Maandag 27/01/2020

Tovenaar gezocht om Tsjechische coalitie te vormen

Het ziet er naar uit dat Tsjechië een moeilijke politieke periode tegemoet gaat. Wie na de verkiezingen van gisteren een nieuwe regering op de been kan brengen, moet wel een heel bedreven iemand zijn. De sociaal-democratische CSSD van Milos Zeman, die tot nu toe in Praag de oppositie leidde, heeft wel gewonnen, maar zal minstens twee andere partijen moeten aanzoeken om een kabinet op de been te krijgen.

PRAAG / BRUSSEL.

ANP / EIGEN BERICHTGEVING

De CSSD van Milos Zeman kreeg volgens de officiële einduitslag net niet een derde van de stemmen. Met 32,9 pct. maakt hij wel een goede beurt en vergaart hij 74 parlementszetels op de tweehonderd. Dat is geen slecht resultaat maar veel te weinig om alleen te regeren en gezien de nogal magere uitslag van mogelijke caolitiepartners, zal hij met minstens twee groeperingen in zee moeten gaan.

Dat bevordert de regeerbaarheid van de coalitie niet, maar er is geen keuze. De ODS, Burgerlijk Democratische Partij, van de opgestapte premier Vaclav Klaus werd met 27,7 pct. en 63 de tweede grootste formatie, maar Klaus heeft al voor de verkiezingen gezegd "nooit" met Zeman in dezelfde coalitie te stappen. Klaus is moeten aftreden wegens financiële schandalen binnen zijn eigen partij en vlak daarna had Zeman vervroegde verkiezingen geëist, die dus dit weekeinde plaatshadden.

De communisten waren in Praag toch nog goed voor 11 pct. en 24 zetels, terwijl Zemans beoogde coalitiepartner KDU-CSL (christen-democraten) bleven steken op 9 pct. (20 zetels) en de liberale Vrijheidsunie 8,6 pct. en 19 zetels kreeg. De beruchte uiterst-rechtse Republikeinen hebben in Praag de kiesdrempel van 5 pct. niet gehaald, hoewel ze in 1996 nog iets meer dan 8 pct. hadden.

De nog steeds zieke president Vaclav Havel zal vandaag al beginnen met zijn politieke consultaties.

Met zijn verkiezingsoverwinning van zaterdag lijkt voor Milos Zeman het premierschap in zicht; in elk geval moet hem volgens de grondwet worden opgedragen een regering samen te stellen. Als hij eerste minister wordt, zou dat het eindpunt zijn van een lange mars, die hij al in 1968 inzette.

De nu 54-jarige Zeman is een ietwat houterige politicus, die charisma mist, niet goed spreekt en nog het meest doet denken aan die oude garde van vroeger in haar grijze pakken. Toch zette Milos Zeman zijn eerste stappen in de politiek tijdens de Praagse Lente, toen Alexander Dubcek tevergeefs probeerde een socialisme met een menselijk gelaat in te voeren.

Gebruikmakend van het klimaat van verandering, bemachtigde hij een plek in de communistische partij. De vreugde was echter van korte duur. Na de komst van de sovjettanks in Praag keerde de partij weer terug naar de stalinistische beginselen en werd Milos Zeman als 'revisionist' gezuiverd. Datzelfde lot ondergingen toen ook tienduizenden andere Tsjechen en Slovaken, en toen begon de duistere periode van de 'normalisering' die pas met de Fluwelen Revolutie in november 1989 een einde zou kennen.

Eind 1989 werd hij lid van de beweging Burgerforum, dat door de voormalige dissidenten rond Vaclav Havel was opgericht en dat het kwijnende regime van Gustav Husak de definitieve doodssteek toebracht. Vier jaar later trad hij met westerse steun aan als leider van de Tsjechische sociaal-democraten. Dat was toen nog een marginale politieke beweging die niet meer dan een procent of zeven van de bevolking achter zich wist.

Na de verkiezingen van 1996 werd hij voorzitter van het Tsjechische parlement. Hij ontpopte zich steeds meer tot een rivaal van de omstreden premier Vaclav Klaus, die er niet in geslaagd was het land voor een economische crisis te bewaren. Klaus gold als een absolute Thatcher-aanhanger, maar de Tsjechen wilden dat meer aandacht aan sociale vangnetten werd besteed.

Milos Zeman heeft sindsdien stelselmatig de populariteit van zijn partij vergroot. Daarbij speelde hij vooral in op de groeiende antipathie onder de Tsjechen voor de blunderende en sjoemelende regering-Klaus. Zeman, zelf een onderlegd econoom, bleek populistische en moeilijk hard te maken uitspraken over de economie niet te schuwen. Andere economen fronsten de wenkbrauwen, de gewone Tsjech applaudiseerde echter. Met name Zemans plannen voor de stopzetting van Klaus' liberaliseringen en meer aandacht van de staat voor bepaalde economische sectoren konden het publiek wel bekoren. Heimwee naar vroeger is ook in de Republiek Tsjechië nog wel een troef bij de bevolking. Terloops liet hij ook overal verstaan dat hij niet zo was voor de splitsing tussen Tsjechië en Slovakije, die Klaus er absoluut heeft doorgedrukt en die velen nog altijd op de maag ligt. Ten slotte bracht ook Zemans oproep tot een operatie Schone Handen naar Italiaans voorbeeld het premierschap wel dichterbij. (FS)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234