef NCAS-voorzitter Marion Smith eens. "Daarbij negeren ze schaamteloos de publieke opinie over zaken als stijl en wordt onverstoorbaar belastinggeld uitgegeven aan lelijke, dure en inefficiënte gebouwen." Marion Smith is - niet verrassend - zeer te spreken over de architectuurrichtlijnen waarover het Witte Huis zich buigt. "Die geven een stem aan 99 procent van de bevolking. Gewone Amerikanen die niet houden van wat onze regeringen door de jaren heen hebben gebouwd."

Ook niet verrassend is dat de plannen van de regering op felle kritiek stuiten. Zo zijn er experts die vrezen dat elk debat over architectuur erdoor zal worden gesmoord en dat Trump en zijn opvolgers een te grote invloed krijgen op zaken waarvan in elk geval het huidige staatshoofd geen benul zou hebben. Architect Roger K. Lewis, emeritus hoogleraar van de Universiteit van Maryland: "De suggestie dat het Witte Huis beschikt over voldoende expertise, kennis en begrip van architectuur om te bepalen dat alle federale gebouwen in klassieke stijl dienen te worden gebouwd, is absurd."

Lewis' tegenstanders van de NCAS hopen op hun beurt dat Trump zich volgende maand positief uitspreekt over de architecturale alternatieven. Die kans is groot, want hij heeft al duidelijk laten blijken dat hij ideologisch op dezelfde lijn zit. Zo zijn de traditionalisten niet zo te spreken over enkele staaltjes van modernistische architectuur, bijvoorbeeld het FBI-kantoor aan Pennsylvania Avenue. Ook Trump heeft zich kritisch uitgelaten over dat 'brutalisme', een stroming in de architectuur die wordt gekenmerkt door het gebruik van kaal beton.

De National Civic Art Society legt de lat hoog voor elk project waar een andere dan klassieke bouwstijl voor wordt voorgesteld. Een presidentieel 'comité voor het herstel van de schoonheid' moet wat hen betreft zijn mening geven. Het oordeel van het Witte Huis is ten alle tijden doorslaggevend.

Kwaadaardig

Benjamin Forgey, die voor The Washington Post over architectuur schreef, noemt de nieuwe richtlijnen "uiterst kwaadaardig". Ze beletten architecten volgens hem om bij regeringsopdrachten rekening te houden met hedendaagse ontwikkelingen.

De National Gallery of Art in Washington is volgens Forgey een goed voorbeeld van een wisselwerking tussen moderne en klassieke opvattingen die wél werkt. Voor de westvleugel, ontworpen door architect John Russell Pope en afgebouwd in 1940, stond het Pantheon in Rome model. De oostelijke vleugel, een ontwerp van de Chinees-Amerikaanse architect I.M. Pei, werd in 1978 opgeleverd met een driehoekvorm die recht doet aan modernistische opvattingen over architectuur.

Volgens Forgey komen zulke 'conversaties' tussen oude en nieuwe denkbeelden in gevaar als conservatieve opvattingen de norm worden voor overheidsgebouwen. Forgeys tegenstanders hopen op hun beurt echter dat weldra een eind komt "aan de tijd dat de regering ophield mooie gebouwen op te richten waarnaar het Amerikaanse volk wil kijken of waarin het wil werken". Het is een van de vele opvattingen die de NCAS met vuur verdedigt, tot in het Witte Huis toe.

Amale Andraos van de Columbia Graduate School of Architecture vindt dat de overheid op het gebied van architectuur juist "verschillende stijlen en denkbeelden heeft laten bloeien". Als de plannen van de regering-Trump doorgang vinden, vreest zij dat die bloeiperiode haar einde nadert. "Een tijdperk waarin de bouwplannen van de regering uitblonken in culturele verfijning die recht deed aan de complexiteit en de rijkdom van Amerika's diversiteit." Andraos merkt op dat in de Amerikaanse architectuur nooit een 'van boven opgelegde stijl' de boventoon voerde. Ondanks de bemoeienissen van de overheid. "De ideeën moeten door architecten worden voorgelegd aan de regering, niet andersom", schrijft ze in een mail.

Trump in 1987 in een van zijn huizen. Let op de voorkeur voor verguld meubilair en marmer.Beeld Getty Images

De kennelijk door Trump toegejuichte hervormingsplannen suggereren een ruwe ommezwaai. Er staat bijvoorbeeld: "Klassieke en traditionele architectuurstijlen hebben in de loop der tijd bewezen dat ze aanzetten tot respect voor ons systeem van zelfbestuur. Hun gebruik zou moeten worden aangemoedigd." Architecten en andere burgers vrezen dat presidenten een soort volmacht krijgen om te bepalen hoe overheidsgebouwen eruit moeten zien. Het Witte Huis weigerde commentaar op de nieuwe richtlijnen.

Sinds Trump is aangetreden als president kijken de meeste architecten toch al met enig wantrouwen naar de voormalige projectontwikkelaar uit New York. Vaststaat dat de president het luxe onroerend goed dat zijn familie bezit, scherp in de gaten houdt. In zijn privéonderkomens is een voorkeur te zien voor verguld meubilair, marmeren vloeren en een inrichting in de stijl van Lodewijk XIV. Maar modernistische invloeden bepalen twee van zijn bekendste zakelijke projecten, de Trump Towers in New York en Chicago.

Schrijver Peter York noteerde in 2017 over Trumps stijl: "In zekere zin hebben zulke gebouwen tot doel de gewone burgers te tonen hoe rijk de eigenaar is, een rijkdom waarvan zij alleen maar kunnen dromen. Als ik Trumps stijl in esthetische zin zou moeten omschrijven, komt het woord 'dictatoriaal' als eerste bij me op."

Stijlvoorwaarden

Kort na Trumps verkiezingswinst in 2016 bood het Amerikaanse Instituut voor Architecten (AIA) hem hulp aan bij infrastructuurprojecten. Het instituut trok dat aanbod na negatieve reacties uit Trumps omgeving snel weer in en dringt nu bij de leden aan een petitie te ondertekenen tegen de voorgestelde 'nieuwe' normen in de architectuur. De petitie moet een dezer dagen op Trumps bureau belanden. Het instituut kondigde eerder verzet aan tegen "het opleggen van eensluidende stijlvoorwaarden waaraan overheidsarchitectuur moet voldoen". Het AIA vindt dat Amerika's 'diversiteit, cultuur, idealen en klimaten' tot uiting moeten komen in de architectuur.

Namens de NCAS zijn experts al maanden aan het lobbyen in hoge regeringskringen. Zij vinden dat ze een missie hebben om de klassieke stijl terug te brengen als de norm in de Amerikaanse overheidsarchitectuur. Zal Trump het straks aandurven om partij te kiezen in de architectenstrijd, en zich daarbij vierkant opstellen achter de traditionalisten? De meeste architecten beschouwen dat als een gevaarlijk en zelfs cynisch precedent, met mogelijke gevolgen voor de esthetische toekomst.

Architect Thom Mayne, die ook opdrachten heeft uitgevoerd voor de overheid, schreef in een reactie: "Wij zijn een maatschappij die openstaat voor verschillende denkbeelden en de toekomst met optimisme en vertrouwen tegemoet treedt. Dat is ook nodig in een wereld die constant onderhevig is aan verandering. De architectuur is verplicht de blik op de toekomst gericht te houden."

© The New York Times

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234