Donderdag 01/12/2022

InterviewMark Van den Wijngaert

‘Troonopvolgers komen veel te laat op de troon’: KU Leuven-expert over de opvolger van koningin Elizabeth

Toen nog prins Charles en prins William, in juni van dit jaar.  Beeld AFP
Toen nog prins Charles en prins William, in juni van dit jaar.Beeld AFP

Al sinds zijn derde is Charles III kroonprins en wacht hij op de troon. Nu, op 73-jarige leeftijd, is het moment daar. Maar is King Charles wel de gedroomde opvolger? Was het niet beter meteen aan zijn zoon William geweest? ‘Volstrekt onmogelijk’, zegt Mark Van den Wijngaert, emeritus hoogleraar Hedendaagse Geschiedenis aan de KU Leuven.

Marijn Slijper

Elizabeth heeft Charles zo lang laten wachten. Had zij het stokje niet wat eerder kunnen overdragen?

“Nee. De koning of koningin is ook het hoofd van de anglicaanse kerk. Deze functie wordt bekleed tot de dood. Britten zijn zeer traditioneel en zouden het niet accepteren wanneer een vorst of vorstin er voortijdig de brui aan geeft. Daar kleeft een groot nadeel aan, want troonopvolgers komen veel te oud op de troon. Eigenlijk zijn ze dan onvoldoende capabel voor hun werk. De functie is dan wel niet erg zwaar, ze blijft wel van groot belang voor het land. Om het oneerbiedig met een familiebedrijf te vergelijken: op een gegeven moment moet de grootouder plaatsmaken. Dan kan de nieuwe generatie voor een impuls zorgen. Maar die traditie kennen ze daar niet. Zelfs als de gezondheidstoestand van Charles op een gegeven moment flink achteruitgaat, zal hij niet worden vervangen.”

Dus ook voor prins William duurt het wellicht nog een hele tijd. Het is wreed om te zeggen, want Charles heeft zo lang geduld gehad, maar sommigen zouden liever zien dat de kroon een generatie overslaat.

“Dat zijn zoon William al tijdens het leven van zijn vader het ambt overneemt – of zelfs nu direct tot koning wordt gekroond – is volstrekt onmogelijk. William is inderdaad populairder en straalt jeugdigheid uit. Hij vormt een koppel dat in de smaak valt met Catherine Middleton en hij heeft drie jonge kinderen. Bovendien is hij meer een onbeschreven blad. Charles heeft daarentegen al de nodige perikelen en ophef achter de rug. Hij is wispelturig en staat bekend om zijn loslippigheid. Hij steekt zijn mening niet onder stoelen of banken.” (Zo schreef hij onder meer organisaties aan om zijn mening kenbaar te maken en promootte hij wortelsap tegen kanker, MS)

Mark Van den Wijngaert.  Beeld Eric de Mildt
Mark Van den Wijngaert.Beeld Eric de Mildt

Is dat niet juist leuk: een koning die kleur bekent en wat schwung geeft aan het instituut? België heeft in dat opzicht ook een rijk verleden.

“Het is tegen de regels en beschadigt de monarchie. De vorst hoort boven de meningen, de verschillende gemeenschappen en politieke partijen te staan. Charles zal regelmatig worden herinnerd aan de uitspraken die hij als kroonprins deed. Dat maakt hem kwetsbaar. In België hebben Albert II en Filip als kroonprins ook een aantal uitglijders gemaakt. Maar de situatie is onvergelijkbaar. Wij kennen ministeriële verantwoordelijkheid. De eerste minister is verantwoordelijk voor wat de vorst doet of zegt en kan daar dus op worden aangesproken. In de grondwet staat duidelijk beschreven wat ze wel en niet mogen. In het VK is alles gebaseerd op gewoonterecht en zijn er dus enkel ongeschreven wetten. Het parlement heeft dus geen formeel instrument om de koning of koningin terecht te wijzen. In die zin is hun monarchie veel minder goed beschermd.”

Verwacht u een koning Filip-effect? Een plotselinge populariteitsboost voor Charles? Bijvoorbeeld door het koningshuis eens flink te vernieuwen.

“Ik verwacht geen moderniseringsslag. De band tussen Kerk en Staat is in het Verenigd Koninkrijk namelijk heel sterk. Alle symbolen van de monarchie ademen anglicanisme. En ook de kersttoespraken van Elizabeth waren doorspekt met religieuze bespiegelingen. Dat zou in België ondenkbaar zijn. Ik verwacht dat Charles in de voetsporen van zijn moeder wil treden. Maar hij is niet het monument dat Elizabeth was. Het wordt een hele klus om dezelfde mate van vertrouwen en stabiliteit uit te stralen.”

Zou hij daar, na al die tijd, nog zin in hebben, denkt u?

“Het zal wel moeten. Hij heeft geen keuze, hè.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234