Zaterdag 07/12/2019

Topwerken krijgen tijdelijke thuishaven

Zaterdag sluit het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten in Antwerpen echt zijn deuren voor ingrijpende renovatie- en uitbreidingswerken. Morgen opent een intieme presentatie van 56 topwerken uit de collectie onder de titel De Modernen in de Koningin Fabiolazaal. Modigliani, Wouters, Ensor, Degas, Permeke, Spilliaert en Chagall zijn in het hart van de stad te zien, vlak bij de Meir.

De indrukwekkende neoclassicistische tempel op het Antwerpse Zuid, waar het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten (KMSKA) al 120 jaar lang huist, gaat dicht tot najaar 2017. Het gebouw krijgt een ingrijpende renovatie en restauratie - de klimaatregeling wordt vernieuwd en het asbest verwijderd - en tegelijk wordt het museum aanzienlijk uitgebreid met 2 verticale vleugels, die men in de bestaande patio’s van het museum zal schuiven - een ontwerp van het Amsterdamse architectenbureau Claus en Kaan.

Toch betekent die sluiting niet dat de collectie de volgende 6 jaar onzichtbaar zal zijn. Onder het motto ‘dicht maar dichtbij’ toont het KMSKA belangrijke stukken in eigen land: Mechelen, Lier, Leuven en Antwerpen zelf (zie kader). Zo opent morgen een presentatie met 56 topwerken uit de verzameling 19de- en 20ste-eeuwse kunst in de Koningin Fabiolazaal aan de Jezusstraat in Antwerpen.

De Fabiolazaal - een tentoonstellingsruimte van de provincie Antwerpen - mag dan nauwelijks een (cultureel) profiel hebben en bij het publiek redelijk onbekend zijn, ze biedt wel grote mogelijkheden om een zeer ruim publiek kennis te laten maken met kunst, aangezien de zaal op een steenworp van een van Belgiës drukste winkelstraten, de Meir, ligt.

Het KMSKA zal de Fabiolazaal tot eind 2017 gebruiken om tijdelijke tentoonstellingen op te zetten. Steevast zal het gaan om een greep uit de zeer ruime collectie 19de- en 20ste-eeuwse meesters, die zo’n 5.000 werken rijk is. De eerste presentatie, onder de titel De Modernen, is een bloemlezing in twaalf thema’s (zoals ‘Vrouwen’, ‘De kunstenaar’ en ‘Experiment rond 1900’) en biedt een inleiding op de volgende halfjaarlijkse tentoonstellingen die onder meer gewijd zullen zijn aan specifiekere onderwerpen zoals de abstracten, kunst uit Nederland, realisme in het interbellum, de Zerobeweging en G58, historieschilderkunst en een figuur als Constant Permeke.

De Modernen toont bekend en minder bekend werk uit de KMSKA-collectie en doet dat op een manier waarop de werken nog nooit eerder werden gehangen en samengebracht. Het architectuurbureau Office van Kersten Geers en David Van Severen pakte de Fabiolazaal ingrijpend aan. In de grote witte ruimte bouwden de architecten een open doos met verschillende kamers en spannende doorkijkjes. De doos is moduleerbaar en kan dus telkens aangepast worden aan de noden van een presentatie.

De keuze voor een diepdonker appelblauwzeegroen als kleur voor de wanden, waarop ook de nerveuze nerven van het hout duidelijk zichtbaar zijn, zal ongetwijfeld stof tot discussie geven. Enerzijds zorgen het hout en de kleur voor dynamiek en warmte in de tentoonstellingsruimte, anderzijds lijden enkele schilderijen onder het nadrukkelijke blauwgroen. Vooral donkerder werken als De mosseleters van Gustave De Smet, Stilleven van Jean Brusselmans en De trap van Xavier Mellery houden moeilijk stand. Het frisblauw in een naakt van Jan Sluijters vloekt zelfs gewoonweg met het groen van de wanden.

Daar staat tegenover dat het heerlijke schilderij van Rik Wouters Vrouw in het zwart een krant lezend (1912), met zijn ruime partijen onbeschilderd doek en zijn streepje gelijkend groen, helemaal oplicht op deze wanden. Hetzelfde geldt voor Inscheping in Calais (1883-’85) van James Tissot en de enige, weinig bekende Ensor in de selectie Het wachten. Die kleine Ensor is overigens een schitterend werk. Daterend van rond 1880 laat het zien hoe driest Ensor toen al met verf en borstel omsprong. Het schilderijtje toont een ruwgeschilderde vrouw aan een tafel. In de achtergrond staat een deur open: een ongewoon doorkijkje voor Ensor, die veel vaker de verstikkende claustrofobie penseelde in zijn doeken.

Naast de Ensor brengt curator Leen De Jong het schilderij Het gesprek (1884) van Henri De Braekeleer, dat rond dezelfde tijd werd gemaakt maar helemaal geënt is op de 17de-eeuwse Hollandse fijnschilderkunst. Toch draait ook bij De Braekeleer alles om een doorkijkje. Wat verderop in de expositie hangt het grootschalige, onheilspellende landschap Storm van Eugène Laermans (1899), dat qua kleuren treffend harmonieert met de Ensor.

Zo ontstaan er wel meer dialogen of confrontaties tussen werken die in het Koninklijk Museum zelf zelden in elkaars nabijheid hebben vertoefd. Boeiend zijn de gelijkenissen en verschillen tussen een donker, weerbarstig stilleven van Jean Brusselmans (1936) en een postkubistische tafel met kruik en fles van de Brit Ben Nicholson (1950). Een frisgroen en kleurrijk maar strak landschap van diezelfde Brusselmans bevindt zich nu in de nabijheid van een grote Raveel. stilistische uiteenlopende portretten van Ingres, David, Fantin-Latour en Van Beers hangen bij elkaar. En een reeks boerentaferelen laat zien hoe divers Vincent van Gogh, Emile Claus en de onderschatte Jan Stobbaerts het thema aanpakken. Van Stobbaerts is zijn zelden getoond, vlekkerig en zeer atmosferisch geschilderd Naar de stal een regelrechte ontdekking.

De 56 werken bieden een boeiend panorama door de thematisch en stilistisch zo verscheiden 19de en 20ste eeuw: van 1860 tot 1960, van Ingres over Schmalzigaug tot Fontana, van een klassiek portret over explosieve avant-garde tot een doorkerfd doek, van de academieschilderkunst over futurisme tot de Zerobeweging. Voor wie het KMSKA niet kent, is het een prima kennismaking. En wie de collectie wel goed kent, ziet nieuwe verbanden en doet ontdekkingen, zoals het zinderend naakt van George Hendrik Breitner of het ingetogen vrouwenportret van Emile Vloors - alweer een veronachtzaamd schilder. De selectie is overzichtelijk, de kwaliteit hoog en de sfeer intiem. Dat alles nodigt uit tot langzaam kijken en intens genieten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234