Maandag 06/02/2023

Totaalvoetbal, maar dan totaal anders

Cruciaal in het systeem-Barça: de bal. ‘Opleidingscentrum La Masia is de hogeschool van de pass.’

Als het goed is, zegt hij het ook. Johan Cruijff, criticus bij uitstek van het Nederlandse voetbal, is in de ban van Barcelona anno 2011. In zijn column in de Spaanse krant El Periódico schuwt het ‘Orakel van Betondorp’ de grote woorden niet. “Een nieuw tijdperk”, zegt hij. “Een revolutie in het voetbal.” En omdat iedereen zou weten dat hij zulks niet zomaar zegt: “Revoluties zijn nochtans heel zeldzaam.”

De lofzang komt er na de 3-0-zege van het voorbije weekend in de thuiswedstrijd tegen Atletico Madrid, de zestiende overwinning op rij voor Barcelona. Daarmee doet het dream team van coach Pep Guardiola beter dan Real Madrid in het seizoen 1960-1961, dat toen ‘maar’ vijftien overwinningen na elkaar boekte.

Cruijff noemt het spel van Barcelona ook nog het ‘totaalvoetbal van de 21ste eeuw.’ Een opvallende kwalificatie, daar totaalvoetbal eigenlijk een Nederlandse uitvinding is, ontstaan ergens rond het WK ’74, toen Oranje het voetbal revolutioneerde met verdedigers die aanvielen en aanvallers die verdedigden.

En toch is het zo gek nog niet. Want Cruijff is niet de enige die Barcelona aan Nederland linkt. Ook volgens Simon Kuper, voetbalcolumnist voor de Financial Times en Barçakenner, ligt de kiem van het huidige Catalaanse succes ergens rond Amsterdam. “Dit is wellicht de overtreffende trap van het Nederlandse voetbal in de jaren zeventig”, zegt hij. “Vast en zeker is het erop geënt. Cruijff heeft de Nederlandse school geïntroduceerd in Barcelona: eerst als speler en later ook als trainer. En later is het officieel de huisstijl geworden. Juan Laporta, voorzitter tot 2010, heeft het zelfs met zoveel woorden gezegd. ‘We gaan spelen zoals onder Cruijff. Aanvallend, met lef.’”

Nederlandse oorsprong

De oorsprong ligt dus in Nederland, maar wat houdt het totaalvoetbal 2.0 dan precies in? “Alles vertrekt vanuit de bal”, zegt Kuper. “Het spel van Barcelona is eigenlijk een trainingspartijtje van vijf tegen twee, niet gericht op scoren, wel op balbezit. Ook dat is Cruijff: als drie spelers combineren, moet de derde speler al vrijlopen op het moment dat de pass naar de tweede speler ingespeeld wordt. Op die manier krijg je een heel dynamisch spel, met bijzonder veel beweging. Cruijff kon over dat soort zaken dagenlang nadenken: voetbal gereduceerd tot passing. Ik ben het zelf gaan begrijpen bij een bezoek aan opleidingscentrum La Masia in Barcelona. Alles wat je daar hoort, doet denken aan ‘De Toekomst’ van Ajax. Het is een hogeschool van de pass. En opleiden vanuit dat idee rendeert. Kijk naar de finale van de wereldbeker: zeven spelers opgeleid bij Barça aan de ene kant, zeven spelers opgeleid bij Ajax aan de andere kant. Cruijff of Nederland is de gemene deler. ”

Cruciaal in het systeem van Barcelona is volgens Kuper ‘de nummer vier’. “De nummer vier is de spelverdeler voor de verdediging. En dat is de rode draad binnen het huidige Barcelona. Eerst was er Guardiola, een ontdekking van trainer Cruijff, en later kwamen Xavi en Iniesta. Die spelen weliswaar twintig meter hoger, maar hun functie is in principe dezelfde. De opleiding van Barcelona is heel erg op dat soort spelers gericht. Met Cesc Fabregas hebben ze nog zo iemand voortgebracht.”

Maar is de huidige nummer tien voor Barcelona niet belangrijker dan het nummer vier? Zijn de dribbels van Messi niet beslissender dan het ‘passing game’ van Iniesta en co.? Kuper vindt van niet: “Het gaat erom dat het voetbal van Barcelona Messi optimaal laat renderen. Hij krijgt de bal nu in de buurt van het strafschopgebied. Xavi en Iniesta brengen hem in stelling. Messi bij Argentinië rendeerde bijvoorbeeld niet. Daar kreeg hij de bal in de buurt van de middenlijn en mocht hij vervolgens negen Duitsers proberen te dribbelen.”

Ook opvallend in het totaalvoetbal van Barcelona: geen enkele speler is bovengeschikt aan het geheel. Iedereen zet mee druk, iedereen vecht voor elkaar. De grote vedette Messi is tegelijk de ultieme antivedette. “Dat is een natuurlijk proces geweest”, zegt Kuper. “Vroeger waren de vedetten bij Barça baas boven de Catalaanse jongens. Nu is het omgekeerd. Carles Puyol en co. zwaaien de plak, de politie van de kleedkamer. Zij hebben een cultuur van winnen geïnstalleerd, ook omdat ze door het succes het morele gezag hebben omdat te doen. Daar verschilt Barcelona van Amsterdam. De opleiding is niet gericht op branie, ze willen dat hun spelers ‘goeie jongens’ worden. Eenvoudig. Er is een anekdote die je in La Masia vaak hoort: een vrouw gaf in een restaurant in Barcelona ooit een bestelling door aan Xavi. Omdat ze dacht dat hij de ober was. Hij ziet er ook zo normaal uit natuurlijk. En volgens de legende zou hij haar drankje nog gaan halen zijn ook. Kijk, zo’n dingen vertellen ze nu graag in Barcelona.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234