Dinsdag 24/05/2022

Triomf van Russische topsport, gestuwd door alcohol

Naast het voorspelbaar Australisch thuissucces, zijn Rusland, China, Roemenië, Engeland en Nederland de grote winnaars van deze Spelen van de XXVIIste Olympiade. De grootste verliezer is Duitsland dat in acht jaar tijd van 33 op 14 gouden medailles is teruggevallen en op de tabel van de tweede naar de vijfde plaats tuimelt.

Sydney

Van onze medewerker ter plaatse

Hans Vandeweghe

Hoewel Russische atleten de afgelopen tien jaar massaal andere landen opzochten en van paspoort veranderden - het grootste verlies was ongetwijfeld Tatiana Grigorieva die inmiddels Australische is - heeft de Russische topsport in Sydney fel van zich afgebeten en dat na een eerste slechte week waarin het Russisch zwemteam zo goed als verzoop. Nadat het GOS-team in Barcelona de medailletabel had aangevoerd met 112 medailles, viel de Russische republiek in Atlanta terug op 63, twee minder dan Duitsland. Tot het laatste weekend stond China - ook al zo sterk hoewel het een half zwemteam wegens verdachte bloedwaarden terugtrok - nog op de tweede plaats. De prestaties van China - 59 medailles, 9 meer dan in Atlanta - komen niet onverwacht. Peking wil de Spelen van 2008 en China heeft de grootste bevolking ter wereld. Rusland maakte het verschil op de laatste twee dagen en eindigt met 88 medailles (plus 25) en 32 keer goud, zes meer dan in Atlanta.

Algemeen werd na Atlanta aangenomen dat Rusland het moeilijk zou krijgen om zijn status als topsportland te verdedigen. Dat was een onderschatting van het belang die de sport in de Russische maatschappij inneemt en het belang van sport als vehikel voor het Russisch nationalisme. Het was Boris Jeltsin die de rood-wit-blauwe nationale sportcarrousel in 1994 in werking zette. Hij richtte een Sportfonds op en liet een wet stemmen waardoor dat Sportfonds belastingvrij handel kon voeren in geestrijke dranken. Jeltsin, zelf een gretig afnemer van het product, liet het Sportfonds controleren door onder meer zijn persoonlijke tennisleraar die later tot IOC-lid zou benoemd worden. Het afgeleide effect, naast het creëren van een geldstroom voor sport, was mooi meegenomen: de maffia werd de wind uit de zeilen gehaald. Russische collega's die hun naam liever niet vermeld zien, weten inmiddels te melden dat de maffia het beheer van het Sportfonds controleert, maar dat het Fonds aan de inkomstenzijde floreert als nooit tevoren. Een Russische krant berekende ooit dat er 200 miljoen dollar (9 miljard frank, 223 miljoen euro) winst per maand wordt gemaakt.

Dat geld gaat niet allemaal naar de sport, maar de sport vaart er wel bij. Toen Vladimir Poetin als president aantrad, veranderde hij veel, maar niet het Sportfonds. Poetin is namelijk sportgek. Hij is de man achter de kandidatuur van zijn geboortestad Sint-Petersburg voor de Olympische Spelen. Poetin is ex-judoka, ook ex-officier van de KGB, en wil sport als bindmiddel en gezondheidskuur voor de ontwrichte Russische maatschappij. In de aanloop naar de Spelen was er vooral het laatste jaar geen gebrek aan middelen om atleten voor te bereiden. Sportclubs die hun verdienste hadden bewezen, werden gesteund door de staat en door de eerste generatie 'biznjezmen'. Atleten die goud scoren in Sydney kunnen rekenen op 50.000 US $ (2,25 miljoen frank, 55.776 euro) premie van het Russische Olympisch Comité en nog eens 50.000 US $ uit het Sportfonds.

Opvallend is wel dat de nieuwe sportbastions zich niet langer in de grote steden bevinden, traditioneel de centra van de leger- en politieclubs. Steden als Ekaterinenburg en Belgorod leven voor hun omnisportclubs en zijn de basis van de nieuwe Russische sport. Rusland won 25 medailles meer dan in Atlanta, het thuisland Australië kwam uit op 58, een stijging van zeventien. Australië mikte altijd al op zestig medailles, maar hoopte op veel meer.

