Zondag 27/09/2020

Trevor Noah: 'Ik ben iedereen en niemand'

Negen maanden geleden maakten de VS kennis met Trevor Noah (32) als de nieuwe presentator van het satirische nieuwsprogramma The Daily Show. Straks staat de Zuid-Afrikaanse komiek in Antwerpen op de planken. Niet slecht voor een man die onder het apartheidsregime eigenlijk niet mocht bestaan.

Het was een staatszaak. Hoe moest het nu verder met The Daily Show, toen de razend populaire presentator Jon Stewart na zestien jaar aankondigde dat hij er genoeg van had? Met pieken tot 2,5 miljoen kijkers was het programma bijzonder invloedrijk geworden, dankzij de slimme mix tussen nieuws, entertainment en politieke satire.

Maar Stewart voelde zichzelf op den duur "een strontraper" - zo zei hij zelf. De Amerikaanse politiek en media maakten hem depressief, na zestien jaar bingewatchen kon hij geen nieuwsprogramma meer zien. In augustus vorig jaar presenteerde Stewart zijn allerlaatste aflevering. Tijd voor nieuw bloed.

Toen zender Comedy Centralde naam van Stewarts opvolger bekendmaakte, werden wat wenkbrauwen gefronst. Trevor Noah, een Zuid-Afrikaanse stand-upcomedian van wie nauwelijks iemand in de VS ooit gehoord had. Hij was ooit eens te gast geweest bij The Tonight Show van Jay Leno, mocht ook bij The Daily Show weleens een grapje vertellen, maar hoe ging deze nobele onbekende in de voetsporen treden van een Amerikaans tv-monument?

Zelfs de baas van Comedy Central, Michele Ganeless, gaf het doodeerlijk toe: "Ja, ik heb momenten van grote angst. Ik ga daar niet over liegen."

Tijdens zijn eerste uitzending eind september deed Noah zijn best om wat druk van de ketel te halen: "Ik hoop dat jullie Jon Stewart niet gaan zien als de oude kerel die zijn hele erfenis aan een joch uit Afrika heeft weggeschonken."

Kijkers, pers, collega's, niemand had het vertrek van Jon Stewart al verteerd toen de 31-jarige elke weekdag achter de nieuwsdesk van The Daily Show kroop. Toen de Twitter-feed van Trevor Noah werd uitgeplozen, kwamen enkele oude grapjes boven water die niet bepaald politiek correct waren - eentje over dikke meisjes, en eentje over Israël. Vooral dat tweede kunnen ze in de VS maar moeilijk plaatsen.

Trevor Noah beseft beter dan wie ook dat hij voor een moeilijke klus staat als complete outsider. Maar dat past, want dat is de rol die hij al zijn leven lang heeft gespeeld.

Illegaal kind

Trevor Noah werd geboren in Johannesburg onder het Zuid-Afrikaanse apartheidsregime. Zijn mama Patricia is een zwarte Xhosa-vrouw, zijn vader John is blank met Zwitsers-Duitse roots ("Je weet hoeveel Zwitsers van chocola houden", grapt hij). Onder de ontuchtwet was gemeenschap tussen mensen van een verschillend ras verboden. Hun relatie - en zeker hun kind - was illegaal. Op de geboorteakte bleef het vakje 'vader' blanco. Begin maar eens aan je leven, als je eigen geboorte een misdaad is. "Ik was project X. Ik had niet moeten bestaan", zegt hij zelf.

Jaren later vermeldt Noah het weleens in zijn stand-upshows, hoe zijn vader stiekem hallo wuifde naar hem vanaf de overkant van de straat "alsof hij een akelige pedofiel was".

Terwijl vader in een keurige blanke tuinwijk woonde, groeide Noah op bij zijn moeder en grootmoeder, in het township Soweto. De laatste verjaardagskaart van zijn papa kwam toen hij 11 of 12 was.

In de documentaire You Laugh But It's True keert Noah terug naar het zwarte getto van zijn jeugd, op bezoek bij zijn 83-jarige oma, die nog steeds in hetzelfde huis woont vol jeugdherinneringen. "Ik wil niet huilen voor de camera", zegt hij, en je ziet hem in de veilige rol van komiek vallen wanneer hij speelt alsof hij in een aflevering van MTV Cribs zit. "Kijk wat een luxe, een muur en een hek!", lacht hij, terwijl hij een rondleiding geeft door het minihuis waar hij met een stel halfbroertjes samenwoonde en soms op de sofa maar meestal op de vloer sliep.

De documentaire uit 2011 is te bekijken op Netflix, en volgt Trevor Noah wanneer hij aan het prille begin staat van zijn carrière, bij de voorbereidingen van zijn allereerste soloshow. "Je bent niet blank en niet zwart en je groeit op tijdens het apartheidstijdperk. Wrang en komisch!", zo luidt de promotekst, alsof het een dolkomische film betreft. Dat is het niet. Stuitend zijn de interviews met zijn enige collega-komieken in Zuid-Afrika - allen blank - die in niet-omfloerste termen hun afkeuring uitspreken over die gekleurde kerel die de arrogantie heeft om zichzelf ook stand-upcomedian te noemen, en bovendien rassengrapjes maakt.

