Donderdag 19/09/2019

Het spoor

Treinongeluk Leuven te wijten aan "lakse veiligheidscultuur" bij NMBS

De trein vanuit Leuven richting De Panne reed te snel bij het nemen van een wissel en ontspoorde.  Beeld BELGA

Het dodelijke treinongeval in Leuven vorige maand is te wijten aan te hoge snelheid. De bestuurder reed 100 kilometer per uur waar hij maar 40 mocht. Het laks omspringen met veiligheidsvoorschriften is volgens veiligheidsexpert Bart Van der Herten een groot probleem.

Vlak nadat de trein richting De Panne op 18 februari het station van Leuven verliet, liep alles nog goed. De eerste wissel werd met 40 kilometer per uur genomen, zoals het hoort. Maar daarna haalde de trein al snel een kruissnelheid van 90 per uur. Tegen dat de trein de tweede wissel bereikte, reed hij 100, hoewel het sein aanduidde dat hij maar 40 mocht. Dat blijkt uit de eerste bevindingen van het parket van Leuven. 

De treinbestuurder heeft zelf aan de politie verklaard dat hij ervan overtuigd was dat hij wel degelijk 90 per uur mocht rijden en meteen remde zodra hij de wissel zag. Te laat. De trein ontspoorde, er vielen één dode en 27 gewonden. 

Hoe komt het dat een treinbestuurder zoveel te snel reed en een belangrijk sein miste? De NMBS wil voorlopig geen commentaar geven op de bevindingen van het parket, aangezien het eigen interne onderzoek nog loopt. Maar volgens woordvoerder Bart Crols besteden de spoorwegen in ieder geval maximale aandacht aan veiligheid. "Wij voorzien in basis- en permanente opleidingen, in sensibilisering en veiligheidssystemen. Veiligheid, daar korten wij niet op."

Spoorveiligheidsexpert Bart Van der Herten spreekt die inspanningen van de NMBS niet tegen, maar meent wel dat het niet genoeg is. "Want het is niet omdat je aan iemand de regels hebt uitgelegd, dat je verantwoordelijkheid daarmee ook ophoudt." Van der Herten is nu risk en safety manager bij de openbare vervoersmaatschappij MIVB, maar was ook een van de experts van de parlementaire onderzoekscommissie die het treinongeluk van Buizingen uit 2010 onderzochten. 

Eerder interpreteren dan letterlijk naleven

Het probleem is namelijk dat regels vaak eerder geïnterpreteerd worden, dan letterlijk nageleefd, zegt Van der Herten. "Neem nu het treinongeluk van vorig jaar in Saint-Georges-sur-Meuse, dat was bijna zeker te wijten aan gsm-gebruik. Uiteraard is bij de NMBS bellen en rijden tegelijk verboden. Maar misschien heeft de bestuurder geoordeeld dat het wél kon." 

Zo'n foute inschatting is niet alleen de verantwoordelijkheid van die bestuurder zelf, maar ook van het leiderschap, zegt de veiligheidsexpert. "Heel belangrijk is de cultuur in een stelplaats. Is de opvatting daar dat de regels de regels zijn? Of dat er wel een krant gelezen kan worden tijdens het rijden? Zo van: wij zijn tenslotte professionele bestuurders, wij kunnen multitasken. Het is aan de leiding om daar oog en oor voor te hebben en dat aan te pakken."

Dat gebeurt nu veel te weinig, is Van der Herten overtuigd. "Na Buizingen hebben we kunnen vaststellen dat er een heel groot probleem was met die veiligheidscultuur. Tijdens de onderzoekscommissie hebben we dat uiteengezet, maar mensen van de NMBS zijn me achteraf komen zeggen dat ze onze feedback over de cultuur niet goed begrepen. Ze zouden daar uitleg over komen vragen, maar dat is nooit gebeurd."

Zijn advies aan de NMBS: pas u aan aan de veranderende maatschappelijke omstandigheden. De mens is niet meer zo gezagsgetrouw als vijftig jaar geleden, is constant bereikbaar en constant online. Dat vraagt om een heel andere aanpak.

"We zijn in het veiligheidsmanagement nu bezig met Brain Based Safety. Uit heel recent hersenonderzoek weten we namelijk dat de invloed van verbale impulsen op de hersenen bijzonder klein is. Ons instinctieve bewustzijn en automatische piloot zijn zoveel sterker. Daarom is de cultuur in een stelplaats van zo'n groot belang: we zullen die instinctief eerder overnemen, dan dat we luisteren naar regels die ons verteld worden." 

Een feit waar de NMBS zich dringend van bewust moet worden, zegt Van der Herten. "En je daaraan aanpassen, is een enorme uitdaging. Het enige voordeel: heel veel geld hoeft dat niet te kosten."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234