Vooral het totaal van twintig keer goud werd niet gehaald. Daar zijn onder meer de Nederlanders Pieter van den Hoogenband en Leontien van Moorsel voor verantwoordelijk toen die Ian Thorpe, Michael Klim en Anna Wilson van goud hielden. Over het algemeen moeten de ex-Oostbloklanden inleveren. Gestaag is de terugval van Hongarije, van éénentwintig naar zeventien, en Polen, van zeventien naar veertien. Roemenië heeft nooit een neerwaartse trend gekend.

Na de val van Ceaucescu leverde het tussen Seoel en Barcelona wel zes medailles in (van 24 naar 18), maar die terugval is nu helemaal weggewerkt. Ook in Roemenië is de sport staatsgestuurd, met een flinke inbreng van nieuwe rijken als ex-tennismanager Ion Tiriac die voorzitter is van het Roemeens Olympisch comité.

Groot-Brittannië haalde in Atlanta één luttele gouden medaille op vijftien. Een model werd op poten gezet, gesteund door geld van de nationale loterij en het resultaat is verbluffend: elf keer goud op een totaal van 28 medailles.

Ook op winst is Nederland uitgekomen. Recordaantal medailles. Record aan goud. Perfecte score, ondanks enkele tegenvallers. Sydney 2000 leverde een onverhoopte achtste plaats op, net voor Cuba. Geen enkel land dat Nederland voorafgaat is kleiner in oppervlakte of heeft een kleinere bevolking. Nederland heeft als enige land in de top twintig de helft van zijn medailles in de kolom goud laten noteren, vandaar ook de achtste plaats want volgens totaal aantal medailles staat Nederland twaalfde. "Te goed bestaat niet, tevéél goud kan niet," concludeert technisch directeur Joop Alberda, die zelf goud behaalde met de Nederlandse volleyballers. Vooraf was gerekend en kwam men uit op een brede schatting van minimaal vijftien en maximaal vijfentwintig medailles. Het maximale werd behaald. "Onze politiek was er op gericht de toppers die je hebt voor te bereiden op het niveau van de absolute wereldtop. We wilden achteraf geen excuses. De beperkende factor kon niet het geld zijn."

Op 1 januari 2001 wil Nederland de technische kaders voor 2004 in de stijgers hebben. Het succes van Nederland wordt internationaal opgemerkt. De enige kanttekening daarbij wordt gemaakt is het hoge aantal medailles per atleet en in het zwemmen. Van Moorsel, De Bruijn en Van den Hoogenband haalden onder hun drietjes twaalf medailles. Het pleit voor de Nederlandse olympische topatleet dat hij zijn/haar prestaties meestal levert in de buurt van de armoedegrens en heeft willen investeren in de onzekerheid van de topsport. Misschien wordt dat ooit wel anders. Voor het jaar 2000 heeft VWS al 15 miljoen gulden (285 miljoen frank, 7 miljoen euro) voorzien. De komende jaren zal de overheid haar inspanningen opvoeren tot 23,7 miljoen gulden (450 miljoen frank, 11,2 miljoen euro) beschikbaar is in 2002.

De grote verliezer van deze Spelen is Duitsland. De DDR en West-Duitsland wonnen in Seoel samen 142 medailles. In Barcelona won het ééngemaakte Duitsland nog 82 plakken, in Atlanta nog 65 en nu nog maar 57. Van het Oost-Duits sportsysteem is nog maar weinig overgebleven. En aan de val van de Duitse sport lijkt voorlopig geen einde te komen. Tien van de veertien gouden medailles hebben nog hun oorsprong in de vroegere DDR.

De globalisering die zich heeft doorgezet tussen Barcelona en Atlanta en die mede werd veroorzaakt door het uiteenvallen van de USSR (in Barcelona nog als één team aanwezig) en Joegoslavië, heeft zijn plafond bereikt. In Atlanta wonnen 79 verschillende landen medailles en voor 53 landen was er goud weggelegd. In Sydney stond de teller stil bij respectievelijk 80 en 51.

De top vijf in de medaillestand was in Atlanta goed voor 316 medailles. In Sydney pakten die 359 plakken, 43 meer, en dat is de helft van alle nieuwe plakken die er sinds Atlanta bij kwamen. In Atlanta waren er 28 landen met drie gouden plakken, in Sydney konden 27 landen drie keer goud winnen. In de alternatieve stand - "aantal medailles per tien miljoen inwoners" - behoudt Australië het beste gemiddelde. Nederland stond in Atlanta zesde na Australië, Cuba, Hongarije, Bulgarije en Wit-Rusland. In Sydney heeft Nederland het derde beste gemiddelde.

Analyse

Aan de val van de Duitse sport lijkt voorlopig geen einde te komen

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234