"Ik hoorde nooit echt ergens thuis", zegt Noah zelf, die zich al een leven lang begeeft in het mijnenveld van beladen termen als 'gekleurd', 'zwart', 'gemengd'. "Mensen kibbelen nog steeds over wat ik ben."

Zo is Trevor Noah de eeuwige buitenstaander. Hij spreekt Engels, Afrikaans, Sotho, Xhosa, Zulu, Tsonga, een beetje Duits, en tegelijkertijd hoort hij nergens thuis. "Ik heb overal en nergens gewoond, ik ben iedereen en niemand", zegt hij. Hij heeft het omgebogen tot zijn grote kracht. "Als je tot geen enkele groep behoort, kun je zeggen wat je wilt." Het werd de kern van zijn comedy en van zijn leven.

Na twaalf stielen en dertien ongelukken - hij was even taxichauffeur, soapacteur, radiopresentator - begon Noah stand-up te doen, in een land dat geen enkele traditie had op dat vlak. Uit noodzaak, zo zegt hij zelf. Zijn eerste show Daywalker werd een onverwacht succes. Hij was de eerste die het aandurfde om zowel blanken als zwarten door de mangel te halen. Zijn imitatie van een dronken Mandela maakte hem een instant-ster in zijn thuisland.

Net voor de première van zijn soloshow kreeg Noah het nieuws dat zijn mama was neergeschoten op straat in Johannesburg, door haar agressieve ex-man. Ze kreeg een kogel in haar gezicht en rug, en overleefde miraculeus genoeg. "Weet je wat het goede nieuws is, Trevor?", zei ze terwijl ze lag te herstellen in het ziekenhuis. "Nu ik de helft van mijn neus kwijt ben, ben jij eindelijk de mooiste van de familie."

Op een bepaald moment kan een mens alleen maar beslissen om nooit meer met iets te lachen, óf met alles te lachen. Maar in de humor van Trevor Noah zit een onderstroom die doodernstig is. Je ziet het als kijker op het scherm, in elke zin die hij uitspreekt. Dat hij het méént. Dat hij zo hard - misschien té hard - zijn best doet. Het is niet de gespeelde nonchalance van stand-uppers zoals wij ze kennen, de attitude van "ik sta hier ook maar wat met mijn handen in de zakken gezellig weg te lullen". Trevor Noah doet niet aan ironie, wat hij zegt, is gevoed door woede, engagement, verontwaardiging.

Bullshit blootleggen

Trevor Noah levert scherpe satire met de glimlach - de mooie jongen is keurig gladgeschoren, met schattige putjes in zijn wangen - maar zijn boodschappen in The Daily Show zijn even genadeloos als die van zijn voorganger. Noah noemt zichzelf progressief, maar laat zich niet in een bepaalde politieke hoek duwen. Natuurlijk wordt Trump gehekeld, maar ook Clinton en Sanders krijgen ervan langs. Meestal zijn het de Amerikaanse media die op de korrel worden genomen, manipulaties worden ontleed tot de bullshit komt bloot te liggen. Het strontrapen is nog lang niet gedaan. Maar Noah levert geen humor die doet schuddebuiken en billenkletsen, misschien dat hij daarom op gemengde reacties wordt onthaald door pers en publiek in de VS.

Deze week werden voor het eerst nieuwe kijkcijfers van The Daily Show gecommuniceerd. 'Trevor Noah is een flop' titelde de rechtse tabloid Daily News, om maar meteen duidelijk te maken dat hij heel wat vijanden heeft gemaakt - vooral in het rechtse kamp. Anderen haastten zich om te benadrukken dat de daling van bijna 40 procent eigenlijk goed nieuws was. Onder het tijdperk van Jon Stewart (zelf 53) verouderde het publiek van The Daily Show, tot de kijker gemiddeld 50 jaar oud was. Dat is niet het publiek waar adverteerders om staan te juichen. Sinds Noah overnam, wordt meer dan 40 procent van The Daily Show bekeken op digitale platforms en streaming services als Hulu, door een publiek dat een pak jonger is. Wanneer de jonge digitale kijkers worden meegeteld, zou The Daily Show de best bekeken latenightshow zijn, en zelfs The Tonight Show van Jimmy Fallon verslaan.

Trevor Noah staat onder grote druk, maar heeft ergere dingen doorstaan. "Als het niks wordt met comedy, heb ik altijd nog de armoede om op terug te vallen."

The Daily Show wordt bij ons van maandag tot donderdag uitgezonden op Acht. Trevor Noah staat op 31 mei in de Stadsschouwburg in Antwerpen. Tickets: sherpa.be.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234