Donderdag 29/07/2021

Tragedie in huiskamersfeer

interview

laika gaat vanavond in première met 'ongelikt', bart moeyaerts versie van 'king lear'

Antwerpen / Van onze medewerkster

Annelies De Waele

Regisseur Jo Roets en Laika maken graag de combinatie 'jongeren/klassiekers'. Na Cyrano en De Karamazovs is het de beurt aan Shakespeares King Lear. Bart Moeyaert maakte op basis van het gekende verhaal een nieuwe partituur en noemde die Ongelikt. We namen poolshoogte bij de King (Warre Borgmans) en zijn dochters Goneril (Simone Milsdochter), Regan (Elke Dom) en Cordelia (Ruth Becquart). "Het is vechten met de tekst. The struggle for performance."

Werd het een moeilijk repetitieproces?

Elke Dom: "Het is geen evidente zoektocht geweest. Aan deze tekst een zekere lichtheid geven, is niet simpel."

Simone Milsdochter: "De balans is moeilijk. Je kunt bijvoorbeeld het komische te veel uitspelen, waardoor het publiek je niet gelooft in een volgende scène."

Warre Borgmans: "Iedereen moet daar zijn eigen kronkelwegske in gaan. Sowieso vergelijk je met het origineel, toch ook al een moeilijke brok toneel. Bart heeft rigoureuze keuzes gemaakt en grote ingrepen gedaan, wat goed is. Maar ik was zeer zeker niet meteen voor de tekst gewonnen en vecht er nog altijd mee. Dat zal misschien duren tot we zijn uitgespeeld."

"Het komt mij te veel als een constructie over, soms wat te gezocht. Neem de humor. Soms denk ik: goed gevonden. Soms denk ik: hoe moet ik dit verkopen? Ik had niet zoiets van: wow, wat een fantastisch stuk. Ik had heel veel moeilijkheden om het te begrijpen. Na een eerste lezing, met de verschillende stemmen, valt het dan wel veel meer in zijn plooi. Shakespeare is ook niet makkelijk, maar heeft het voordeel dat alles wordt uitgelegd. Moeyaert wisselt veel af: dan weer filosofisch, dan weer realistisch. Als je je dan te veel gaat inleven en het in de realiteit drenkt, wordt het ondoorzichtig. En het moet doorzichtig zijn.

"Meer dan King Lear zit Moeyaerts tekst in de huiskamersfeer, met geruzie enzo. Het decor, met de monumentale tafel, haalt het er dan weer uit. Het is tegelijk klein en groot. Maar het is niet evident om daar een weg in te vinden. Het is zoals altijd: the struggle for performance. Maar dat maakt het ook boeiend."

Er is inhoudelijk een boel ballast weggevallen, en toch focust Moeyaert ook op de taal.

Milsdochter: "Het spel met metaforen bij Shakespeare is ook heel mooi. Bart maakte zijn keuzes. Over de kracht van zijn taal hebben we veel gesproken: is die voldoende, of moeten we die soms wat onderstrepen? Daar zijn we ook nog niet helemaal uit."

Dom: "Er zitten veel taalspelletjes in. Maar het heeft ook iets van een vertelling, waardoor je misschien nog beter de tekst heel helder en open zegt, zonder de onderliggende psychologie."

Ruth Becquart: "Je wilt hoe dan ook altijd die Shakespeare meepakken, maar hier zit je eigenlijk met een nieuw stuk."

Milsdochter: "Het springt veel. Je hebt aan de ene kant dat verhaal met die dochters, aan de andere dat van Edmund en Edgar. Behalve de legendarische verdeelscène - een monument van een scène die alles-in-een vertelt - zijn het vrij korte impressies: het floept van Gloster naar Lear. Die heeft zijn land nog niet verdeeld, of hij zit al bij zijn dochter thuis. In korte momenten moet je veel vertellen. Onze zoektocht is: moeten we de hele dramatiek meenemen, of niet? Moeyaert vereist een grote concentratie, van de acteurs en het publiek."

Speelt in het proces mee dat Moeyaert een veel gelauwerde, nog levende schrijver is?

Dom, Becquart en Milsdochter: "Nee, niet echt."

Borgmans: "Hij heeft van bij het begin wel gezegd dat hij het er moeilijk mee zou hebben, mochten we aan de taal raken. Het gebruik van 'gij' vinden wij als spelers directer. Maar Moeyaert trekt daar een lijn, zodat we er rekening mee houden. Zo zijn er nog een paar richtlijnen. Dat is een beetje raar: bij Shakespeare mag je knippen en plakken en schrappen. Van Moeyaert moet je afblijven. Dat levert dan ook weer stof tot discussie."

Milsdochter: "Ik denk dat we bij de eerste lectuur allemaal de ervaring hadden zoals je die bij Shakespeare ook hebt: dat je terugbladert en tijdens het lezen opnieuw naar dat lijstje met namen moet gaan kijken, om te weten wie ook alweer wie is. Doordat we het in het begin zo gecompliceerd vonden, willen we nu misschien te veel uitleggen."

Borgmans: "Ik denk ook niet dat je jongeren daarin mag onderschatten. Ze zijn algemeen rijper, en ook in het theater zelf worden tekens sneller begrepen. Mensen nemen tegenwoordig veel sneller dingen tegelijk op."

Milsdochter: "Zeker jongeren hebben ook niet zoiets van: dat verhaaltje moet eerst afgemaakt worden voor we naar het volgende kunnen. Ze accepteren dat switchen makkelijker."

Lot, een personage dat Moeyaert eraan toevoegde, zegt bij aanvang tegen de nar: '... zoveel zwart en dood zul je nog niet vaak bij elkaar hebben gezien. Verzin alvast een mop of drie te veel, want hier in huis is er geen overschot aan dijenkletsers'. Het lijkt wel een waarschuwing voor de jongeren. Wat kunnen zij in Ongelikt terugvinden?

Borgmans: "De situatie van een tirannieke vader met, in dit geval, drie dochters. Of de situatie van Gloster met zijn twee zonen. Alleen al het favoriseren van een van de kinderen is heel herkenbaar.Maar de personages zijn geen monsters, het zijn mensen van vlees en bloed."

Becquart: "Of het gegeven van kinderen die van huis weg willen. De drang om de wijde wereld in te trekken."

Dom: Het goeie aan Ongelikt is dat het niet moraliserend is. Hoe overleef je als kind in zo'n situatie waarbij je in een kooi zit en op de dag dat je eruit wilt vliegen, de deur weer wordt dichtgegooid?"

Ongelikt/King Lear is van 17-29 november te zien in de grote zaal van HetPaleis en gaat daarna op reis. Info: 03/202.83.60. of www.laika.be of www.hetpaleis.be.

'Moeyaert vereist een grote concentratie, van de acteurs en het publiek'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234