Woensdag 03/03/2021

Tot de verblijfsvergunning ons scheidt

Trouwen is voor steeds meer mensen enkel en alleen een middel om aan Belgische verblijfspapieren te geraken. In amper twee jaar tijd opende de Dienst Vreemdelingenzaken vier keer meer onderzoeken naar verdachte huwelijken. Ook in pioniersstad Antwerpen werd in 2006 een recordaantal dossiers behandeld. De Morgen mocht een kijkje nemen achter de schermen bij de plaatselijke cel schijnhuwelijken. 'Drie op de tien koppels vallen bij ons door de mand.'

DOOR JEROEN VERELST

Dirk stapte in juni in het huwelijksbootje met de Kameroense Elodie. Het koppel trouwde in Kameroen en wil dat huwelijk nu ook in Antwerpen laten erkennen. Eerst moeten Dirk en Elodie langs de cel schijnhuwelijken passeren. Eén partner met een vreemde nationaliteit, een groot leeftijdsverschil - Dirk is 45, Elodie is 22 - en een vorige aanvraag voor een visum tot samenwonen die geweigerd werd omdat de relatie toen in een eerder stadium "onvoldoende bewezen" werd geacht: genoeg indicaties die eventueel kunnen wijzen op een schijnhuwelijk. "Kunnen", benadrukt Frank Beyens van de cel schijnhuwelijken. "Want voor hetzelfde geld is dit een perfect normaal huwelijk tussen twee mensen die elkaar graag zien."

Beyens interviewt Elodie en Dirk elk afzonderlijk. Waar hebben ze elkaar leren kennen? Wanneer hebben ze besloten te trouwen? Hoe was het huwelijksfeest? Hebben ze elkaars familie ontmoet? Op welk adres wonen ze? Hoe ziet hun huis of appartement eruit? Hebben ze het afgelopen weekend tijd met elkaar doorgebracht? "We willen nagaan of er wel sprake is van een echte, duurzame relatie", legt Beyens uit.

De twee tortelduifjes overleven de vragenronde zonder problemen, de duurzame relatie is duidelijk bewezen. Ze leerden elkaar bijna twee jaar terug kennen. Dirk was voor zaken in Kameroen en ontmoette Elodie in een plaatselijke discotheek. Het klikte, hij vroeg haar om mee een weekendje aan zee door te brengen. Het koppel hield contact per telefoon en e-mail, Dirk reisde nog verscheidene keren naar Kameroen. Een jaar na de eerste ontmoeting trouwden ze in het bijzijn van zijn Afrikaanse zakenrelaties en haar familie en vrienden. Nog eens een half jaar later verhuisde Elodie mee naar Antwerpen om bij Dirk en zijn zestienjarige dochter in te trekken. Afgelopen weekend werkten ze samen in de tuin, zondag gingen ze met het gezin gezellig samen wandelen en winkelen.

Dirk en Elodie vertellen onafhankelijk van elkaar hetzelfde verhaal. Het is weleens anders. "Ik schrik er nog altijd van als ik koppels interview die elkaar in de verste verte niet kennen", reageert Beyens. "Ze weten niets van elkaar af, ze kunnen amper communiceren. Met een paar simpele vragen kom je dan te weten dat ze zelfs niet eens samenwonen. Met onze ervaring voelen we vaak met onze ellebogen aan dat minstens één partner wil trouwen om de compleet foute redenen. Onze vermoedens volstaan natuurlijk niet, we moeten duidelijk aantoonbare indicaties hebben dat het om een schijnhuwelijk gaat."Maar Beyens is ook op zijn hoede voor al té gelijklopende versies. "Je pikt ze er meestal zo uit, de koppels die hun verhaaltje perfect uit het hoofd hebben geleerd. Hoe ze elkaar hebben leren kennen, wanneer het huwelijksaanzoek volgde, hoe de schoonfamilie is samengesteld, tot in het allerkleinste detail vertellen ze exact hetzelfde. Maar ze vallen meestal toch door de mand, hoor. Ze antwoorden als robots op de vragen die ze verwachten, maar die we niet eens hebben gesteld. Of ze raken in paniek als we toch dieper ingaan op een van hun ingestudeerde antwoorden. De bonafide koppels, die een 'normale' relatie hebben, vallen niet door de mand. Als je het goed meent en niets te verbergen hebt, móét je helemaal geen verhaaltje van buiten blokken."

