Zaterdag 20/07/2019

Vluchtelingen

Transitcentra zijn eerder een oplossing voor een Duits politiek probleem dan voor het migratievraagstuk

Minister van Binnenlandse Zaken Seehofer (links) en bondskanselier Merkel dinsdag tijdens een zitting van de Bondsdag in Berlijn. Beeld EPA

In Duitsland is een regeringscrisis afgewend, maar daarmee is het Europese migratievraagstuk nog niet opgelost. De nieuwe transitcentra aan de grens tonen eerder het ‘failliet van Dublin’ dan dat er een stap voorwaarts wordt gemaakt.

1. Bondskanselier Angela Merkel en coalitiepartner Horst Seehofer van de CSU hebben het op een akkoordje gegooid om migranten aan de grens te weren. Wat houdt dit compromis in?

Seehofer wilde asielzoekers die al in een ander Europees land zijn geregistreerd voortaan terugsturen bij de grens. Hiermee hoopt de CSU de rechtse AfD de wind uit de zeilen te nemen voor de verkiezingen in de zuidelijke deelstaat Beieren komend najaar. Merkel wilde dit ‘terugduwen’ koste wat kost voorkomen omdat zij vreest dat de Schengenzone in gevaar komt als EU-lidstaten eenzijdig grensbeleid gaan voeren. 

Als compromis is besloten dat migranten bij de grens worden opgevangen in zogenoemde transitcentra. Hier moet dan snel worden bekeken of een asielzoeker al elders in Europa is geweest zodat hij kan worden teruggestuurd om daar de asielaanvraag verder af te handelen. Winst van dit compromis is dat chaotische taferelen aan de grens voorlopig zijn afgewend, maar de reactie van Oostenrijk doet vrezen dat het vrij reizen door Europa alsnog in het geding is. Oostenrijk kondigde dinsdag als reactie op het Duitse plan aan zijn zuidelijke grenzen te versterken. Bovendien is uiterst onzeker of de derde Duitse coalitiepartner SPD gaat instemmen met het compromis. De SPD is tegen transitcentra en stelde gisteren eisen over de aard van die opvang. 

2. Wil Duitsland migranten opsluiten in deze transitcentra en mag dat wel?

Het is nog onduidelijk hoe die centra eruit gaan zien. Worden het een soort asielzoekerscentra of gesloten centra waar strengere grensprocedures kunnen worden toegepast? Vermoedelijk wordt het dat laatste, maar dan nog gelden restricties aan het detineren van asielzoekers. Het opsluiten van kinderen of minderjarigen stuit bovendien op veel maatschappelijk verzet. Gemiddeld geldt een maximum van een maand dat onder bepaalde voorwaarden kan worden verlengd in afwachting van bijvoorbeeld een antwoord van een ander land om een migrant terug te nemen. Maar dat is nu precies de bottleneck; terugsturen werkt in praktijk niet. Daar veranderen de transitcentra niets aan. Zogenoemde economische migranten zouden in theorie direct vanuit de transitcentra moeten kunnen worden teruggestuurd naar het land van herkomst, maar die – vaak arme - landen hebben er geen belang bij mensen terug te nemen die miljarden aan inkomsten terugsturen naar hun families en zo de lokale economie stimuleren.

Het terugsturen van asielzoekers naar de Zuid-Europese landen waar ze Europa binnen zijn gekomen, lukt niet omdat die landen al overbelast zijn en bovendien veel van de migranten al van de radar zijn verdwenen voordat ze kunnen worden teruggestuurd. Het Dublin-systeem, dat vereist dat migranten asiel aanvragen in het eerste land waar ze Europa zijn binnengekomen, 'is feitelijk failliet’, zegt Jorrit Rijpma, hoofddocent Europees recht aan de Universiteit Leiden . ‘Zolang lidstaten niet meewerken aan het verdelen van asielzoekers vanuit de landen aan de Middellandse Zee, zullen deze landen blijven weigeren mee te werken aan het in praktijk brengen van ‘Dublin’.  

De eerste tekenen stemmen niet optimistisch. Toezeggingen van lidstaten aan Merkel tijdens de Europese migratietop vorige week om mee te werken aan het terugnemen van asielzoekers, bleken afgelopen dagen boterzacht. Zo houden Oostenrijk en Italië vooralsnog de deur dicht en Griekenland bijvoorbeeld is niet eens in staat asielzoekers terug te nemen.

3. Dus wat hoopt Duitsland hiermee te bereiken?

Het is een politiek compromis om een nationale crisis te beëindigen, daar is iedereen het over eens. De effectiviteit van de transitcentra is zo onzeker dat de coalitie ‘er beter aan doet de details te onthullen na de Duitse deelstaatverkiezingen’, grapt Thomas Spijkerboer, hoogleraar migratierecht aan de Vrije Universiteit Amsterdam. ‘Oplossingen zijn er wel, maar Europese politici hebben zichzelf klem gezet in hun eigen verkiezingsretoriek. De opvattingen over migratie zijn zo geradicaliseerd dat er niet gemakkelijk een weg meer terug is.’

4. Welke hervormingen zijn nodig om de impasse in het Europese migratiesysteem te doorbreken?

Op dit moment werkt de Europese Commissie aan modernisering van de Dublin-regels. Het moet makkelijker worden om asielzoekers terug te sturen maar daarvoor in de plaats moeten lidstaten dus meer solidariteit tonen en instemmen met herverdeling. De hervorming zit dus in een totale impasse want van gedwongen herverdeling wil vooral Oost-Europa niets weten.

Een tweede struikelblok is het asielrecht zelf. Dat is een nationale aangelegenheid. Syriërs worden vrijwel overal als vluchteling beschouwd maar voor een asielzoeker uit Eritrea, Pakistan of Irak hangt de beschikking helemaal af van het land waar hij de aanvraag doet. In sommige landen duurt de procedure bovendien eindeloos en in andere niet. Duitsland heeft bijvoorbeeld een rem gezet op gezinshereniging wat ertoe leidt dat erkende vluchtelingen toch maar illegaal de grens over gaan om bij hun familie te komen. Of om een einde te maken aan de onzekerheid waarin ze soms jaren op hun procedures moeten wachten zoals op de Griekse eilanden het geval is.

Asielzoekers hebben bovendien ook persoonlijke voorkeuren. Ze willen naar landen waar werk is, de opvang beter of waar hun familie is. Zolang het lonend is om te blijven ‘asielshoppen’ zal Dublin dus blijven kraken in zijn voegen.

Vluchtelingen in het Brusselse Noordstation. Beeld BELGA

5. Hebben hebben de transitcentra dan geen enkel nut?

Het idee achter transitcentra is dat migratie gereguleerd kan worden. Dat direct onderscheid kan worden gemaakt tussen erkende vluchtelingen en economische migranten. Erkende vluchtelingen moeten dan direct de asielprocedure kunnen starten. Nu gebeurt dat dus volgens Dublin in het eerste land van aankomst, maar efficiënter zou het zijn om aanvragen ‘Europees’ te behandelen waar dan ook en dan te herverdelen. Dat scheelt een hoop tijd en geld.

Economische migranten moeten dan direct kunnen worden teruggestuurd. Maar dit werkt alleen als landen er wat voor terugkrijgen; geld en mogelijkheden voor legale migratie. Het probleem is dat economische migranten zich niet uit eigen beweging als zodanig laten scheiden van de ‘echte’ vluchtelingen. Ze zullen altijd proberen asiel aan te vragen om tijd te winnen en in de illegaliteit verdwijnen als de kans bestaat dat ze worden uitgezet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden