Zondag 24/10/2021

Postuum

Tot op het laatst joeg de dood René Gude geen angst aan

null Beeld ANP
Beeld ANP

In 2013 kreeg filosoof René Gude (1957-2015) te horen dat de botkanker die een paar jaar eerder was geconstateerd, niet verder te behandelen was. De doodstijding bleek het startschot voor een spetterende finale waarin René Gude, om met Nietzsche te spreken, ten volste werd wie hij was.

Hij moest weliswaar tot zijn grote verdriet stoppen met zijn werk als directeur van de Internationale School voor Wijsbegeerte in Leusden, maar werd vervolgens benoemd tot opvolger van Hans Achterhuis als Denker des Vaderlands.

De meest uiteenlopende instellingen nodigden hem uit om zijn mening te geven over de meest uiteenlopende onderwerpen. Hij droeg bij aan het maatschappelijk debat in onder meer dagbladTrouw en in Filosofie Magazine, het blad waarvan hij medeoprichter was en waar hij van 1993 tot 2002 had gewerkt, de laatste jaren als hoofdredacteur. En hij schoof aan bij De Wereld Draait Door om te vertellen hoe je aan humeurmanagement kunt doen (heel simpel, zei hij dan: dat is vooral een kwestie van slechte gewoonten veranderen door goede.)

Beter dan ooit slaagde hij in wat sinds begin jaren negentig zijn missie was: filosofie voor een breed publiek toegankelijk maken. Dat publiek hing aan zijn lippen - geen filosoof verstond zo goed als hij de kunst in enthousiaste en begrijpelijke oneliners duidelijk te maken waarom het de moeite waard is "aan het verstand te blijven klussen", hoe de mens zijn natuurlijke gedrag te lijf kan gaan met "cultureel repertoire", waarom het menselijk tekort onze grootste zegen is; en hoe je moet doodgaan.
(Lees verder onder de video)

Lees ook: '"Je moet de dood recht in zijn bek kijken"

In oktober vorig jaar sprak Koen Vidal nog met René Gude. Sterven kan best een van de mooiste momenten in een mensenleven zijn, zo legde hij uit.

We sterven langer

Over dat laatste viel veel te zeggen, vond Gude, want dankzij de medische stand leven we langer, maar we sterven ook langer. Alleen weet niemand precies hoe je daarmee moet omgaan.

Vrijdagavond kreeg Gude een longbloeding, na wat zijn vrouw Babs omschreef als "gewoon een perfect dagje, waarop de zon scheen. We brachten het met elkaar door". Ze hadden met de zoons gegeten en "met grote instemming" naar het optreden van arts en filosoof Marli Huijer bij DWDD gekeken, zijn net benoemde opvolgster als Denker des Vaderlands.

De naderende dood joeg René Gude tot op het laatst geen angst aan. Doodsangst was volgens hem niet een onvermijdelijk natuurverschijnsel waarmee eenieder vanaf de geboorte is opgezadeld, maar iets dat mensen elkaar aanleren. "De realiteit dat we allemaal doodgaan is pas een bedreigend ding op het moment dat je daar een massieve, door jouzelf, met paniek opgeladen waarde aan toekent. Wil je af van die doodsangst, dan moet je de kracht van de idee wegnemen. Je moet dus ideeën bestrijden, geen realiteiten."

Het klonk als de theoretische bezweringsformule van iemand die uit alle macht probeert vat te krijgen op het noodlot door het met alle kracht van het verstand te benaderen - maar René Gude meende het.
(Lees verder onder de video)

Zoveel mogelijk doorgaan

Gude vond dat iemand die de dood aangezegd krijgt, tot het daadwerkelijke einde het best zoveel mogelijk kan doorgaan met wat hij deed. In zijn geval kwam dat neer op nadenken, schrijven, vrienden ontvangen, nog meer nadenken, nog meer schrijven. "Ik ben nooit op het idee gekomen om het allemaal vanaf nu héél anders te doen", zei hij in december. "Daarmee verklaar je eigenlijk je leven voor waardeloos, alsof het allemaal voor niks is geweest. Maar al dat gekibbel en al die zorgen: dat wás je leven."

Het roer omgooien, alles opeens helemaal anders doen: niet nodig, vond hij. "Als je denkt dat je alles volledig verkeerd hebt aangepakt, laad je jezelf op met de ambitie om het allemaal héél anders te gaan doen. En dat is zwaar. Misschien lukt het, maar het is zwaar. Je kunt beter met instemming terugkijken op wat geweest is. En je hoeft trouwens niet te wachten tot je doodgaat om op die manier naar je leven te kijken; daarmee kun je op elk moment beginnen. Dan wordt het leven een stuk dragelijker."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234