Als het Kameroense huwelijk van Elodie en Dirk ook in Antwerpen wordt erkend - en daar lijkt het wel op - krijgt zij een voorlopige verblijfsvergunning, die binnen vijf maanden wordt omgezet in een permanent verblijfsstatuut. Dat is in trek, want voor veel buitenlanders is een huwelijk met een Belgische man of vrouw de laatste strohalm om legaal in België te kunnen wonen. De Antwerpse cel schijnhuwelijken onderzoekt in principe elke huwelijksaanvraag waarbij een van de partners niet over een onbeperkt verblijfsstatuut beschikt en dus illegaal, als student, als toerist of als asielzoeker in ons land verblijft. Al die huwelijken zijn 'risicohuwelijken'.

Vorig jaar waren er dat minstens 673, nog niet alle dossiers zijn geteld. De cel schijnhuwelijken stevent af op een recordjaar. "Zo goed als alle gemengde huwelijken - volgens onze definitie trouwpartijen tussen twee partners met een verschillende nationaliteit - zijn migratiehuwelijken", verduidelijkt diensthoofd Eddy Meulders. "We onderzoeken ze dus bijna allemaal."

Ongeveer de helft van de risicohuwelijken - voorgenomen gemengde huwelijken en buitenlandse huwelijken die hier wachten op erkenning - krijgt zonder al te veel poeha meteen groen licht. Nog eens 10 procent wordt goedgekeurd na nauwkeuriger onderzoek, 10 procent van de geplande gemengde huwelijken wordt door de koppels zelf afgeblazen of vindt uiteindelijk plaats in het buitenland. Blijft over: ongeveer drie op de tien van de onderzochte huwelijksvoornemens die worden ontmaskerd als schijnhuwelijk en finaal op een njet stuiten bij de ambtenaar van de burgerlijke stand.

Bijna een op de drie van alle onderzochte huwelijken die worden geweigerd, een kleine 10 procent van het totaal aantal geplande trouwpartijen in Antwerpen, het lijkt veel. Het percentage ligt ook een stuk hoger dan in andere steden met een cel schijnhuwelijken, zoals pakweg Gent. De Antwerpse cel moet geregeld de kritiek slikken dat ze te streng is, dat ze subjectief te werk gaat, dat ze geen duidelijke regels hanteert, dat ze de privacy van de onderzochte koppels niet respecteert. Meulders kent de aantijgingen en is ze grondig beu. "De kritiek komt meestal van mensen die ons veroordelen op basis van het verhaal van één koppel. Natuurlijk zijn die koppels niet blij als hun huwelijk niet kan doorgaan, natuurlijk zullen die ons in diskrediet proberen te brengen. Maar de kritiek klopt niet. De helft van alle koppels die hun huwelijk geweigerd zien, gaat in beroep tegen die beslissing. Dat is hun democratisch recht. Maar in 95 procent van alle beroepszaken sluit de rechter zich aan bij ons oordeel. Geloof me, onze dossiers zijn zéér gefundeerd."

"We gaan absoluut niet lichtzinnig te werk", treedt Beyens zijn baas bij. "We verzamelen zoveel mogelijk informatie over het koppel, de interviews zijn maar één aspect van ons onderzoek. Die zijn trouwens helemaal niet zo subjectief als beweerd wordt. Als we de koppels vragen waar ze wonen, kunnen we perfect én objectief nagaan of het opgegeven adres klopt. We winnen inlichtingen in bij de Dienst Vreemdelingenzaken. Ons dossier gaat naar de procureur, die op zijn beurt een advies geeft, en uiteindelijk is het de ambtenaar van de burgerlijke stand die beslist of een huwelijk al dan niet kan plaatsvinden. Vooraleer een schijnhuwelijk geweigerd wordt, hebben dus minstens vier instanties een onderzoek gevoerd en een advies geformuleerd."

