Vrijdag 03/12/2021

Tranen van Pistorius kunnen zich tegen hem keren

Oscar Pistorius in de rechtbank. Beeld AFP
Oscar Pistorius in de rechtbank.Beeld AFP

Oscar Pistorius huilt tranen met tuiten tijdens zijn proces. Riskant, want voor je het weet vindt een jury de huilende beschuldigde een komediant. Al is het verbergen van je emoties in de beklaagdenbank ook geen optie, want dan ben je een koele kikker.

Hoe je een beetje drama toevoegt aan een proces, dat weet de Zuid-Afrikaanse atleet Oscar Pistorius wel. Of hij het nu opzettelijk doet of niet. Dat hij moet overgeven als hij foto's ziet van hoe zijn vriendin dood op de vloer lag, haalt de internationale pers. Dat hij zonder zijn protheses naar de rechtbank komt, waarschijnlijk om zijn kwetsbaarheid te benadrukken, ook. Maar vooral dat het proces tegen Pistorius meer dan eens wordt opgeschort omdat hij in huilen uitbarst, valt op.

"Zo gaat dat nu eenmaal. Als iemand begint te huilen, staat de rechtbank op haar kop. Dan kan je de zitting beter even pauzeren", weet voormalig assisenvoorzitter Edwin Van Fraechem. "Alleen zijn het meestal de familieleden van het slachtoffer die huilen, niet de beschuldigden." Van Fraechem maakte het toch meer dan eens mee dat ook vanop de beklaagdenbank gesnik klonk. "Waarschijnlijk ook omdat het soms werd gevraagd door de advocaat, in de hoop op een goed blaadje te komen bij de jury."

Een beschuldigde die zit te snotteren, die bewijst namelijk dat hij spijt heeft en misschien zelfs onschuldig is. Toch? Dat geloven we alvast, zo blijkt uit recent onderzoek. "Alleen zijn proefpersonen geneigd om de daders uiteindelijk toch dezelfde straf te geven", vertelt de Nederlandse psycholoog Ad Vingerhoets, die zich specialiseert in het thema. "Misschien omdat we hen eerst vertellen wat iemand mispeuterde en daarna pas foto's tonen waarop die persoon huilt."

Zo gaat het in de rechtbank ook, dus misschien bespeelt een huilbui de jury toch niet zoals misschien gehoopt. "Daarom vraag ik mijn cliënten ook nooit opzettelijk om zich emotioneel te gedragen", zegt strafpleiter Jef Vermassen. Hij vraagt cliënten wel om hun emoties toe te laten in de rechtszaal. "Anders huilen ze misschien pas na het proces, als niemand het nog ziet. Terwijl je toch wil dat een jury je cliënt ziet zoals die echt is, niet als iemand die zijn emoties onderdrukt en stuurs overkomt."

Koele kikker
Ook emotieloos je eigen proces volgen, wekt namelijk argwaan. Of zoals een beklaagde het ooit zelf stelde: huilen zorgde ervoor dat mensen hem als komediant bestempelden, niet huilen maakte van hem een koele kikker. "Daar zit veel waarheid in", denkt gerechtspsychiater Chris Dillen. "Hoe je reageert, zal vooral het beeld dat tijdens de rest van het proces wordt geschept, bevestigen. Als iemand wordt weggezet als komediant, zal ook een huilbui als toneel worden gezien. Terwijl die misschien oprecht is."

Maar weet het maar eens. Noch Van Fraechem, noch Vermassen, noch Dillen durven zeggen dat zij een echte traan van een krokodillenexemplaar kunnen onderscheiden. Zelfs psycholoog Ad Vingerhoets wil er zijn hand niet voor in het vuur steken. "Toen ik laatst met een acteur in een Nederlands praatprogramma zat, noemde ik een bepaalde huilbui een oprechte uiting van emoties. De acteur vond diezelfde huilbui slecht geacteerd."

Voordeel is wel dat een assisenproces zoals dat van Pistorius relatief lang duurt. Dan is de kans ook groter dat je merkt of iemand zomaar wat zit te snikken of niet. Vermassen: "Toen een beschuldigde laatst bij het begin van een proces huilde zodra het over zijn misdaad ging, merkte ik dat de jury daardoor aangedaan was. Toen het enkele uren later opnieuw over de misdaad ging, gaf hij geen kik meer. Zoiets merkt een jury ook."

Er zijn wel meer manieren waarop valse huilebalken zichzelf volgens de strafpleiter verraden. "Sommige daders blijven emotieloos zolang het over hun daden gaat. Zodra het over henzelf en bijvoorbeeld hun jeugd gaat, rollen de tranen over hun wangen. Dat heeft weinig met spijt te maken." Confrater Piet Van Eeckhaut verwoordde het zo: "Van de 100 tranen die een misdadiger laat, zijn er misschien wel 99 voor hemzelf."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234