Woensdag 21/04/2021

Treurige liedjes duren wél lang

Vandaag is het Blue Monday, de meest deprimerende dag van het jaar. Als tegengif draait Studio Brussel een dag lang uitsluitend vrolijke deuntjes. Toch blijft treurige pop bijzonder aantrekkelijk. Over het waarom breken psychologen en muziekwetenschappers zich al een halve eeuw het hoofd.

Mistroostige liedjes kunnen je écht droevig maken. Die open deur wordt ingetrapt in een Finse studie, vorig jaar uitgevoerd door de Universiteit van Jyväskylä. Maar die tristesse hoeft niet per se negatief te zijn: "Terwijl verdriet in het dagelijkse leven geassocieerd wordt met negatieve emoties, is dat niet zo als je luistert naar treurige muziek", zegt de studie.

Neerslachtige muziek blijkt immers een natuurlijke bondgenoot bij verdriet. Patienten met MDD (major depressive disorder) zouden in heel wat gevallen zelfs beter varen bij droevige liedjes tijdens muziektherapie. "Op die manier leren ze hun emotionele status beter uitdrukken", stelt het wetenschapsblad The Arts in Psychotherapy. "Verbale barrières worden overwonnen dankzij treurige lyrics." Wetenschappers bevestigden ook al dat muziek in mineur cortisol kan verlagen. Dat is het stresshormoon dat depressies mee in de hand werkt.

Psychoanalyticus Gustav Jung sprak aan het begin van vorige eeuw ook al over de paradoxale helende kracht van treurnis: "Het woord 'geluk' zou zijn betekenis verliezen als het niet in balans werd gehouden door tristesse." Daarmee is de vleesgeworden treurwilg Morrissey het roerend eens. Sinds de jaren tachtig schreven weinig Britse muzikanten zo'n uitgebreid oeuvre bijeen, waarmee ze je goed humeur het ravijn inreden. In 'Rubber Ring' stelde zijn groep The Smiths immers: "Don't forget the songs that made you cry / And the songs that saved your life". Daar geloofde hij vijf jaar geleden nog steeds in: "Als je naar de hitparade luistert, hoor je bijna alleen vrolijke troep", snoof Mozzer. "Van die valse joligheid wordt een mens pas echt neerslachtig."

Hits om van te huilen

De getergde popzanger wordt evenwel tegengesproken door wetenschappers van de Freie Universität Berlin. Die hielden een grootschalige studie van de Amerikaanse top 40. Uit dat onderzoek bleek dat de populairste liedjes over de jaren heen steeds treuriger klinken. Terwijl montere deuntjes de sixties domineerden, zijn het nu vooral neerslachtige popsongs die aanslaan bij een breed publiek. Voor de duidelijkheid: tragere songs, geschreven in mineur werden treurig genoemd. Sinds de jaren zestig is het aantal hits in majeur zelfs gehalveerd.

"Ook songteksten werden duidelijk negatiever", meent muziekpsycholoog E. Glenn Schellenberg. "Componisten schrijven vandaag vaker in mineur omdat het slimmer klinkt, en gecompliceerder. Luisteraars houden er om diezelfde redenen van. Al geloof ik niet dat iemand zich daarvan bewust is."

Dat rapport stemde overeen met wat de Britse krant The Guardian recent nog de 'Adele-ificatie' van de hitparade noemde: Lana Del Rey, Gotye of Birdy werden kort na elkaar wereldsterren met trieste, introverte luisterliedjes. Toch is die 'treurtrend' al veel langer aan de gang. In de jaren negentig beleefden trage tempo's zelfs een ware hausse, volgens het Duitse onderzoeksteam. Dat R&B en grunge toen een hoge vlucht namen, is daar allicht niet vreemd aan. "In veel gevallen geldt trieste muziek als bliksemafleider voor je eigen emoties", legde Tori Amos - zelf een bekende van de therapeutensofa - in 1996 uit. "Daarom worden zo veel getroebleerde popmuzikanten sterren. Terwijl iemand als Kurt Cobain wellicht meer baat had bij een kom hete soep en wat begrip."

Ironisch genoeg speelt het tragische lot van een artiest in veel gevallen mee bij de aantrekkingskracht van treurige songs. De geloofwaardigheid van een gekweld of suïcidaal genie is groter. Dat verklaart mee het gigantische verkoopsucces van Kurt Cobains testament MTVUnplugged in New York of het postume succes van Amy Winehouse en zelfs Elliott Smith. Tot op heden vinden pubers trouwens ook nog steeds moeiteloos de weg naar Joy Division, wier donkere songs een mythische status kregen nadat Ian Curtis zich in 1980 ophing.

Wanneer muziek en beeld elkaar optillen, vergroot het appeal van trieste songs ook. Sia's 'Breathe Me' werd in 2005 een van de meest gedownloade songs voor mixtapes, nadat de song in de slotmontage van Six Feet Under belandde. Daarin zie je alle hoofdpersonages afscheid nemen van elkaar, waarop hun sterfdatum in beeld verschijnt. Geen kijker die het droog hield.

Tsunami van tristesse

Hetzelfde geldt voor een cruciale scène uit The Royal Tenenbaums, waarin de chronisch depressieve Luke Wilson zijn polsen oversnijdt op 'Needle in the Hay' van Elliott Smith. Tragisch detail: twee jaar na de filmrelease sloeg Smith (met meer succes) de hand aan zichzelf. Ook Gary Jules' pianoversie van de Tears For Fears-classic 'Mad World' won aan treurkracht terwijl de slotscène van Donnie Darko zich in slow motion ontvouwt, of onder de beelden van de tsunami werd gezet.

Nog steeds overtuigd dat er niets gaat boven een monter, meefluitbaar deuntje? Denk dan eerst aan Joseph Brooks. De songschrijver van de overdreven vrolijke, inspirerende hit 'You Light Up My Life' pleegde twee jaar geleden zelfmoord, na meer dan 90 aanklachten voor seksueel misbruik. Of zoals Woody Allen al wist: "It is better to be miserable than horrible".

Treurwilgpop

'Street Spirit'

Radiohead

Heel hun oeuvre kreunt onder zwaarmoedigheid, maar Thom Yorke noemde alleen 'Street Spirit' "een donkere tunnel zonder licht aan het eind". Het bewijs? "Cracked eggs, dead birds / Scream as they fight for life / I can feel death, can see its beady eyes." Slik.

'The Bed'

Lou Reed

Berlin gidst je doorheen een depressie, langs drugsmisbruik, huiselijk geweld, bedrog, prostitutie en zelfmoord. Met het onderkoelde 'The Bed' als gitzwarte apotheose: "This is the bed, where she cuts her wrists".

'November Spawned a Monster'

Morrissey

"Sleep on and dream of love / because it's the closest you will get to love." Morrisseys visie op liefde was er altijd een van kwelling en vernedering. Maar je hoeft niet eens in november te verjaren, om je de keel te laten dichtsnoeren door deze intro.

'Everybody Hurts'

R.E.M.

Michael Stipe wilde een troostende schouder bieden, maar in Engeland werd 'Everybody Hurts' officieel uitgeroepen tot "meest deprimerende song ooit". Toegegeven: het advies "when you think you've had too much of this life, well hang on" beurt niemand op.

'Hallelujah'

Leonard Cohen

Geen lijstje over treurnis zonder The Master of Gloom. Zijn "love is not a victory march / It's a cold and it's a broken hallelujah" maakt trefzeker komaf met elke romantische gedachte.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234