Beyens maakt zich niet de illusie dat de cel schijnhuwelijken zich nooit vergist. "We hebben al een pak meer ervaring, we laten ons veel minder makkelijk om de tuin leiden. Maar er zullen ongetwijfeld nog koppels door de mazen van het net glippen. Omgekeerd kunnen we ook niet uitsluiten dat een welgemeend huwelijk ten onrechte wordt bestempeld als een schijnhuwelijk, maar we doen er alles aan om dat te vermijden. Als de mensen van onze cel ook maar de minste twijfel koesteren, valt de beslissing in het voordeel van de trouwers."

Meulders riep de cel schijnhuwelijken, toen nog een premature variant, begin jaren negentig in het leven. Sindsdien is het aantal behandelde dossiers jaar na jaar gestegen. Antwerpen speelde een pioniersrol, ondertussen zijn steeds meer steden zich bewust geworden van de problematiek van de schijnhuwelijken. De Dienst Vreemdelingenzaken kreeg in amper twee jaar tijd vier keer meer vragen om informatie in het kader van onderzoeken naar schijnhuwelijken.

Dat het aantal risicohuwelijken en dus ook het aantal geopende dossiers in stijgende lijn blijft zitten, verbaast Meulders. "We hadden eigenlijk al een tijdje een dalende trend verwacht. Onze werking is alom bekend, iedereen weet dat we risicohuwelijken grondig onderzoeken en dat we ons werk ook hardnekkig volhouden. Maar het huwelijk blijft een aantrekkelijke manier om aan verblijfspapieren te raken. Zolang de huwelijksprocedure loopt, mag Vreemdelingenzaken illegalen het land niet uitzetten. Er staat ook geen limiet op het aantal aanvragen, je hebt als illegaal eigenlijk niets te verliezen."

Beyens beaamt. "Tijdens het interview vragen we de koppels wanneer ze elkaar hebben leren kennen. Blijkt die datum vaak samen te vallen met een negatieve beslissing in een of andere verblijfsprocedure. Behoorlijk duidelijk voor ons, maar ook behoorlijk pijnlijk voor de andere partner, die zich van geen kwaad bewust was en echt dacht dat het grote liefde was."

De cel schijnhuwelijken moet voortdurend kort op de bal spelen, want de trouwlustigen zijn inventief. Vaak worden de huwelijken gearrangeerd door mensen of groeperingen die de wet evengoed kennen als het personeel van de cel. "Sinds een jaar of twee valt het op dat steeds meer vrouwen al zwanger zijn als ze bij ons op interview komen", stelt Beyens vast. "Zo proberen ze soms druk uit te oefenen, ons geweten te doen knagen. Ze weten ook dat de ouder van een Belgisch kind het land niet uitgezet mag worden. Dan is het zeer moeilijk om te weigeren. Al hebben de rechters dat manoeuvre ook door en trappen ze er steeds minder vaak in. Maar het blijft natuurlijk schrijnend dat niet alleen de partner, maar nu ook al baby's worden ingezet om een verblijfsvergunning vast te krijgen."

Politiek en justitie trekken zich de problematiek steeds sterker aan, maar er is nog flink wat werk aan de winkel. Schijnhuwelijken zijn strafbaar, maar volgens Meulders liggen de geldboetes belachelijk laag in verhouding tot de schade die schijnhuwelijken kunnen aanrichten. "We hebben hier mannen over de vloer gekregen die helemaal aan de grond zaten: bedrogen in de liefde, financieel gepluimd. Eerst is alles rozengeur en maneschijn. Vijf maanden later, als het definitieve verblijfsstatuut binnen is, toont de partner plots haar ware gelaat.

"Of vrouwen die met geweld worden gedwongen om een schijnhuwelijk aan te gaan, soms met een pistool tegen het hoofd. Als we ze hier zien zitten met dichtgetimmerde ogen weten we heel erg zeker dat ons werk zin heeft."

* Dirk en Elodie zijn fictieve namen uit respect voor de privacy van het koppel.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234